Opublikowano dnia 14 czerwca 1961 r.Oo<» £ mm \ tyon POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITE) LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 44596 KI. 21 a1, 7/05 Politechnika Warszawska (Katedra Telegrafii)#) Warszawa, Polska Elektroniczny miernik znieksztalcen nadafników dalekopisowych Patent trwa od dnia 15 pazdziernika 1960 r.Przedmiotem wynalazku jest elektroniczny przyrzad do pomiaru znieksztalcen nadajników dalekopisowych. Mechanizmy modulujace na¬ dajników dalekopisowych po pewnym czasie pracy wskutek zuzywania sie lub rozregulowa¬ nia powoduja znieksztalcenia wysylanych syg¬ nalów dalekopisowych. Znieksztalcenia te po¬ legaja na skracaniu jednych elementów sygnalu, a wydluzaniu innych. W zwiazku z tym ist¬ nieje koniecznosc przeprowadzania okresowych pomiarów dlugosci poszczególnych elementów sygnalu oraz odpowiedniej regulacji mechaniz¬ mów modulujacych.Dotychczas znane sa dwa podstawowe rodza¬ je przyrzadów sluzacych do tego celu, a mia¬ nowicie przyrzady wskazówkowe, stanowiace *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa Ryszard Rawski i Hen¬ ryk Matuszewski. mierniki wartosci sredniej natezenia pradu sygnalu oraz mierniki stroboskopowe, zsynchro¬ nizowane z szybkoscia modulacji telegraficznej dalekopisu.Przyrzady wskazówkowe sa jednak malo do¬ kladne i nie wskazuja wszystkich przyczyn znieksztalcenia, natomiast mierniki strobosko¬ powe sa nieprzydatne dla badania zestyków nadajników wytwarzajacych sygnaly stopowe o dlugosci równej 150®/o dlugosci elementu jed¬ nostkowego modulacji (zalecane przez C.C.I.T.T.), poniewaz sygnaly te wytwarzaja trudny do odczytania, nakladajacy sie obraz zwarcia zestyków. Ponadto mierniki stroboskopowe sa bardzo kosztowne, poniewaz posiadaja skom¬ plikowane urzadzenia elektromechaniczne.Wszystkie powyzsze wady i niedogodnosci usuwa miernik znieksztalcen wedlug wynalaz¬ ku, dzieki temu, ze posiada uklad elektronicz¬ ny wytwarzajacy na ekranie lampy oscylos-koppwej obraz czasu zwarcia zestyku w posta¬ ci linii spiralnej, a równoczesnie jest pozba¬ wiony, wszelkich urzadzen, elektromechanicz- n^cn^l-^aitek cz^go*"jest*-tanszy od znanych mierników stroboskopowych.Zasada wynalazku jest wyjasniona na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia schemat ideowy przykladowego rozwiazania konstrukcyj¬ nego miernika, fig. 2, 3 i 4 przedstawiaja obra¬ zy czasu zwarcia zestyków na ekranie mier¬ nika, odpowiadajace zestykom kodowym nadaj¬ nika i zestykowi stopowemu o dlugosci 100% elementu jednostkowego modulacji, fig. 5 przed¬ stawia obraz czasu zwarcia zestyku stopowego o dlugosci 150% elementu jednostkowego mo¬ dulacji, a fig. 6 i 7 przedstawiaja obrazy cza¬ sów zwarcia sasiednich zestyków.Elektroniczny miernik znieksztalcen nadajni¬ ków dalekopisowych wedlug wynalazku skla¬ da sie z nastepujacych zespolów: zasilacza Z generatora GS napiecia sinusoidalnego, genera¬ tora GP napiecia pilowego oraz ukladu wskaz¬ nika W. Zasilacz miernika stanowi prostownik P z filtrami, wlaczony do sieci pradu jedno¬ fazowego. Z zasilacza sa wyprowadzone dwa napiecia: dodatnie Ul i U2, jedno ujemne U3 oraz uziemiony przewód zerowy O.Generator napiecia sinosuidalnego zasilany napieciem Ul stanowi znany uklad generatora RC, zalozony z lewej triody lampy LI z ukla¬ dem katodowym^ Rl, C4 i przesuwnika fazy, skladajacego sie z kondensatorów Cl, C2 i C3, oporników R3, R4, R5, R6 oraz transformatora Tr.'Generator napiecia pilowego zasilany na¬ pieciem U2 przez opornik R8 ukladu wskazni¬ ka sklada sie z prawej triody lampy LI z opor¬ nikiem katodowym RIO, opornika anodowego R9, opornika siatkowego Rll i ukladu stalej czasu R12 i C5.Zespól wskaznika sklada sie z lampy oscy¬ loskopowej L2, której anoda 9 jest zasilana na¬ pieciem U2 przez opornik R8, plytki odchyla¬ jace 1, 8 — napieciem sinusoidalnym bezpo¬ srednio z generatora GS, a plytki 10, U sa zasilane poprzez przesuwnik fazy C6, Cl, R18, R19. Wskutek tego napiecie na plytkach 10, 11 jest przesuniete w stosunku do plytek 1, 8 o 90°^ tworzac wirowe pole odchylajace.Siatka pomocnicza 5 lampy L2, sluzaca do regulacji ostrosci plamki, jest zasilana napie¬ ciem regulowanym przez opornik R16, nato¬ miast siatka pomocnicza 3, sluzaca do regula¬ cji jasnosci plamki — napieciem U3 przez opor¬ nik R14 i potencjometr