Wynalazek dotyczy uklidu, który w przy¬ rzadach do pomiaru gramatury i grubosci materialów, pracujacych przy pomocy promie¬ niowania radioaktywnego lub promieniowania rentgenowskiego o ciaglym elektrycznym lub mechanicznym nastawieniu wartosci zadanej, .umozliwia wytwarzanie sygnalu wyjsciowego, który stale jest niezalezny od wartosci za¬ danej, natomiast jest proporcjonalny do wzgled¬ nych zmian gramatury mierzonego materialu.. Dla lepszego zrozumienia wynalazku sposób pracy takiego przyrzadu do pomiaru grama¬ tury materialu zostanie blizej objasniony na przykladzie wykonania.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspóltwór- . cami' wynalazku sa inz. Gerhard Schutz i inz.Eberhard Schurz.Promienie ze zródla promieni oslabione przez mierzony material o okreslonej zadanej wartosci gramatury wytwarzaja w przyrzadzie do wykrywania promieni prad, który powoduje na oporniku roboczym spadek napiecia. Powsta¬ ly spadek napiecia zostanie skompensowany przez napiecie o wartosci zadanej z nadajnika war¬ tosci zadanej tak, aby na wejsciu kolejno umieszczonego wzmacniacza liniowego nie po¬ jawial sie zaden sygnal. Dopiero przy zmianie grubosci materialu wychyla sie wskazówka przyrzadu wskazujacego. Kierunek tego wychy¬ lenia zalezy od tego, czy zmiana grubosci jest negatywna czy tez pozytywna.Wskazanie takie posiada ta wade, ze przy wzglednie tych samych zmianach gramatury materialu, ale róznych wartosciach absolut¬ nych gramatury materialu mierzonego, wyka-zuje kazdorazowo inna wysokosc sygnalu wyj¬ sciowego tak, ze przyrzad wskazujacy nie moze byc wycech#wany w% ;\apjglednych zmia¬ nach gramatltry.Przyklad liczbowy umozliwia wyjasnienie te¬ go zjawiska. Przy wartosci gramatury mate¬ rialu 100 g/m2 i zmianie gramatury o 10 g/m2 przyrzad pomiarowy wskazuje piec czesci skali.Natomiast przy gramaturze 400 g/m2 i zmianie gramatury o 40 g/m2, a wiec o równe 10%, wy¬ chylenie wskazówki wynosi dziesiec czesci skali, a przy gramaturze 800 g/m2 i zmianie grama¬ tury o 80 g/m2 (takze o 10%) wychylenie wy¬ nosi siedem czesci skali.Z tych powodów w dotychczasowych zna¬ nych przyrzadach dla kazdej wartosci zada¬ nej jest wymagane specjalne cechowanie przy¬ rzadu wskazujacego. W tym celu skala wartos¬ ci zadanych jest zaopatrzona w przesuwalne zna¬ ki, przyporzadkowane kazdorazowym wychyle - leniom wskazówki przyrzadu pomiarowego, które pozwalaja na odczytanie bezwzglednego odchy¬ lenia gramatury materialu. Metody te posiadaja oprócz zwiekszonego nakladu pracy i czasu oraz nie dajacych sie uniknac stosunkowo du¬ zych mozliwosci bledów odczytu lub nastawie¬ nia równiez te istotna wade, ze sygnal wyj¬ sciowy na skutek swojej zaleznosci od war¬ tosci zadanej elektrycznie z ledwoscia moze byc dalej wykorzystany. Na przyklad sygna¬ lów tych w zadnym przypadku nie mozna bezposrednio zastosowac do sterowania prze¬ biegów regulacji, a przy ciaglym rejestrowa¬ niu wyników pomiarowych musza byc dodane do tasmy rejestrujacej dla kazdej gramatury spe¬ cjalne na przyklad skale cechujace.Zadaniem wynalazku jest usuniecie tych wad.Osiaga sie to przez to, ze zastosowany czlon nastawczy, który przez zalezna od wartosci zadanej zmiane nastawienia, niezaleznie od wartosci absolutnej, wytwarza zawsze propor¬ cjonalny do wzglednej zmiany gramatury ma¬ terialu sygnal wyjsciowy. Przy pomocy tej zaleznej od wartosci zadanej zmiany nastawie¬ nia odpowiedniego czlonu, zostanie wywarty ta¬ ki wplyw w obwodzie wskazan na przebieg pradu, wzglednie napiecia, ze przy okreslonej wzglednej zmianie gramatury materialu uzys¬ kuje sie niezaleznie od wartosci zadanej zaw¬ sze to samo wychylenie