RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 44594 KI. 21 f, 87 Glómny Instytut Górnictiua *) Katowice, Polska Oprawo przeciwwybuchowa do lamp jarzeniowych Patent trwa od dnia 30 lipca 1960 r.Przedmiotem wynalazku jest oprawa przeciw¬ wybuchowa do lamp jarzeniowych (swietlówek) stosowanych w ^pomieszczeniach zagrozonych wybuchem gazów i par, na przyklad w kopal¬ niach wegla kamiennego, akumulatorniach, za¬ kladach chemicznych itp. Zapalenie gazów lub par od lamp jarzeniowych mogloby nastapic na skutek powstania iskry na stykach lub zaciskach oprawki, przepalenia sie dlawika, stluczenia lampy, uszkodzenia startera lub nie¬ odpowiedniego montazu. Dla unikniecia mozli¬ wosci zapalenia sie gazów, co mogloby dopro¬ wadzic do katastrofy (np. wybuch metanu w kopalni) wszystkie elementy lampy jarze¬ niowej, a wiec zaciski, dlawik, starter i swie¬ tlówka powinny byc odpowiednio zabezpie¬ czone.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa doc. mgr inz. Jerzy Wronski, mgr inz. Janusz Ciok, Rudolf Mate- ra i Ernest Nebroj.Zabezpieczenie przeciwwybuchowe musi byc równiez tego rodzaju, by w przypadku, gdy gazy i pary przenikna do oprawy i zapala sie, wybuch jaki nastapi wewnatrz nie prze¬ niósl sie na zewnatrz i nie spowodowal dal¬ szego wybuchu w pomieszczeniu. Aby ten wa¬ runek byl spelniony, zabezpieczenie musi wy¬ trzymac bez uszkodzen wewnetrzne cisnienie wybuchu okolo 10 atm., a wszystkie szczeliny, którymi gazy spalinowe moglyby przedostac sie na zewnatrz musza posiadac minimalna wielkosc. Szczególowe wymagania stawiane oslonom ognioszczelnym ustalone sa w Polskiej Normie PN-57/E-08101.Skonsturowanie ognioszczelnego zabezpiecze¬ nia przy lampie jarzeniowej napotyka na duze trudnosci w porównaniu z zabezpieczeniem sto¬ sowanym przy zwyklej zarówce, z tej przy¬ czyny, ze nalezy zabezpieczyc dwie oprawki, dlawik, starter i ponadto swietlówke o znacz¬ nych wymiarach. Klosz szklany oslaniajacy za¬ rówke musi wytrzymac bez uszkodzen znaczneuderzenie energii o wartosci 25 kgcm. Dla kloszy zwyklej zarówki spelnienie tego wy- ir£gal»i* file przedstawia ^specjalnych trudnosci, portiewaz' klosze takl& niaja stosunkowo male wymiary, natomiast przy lampach jarzenio¬ wych spelnienie tego warunku jest praktycz¬ nie niemozliwe.Dotychczas do oswietlenia jarzeniowego w po¬ mieszczeniach zagrozonych wybuchem gazów proponowano stosowanie swietlówki z tzw. zim¬ na katoda, których stluczenie nie powoduje zapalenie gazów i par wybuchowych. Swie¬ tlówki takie nie posiadaja podgrzewanych przed zaplonem wlókien, nie maja wiec zaro¬ wego zródla zaplonu, a prad jonowy plynacy przez swietlówke nie moze spowodowac zapa¬ lenia gazów. Swietlówki z zimna katoda sa jednakze * bardzo kosztowne, wymagaja skom¬ plikowanego i drogiego urzadzenia zaplonowe¬ go, stad tez nie sa powszechnie stosowane.Wedlug wynalazku, powszechnie znane lam¬ py jarzeniowe z podgrzewanymi wlóknami umieszczone jednak w odpowiednich