R13. Do gniazd AB wskaznika zostaje podlaczony zestyk nadajnika dalekopisu.Dzialanie elektronicznego miernika wedlug wynalazku jest opisane ponizej. Wolnobiezny generator GS napiecia sinusoidalnego wraz z przesuwakiem fazy C6, Cl, R18, R19 wytwa¬ rza na ekranie lampy oscyloskopowej L2 linie obiegowa w ksztalcie duzego kola. W czasie gdy zestyki nadajnika sa rozwarte, na siatke pomocnicza 3 lampy L2 jest podany duzy po¬ tencjal ujemny z opornika R13 i kolo na ekra¬ nie lampy jest wygaszone. Elementy genera¬ tora GS napiecia sinusoidalnego sa przy tym tak dobrane, ze czas jednego obiegu plamki swietlnej na ekranie lampy oscyloskopowej wy¬ nosi polowe elementu jednostkowego modu¬ lacji dalekopisu. Z chwila zwarcia sie zesty¬ ków nadajnika dalekopisu zostaje podany na katode 8 prawej triody lampy LI — potencjal dodatni zasilacza przez oporniki Rl, R2, zestyk N i potencjometr R13, powodujac przejscie tej triody w stan nieprzewodnosci, a tym samym rozjasnienie linii obiegowej na ekranie lampy oscyloskopowej L2. Równoczesnie wskutek przejscia prawej triody LI w stan nieprzewod¬ nosci napiecie U2 zasilacza laduje przez opor¬ niki R8, R9, R15 kondensator CS, przy czym prad ladowania maleje wedlug krzywej wy¬ kladniczej z szybkoscia zalezna od stalej cza¬ su obwodu ladowania Zmiany wartosci pradu ladowania powoduja odpowiednie zmiany spad¬ ku napiecia na oporniku RS, a tym samym zmiany napiecia na anodzie 9 lampy L2 i od¬ powiadajace im zmiany czulosci lampy. Efek¬ tem zmniejszenia czulosci lampy L2, które od¬ powiada malejacemu pradowi ladowania kon¬ densatora C5, jest zmniejszenie sie srednicy linii obiegowej na jej ekranie. Poniewaz zmia¬ ny pradu ladowania N nadajnika nastepuja w sposób ciagly na ekranie lampy powstaje obraz o ksztalcie swie¬ cacej linii spiralnej. W chwili, w której nasta- puje rozwarcie zestyków N linia ta zostaje wygaszona, a równoczesnie prawa trioda lam¬ py przechodzi w stan przewodnosci, powodu¬ jac szybkie rozladowanie kondensatora CS, zamkniecie obwodu przez oporniki R8, R9 i RIO, znaczny spadek napiecia na oporniku R8, a tym samym zmniejszenie napiecia na anodzie 9 i wzrost czulosci lampy L2. W efekcie srednica lampy obiegowej osiaga swoja wartosc wyj¬ sciowa. Nastepne zwarcie zestyków N nadaj¬ nika dalekopisu powoduja powtórzenie sie cy¬ klu, tworzac obraz czasu zwarcia na ekranie lampy oscyloskopowej. Obraz ten ukazuje sie; — 2 —i znika z czestotliwoscia 7 Hz. Gdy czas zwar¬ cia zestyków Ns nadajnika nie jest znieksztal¬ cony, czyli odpowiada scisle elementowi jed¬ nostkowemu modulacji (a wiec podwojonemu okresowi drgan generatora GS), na ekranie miernika jest widoczna dwuzwojowa linia spi¬ ralna (fig. 2), W przypadku gdy czas zestyku jest krótszy od elementu jednostkowego mo¬ dulacji, obraz na ekranie stanowi niepelna spi¬ rale dwuzwojowa (fig. 3), a odleglosc katowa 6 miedzy poczatkiem i koncem tej spirali jest miara znieksztalcenia, jezeli zas czas zestyku jest dluzszy od elementu jednostkowego konce linii spiralnej zachodza na siebie, przy czym ich odleglosc katowa 5 jest równiez miara znieksztalcenia. Wystepujace w trakcie zwiera¬ nia sie zestyku drgania elementów stykowych tworza na ekranie linie przerywana (fig. 4), której dlugosc 5d jest miara czasu drgan. W padku gdy badany czas zwarcia zestyku sto¬ powego ma wartosc 150% dlugosci elementu jednostkowego modulacji, na ekranie tworzy sie trzyzwojowa linia spiralna (fig. 5). Odleg¬ losc katowa jej konców jest oczywiscie miara znieksztalcenia sygnalu.Miernik wedlug wynalazku pozwala takze na pomiar znieksztalcenia sygnalu, powstalego wskutek nieprawidlowej wspólpracy zestyków nadajnika dalekopisowego. W tym celu przez nacisniecie odpowiednich klawiszy wlacza sie dwa sasiednie zestyki, otrzymujac na ekranie dwie dwuzwojowe linie spiralne, przy czym pierwszemu zwartemu zestykowi odpowiada spi¬ rala o wiekszej srednicy, a drugiemu — o sred¬ nicy mniejszej. Miara przesuniecia fazy wspól¬ pracujacych zestyków jest odleglosc katowa 5W linii poczatków i konców obydwu spirali (fig. 6). Regulacja wspólpracy zestyków polega na doprowadzeniu do pokrycia sie tych linii (fig. 7). Wówczas odleglosc katowa 6W = 0.Miernik elektroniczny wedlug wynalazku mo¬ ze znalezc takze zastosowanie do wszelkiego rodzaju badan czasów okresowych zwarc krót¬ kotrwalych. PL