wskazówki. Zmiana nastawienia moze byc realizowana po pierw¬ sze przez zmiane zaleznego od wartosci za¬ danej sterowania wspólczynnika wzmacniacza elektrycznego, np. przez dolaczenie elementów oddzialywajacych albo doprowadzenie pradów lub napiec pomocniczych do wzmacniacza lub przez zmiane sprzezenia zwrotnego wzmacnia¬ cza, po drugie przez zmiane skutecznego nate¬ zenia promieniowania i po trzecie przez zmia¬ ne wielkosci opornosci opornika roboczego.Przy zmianie nastawienia na skutek zmia¬ ny skutecznego natezenia promieniowania albo opornosci opornika roboczego nalezy uwzgled¬ nic, ze jednoczesnie musi zmieniac „sie maksy¬ malna wartosc zadana w nadajniku wartosci zadanej 5. Wartosc zaleznej od wartosci zada¬ nej wielkosci nastawienia jest przy tym za¬ lezna od wlasnego pradu plynacego w przyrza¬ dzie do wykrywania promieni przy gramaturze materialu równej zero i od wielkosci opornos¬ ci roboczej, a wiec takze od maksymalnej war¬ tosci zadanej, jak równiez od wspólczynników wzmacniania i od wielkosci zmian gramatury materialu, które sa przyporzadkowane pelnemu wychyleniu wskazówki przyrzadu wskazujace¬ go. Przez wlasciwe polaczenie tych parametrów osiaga sie, ze calkowite wychylenie wskazówki przyrzadu mozna ustawic dla róznych zmian, gramatury materialu przy dowolnej wartosci zadanej za pomoca jednego i tego samego czlo- na nastawczego. Zaleznosc wielkosci nastawia¬ nej od wartosci zadanej i od innych parame¬ trów moze byc ustalona eksperymentalnie lub rachunkowo.Sposób pracy znanych przyrzadów do pomia¬ ru gramatury materialu jest objasniony na przykladzie wykonania przedstawionym na fig. 1, a urzadzenie wedlug wynalazku — na fig. 2.Urzadzenie uwidocznione na fig. 1 zawiera zródlo promieni 1, którego promienie przeni¬ kaja material mierzony, a oslabiana odpowied¬ nio do gramatury materialu wartosc promienio¬ wania zostanie doprowadzona do przyrzadu 3 wykrywajacego promienie. Opornik roboczy 4 jest przylaczony do przyrzadu 3 wykrywajacego promieniowanie.' W zaleznosci od padajacego promieniowania na oporniku roboczym 4 powstaje spadek na¬ piecia. Nadajnik wartosci zadanych jest ozna¬ czony cyfra 5. Nadajnik wartosci zadanych i przyrzad do wykrywania promieni sa' wspólnie przylaczone do wzmacniacza liniowego 6, któ¬ ry jest umieszczony w obudowie 8. Cyfra 7 jest oznaczony przyrzad wskazujacy. Sposób dzia¬ lania tego ukladu zostal juz opisany wyzej.Fig. 2 przedstawia przyrzad wedlug wyna¬ lazku do wykrywania promieni ze zródlem 1 promieni, którego promieniowanie przenika ma- — 2 —terial mierzony 2 i oddzialywuje na komore jonizacyjna 3, której prad przeplywa przez opornik 4 wysokoomowy. Napiecie wartosci za¬ danej jest nastawiane w nadajniku 5 wartos¬ ci zadanej.Opornik obrotowy 9 ;est sprzezony mechanicz¬ nie wedlug wynalazku specjalnym czlonem na- stawczym z nadajnikiem 5 wartosci zadanej i zmienia w wyzej opisany sposób wlasciwosci wzmacniacza. Opornik obrotowy 9 stosuje sie przy wszystkich zadanych wzglednych zmianach gramatury az do calkowitego wychylenia wska¬ zówki przyrzadu wskazujacego 7, do którego moze byc przylaczony caly szereg przyrzadów do wskazywania, regulowania, rejestrowania itd.Cyfra 8 oznacza szczelnie zamknieta obudowe wzmacniacza.Wymiary i wartosc opornika obrotowego mo¬ ze byc ustalona na drodze eksperymentalnej lub rachunkowor Z obliczen wynika, ze opor¬ nik obrotowy powinien posiadac charakterys¬ tyke podwójnie logarytmiczna i odczep srod¬ kowy. Rózne wzgledne zmiany gramatury ma¬ terialu przy calkowitym wychyleniu wskazów¬ ki przyrzadu pomiarowego sa bezposrednio od¬ czytywane wskutek zmiany wzmocnienia wzmac¬ niacza 6. PL