oprawach przeciwwybuchowych moga byc wykorzystane z powodzeniem do oswietlania pomieszczen za¬ grozonych wybuchem gazów bez koniecznosci stosowania drogich i skomplikowanych swie¬ tlówek z zimna katoda.Oprawa przeciwwybuchowa wedlug wyna¬ lazku uwidoczniona jest na rysunku, na któ¬ rym fig. 1 przesdtawia przekrój podluzny opra¬ wy, a fig. 2— w powiekszeniu szczegól A za¬ znaczony na fig. 1, z uwzglednieniem przypad¬ ku, gdy nastapilo wypchniecie cokolu swietlów¬ ki z oprawki i wylaczenie obwodu pradu.Oprawa, w której umieszczona jest swie¬ tlówka 2 wraz z potrzebnymi przyrzadami i in¬ stalacja elektryczna, sklada sie z trzech zasadni¬ czych czesci polaczonych ze soba w jedna ca¬ losc, z ognioszczelnego kadluba 1 wytrzymuja¬ cego co najmniej 10 atm. cisnienia wewnetrz¬ nego, z czesci srodkowej wyposazonej w szklana lub inna przezroczysta oslone 3 i siatkowy kosz 4 zabezpieczajacy oslone 3 przed stluczeniem oraz z pokrywy 5, która mocuje i usztywnia cale konstrukcje oprawy. W kadlubie 1 znajduje sie ognioszczelna komora 6, ze sworzniami zacisko¬ wymi 7 oraz komora 8, w której umieszczony jest dlawik 9 i starter 10. Komory oddzielone sa szczelnie plytka izolacyjna 11. W sciance ka¬ dluba 1 jest wbudowany starter 10 z oslona 12, dzieki czemu w przypadku uszkodzenia moze byc on latwo naprawiony lub wymieniony bez koniecznosci rozbierania calej oprawy.Swietlówka jest osadzona z jednej strony w nasadce 13 zamocowanej w sciance korpu¬ su 1, a z drugiej strony w innej luznej nasad¬ ce 14 dociskanej stale sprezyna 15 i umieszczo¬ nej w pokrywie 5. Ognioszczelne zabezpiecze¬ nie samej swietlówki zapewnia oslona 3, zaklesz¬ czona silnie w wycieciach kadluba 1 i pokry¬ wy 5 za pomoca podluznych nagwintowanych pretów kosza 4 i nakretek 16. Nasadki 13 i 14 posiadaja zaciski J7 i 18 kontaktujace sie po¬ srednio lub bezposrednio ze sworzniami 19 umieszczonymi na obydwu trzonkach 20 swie¬ tlówki 2, przy czym zacisk 18 jest jednoczesnie zaciskiem przeciwwybuchowym, automatycznie wylaczajacym obwód pradu w lampie w przy¬ padku, gdy nastapilo stluczenie szklanej oslo¬ ny 3 i swietlówki 2.Na rysunku fig. 2 przedstawia szczególowiej konstrukcje nasadki 14 z automatycznym wy- iacznikiem. Obudowa nasadki wykonana z ma¬ terialu izolacyjnego posiada wydrazenie 21, w którym osadzone sa sworznie 22 zaopatrzone w sprezyny 23 i zaciski 18 kontaktujace z plyt¬ kami 24 polaczonymi z przewodami elektrycz¬ nymi 26. Iskrzenie w nasadce powstaje tylko w komórkach ognioszczelnych 25, dzieki czemu nie moze ono spowodowac zapalenia gazów i par wybuchowych. W przypadku stluczenia oslony 3 i swietlówki 2 nastepuje wypchniecie trzonka swietlówki przez sworznie 19 i 22, a tym samym odlaczenie zarników 27 z obwodu pradu. Gdyby nie bylo automatycznego wyla¬ czenia, wówczas na skutek stluczenia swietlów¬ ki nastapiloby zadzialanie startera 10, a na¬ stepnie przepalenie zarników 27 i zapalenie oraz wybuch gazu w pomieszczeniu. PL