Opublikowano ftnl».ft mate J96V« sofu iffj, l 4l jaie rzedu PciwMlo' POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWE) OPIS PATENTOWY Nt44417 KI. 42 i, 20/02 Biuro Projektom Typoirych i Studióiu Budoumictiua Miejskiego*) Warszawa, Polska Wskaznik sloneczny do okreslania naslonecznienia modeli oraz stól do ustawiania i badania modeli na naslonecznienie Patent trwa od dnia 22 sierpnia 1960 r.Przedmiotem wynalazku jest wskaznik slo¬ neczny, sluzacy do okreslania naslonecznlienia modeli oraz stól do ustawiania i badania mo¬ deli na naslonecznienie.W obecnej urbanistyce i architekturze coraz wiecej zwraca siie uwage na wlasciwe naslo- necznieame budynków i to zarówno dla pod¬ kreslenia ksztaltów zewnetrznych budynku, jak i ze wzgledu na prawidlowe oswietlenie wnetrz.Dotyczy to w równej mierze budynków miesz¬ kalnych, pomyslowych jak i uzytecznosci pu¬ blicznej.Aby ustalic w danej sytuacji naslonecznienie budynków uzywalo sie dotychczas tzw. stolu slonecznego, skladajacego sie z ruchomego lub nieruchomego pulpitu, na którym ustawialo sie badany model. Nieodlacznymi czesciami sklado- *) W&scWrf patentu oiwiadczyl, ze twórca wymlajfcu jogt mgr inz. arch. Jan Polak. wyma takiego stolu bylo dosc skompletowane urzadzenie, prowad«a-ee punktowe swiatlo po róznych drogach przebiegu slonca w zajejnosci od pór roku i szerokosci geograficznej. S&ól taki jest dosc skomplikowanym urzadzenliem a ob¬ sluga trudna i pracochlonna* wymagajaca po¬ slugiwania sie dodatkowymi tabelami przelicze¬ niowymi.Wskaznik sloneczny wedlug wynalazku usuwa te niedogodnosci i jako odejmowany od stolu daje sie uzywac równiez niezaleznie, bezposred¬ nio przy modelu o wiekszych rozmiarach.Sterowanie blatem stolu lacanie z wskazni¬ kiem wedlug wynalazku pozwala na usuniecie z konstrukcji stolu wszyslikicb stoal,i prpwedote zarówno dla plaszczyzny roboczej stolu, jak i dla zródla swiatla, a do oswietlenia modeli na uzycie dowolnego punktowego zródla swiat¬ la. Mozna przy tym stosowac i^lna konstrufecje stolu we wszystkich szerokosciach geperaficz- nyeh.Wskaznik sloneczny, pracujacy na zasadzie zegara slonecznego, steruje wlasciwym katem ustawiej^^ft$danegQ^^^ wzgledem punkto¬ wego zróctla swiatla na podstawie cienia, który daje wskazówka wskaznika slonecznego, a. to na tej zastifzls, ze gdy* plaszczyzna skali wskaz¬ nika wedlug wynalazku jest równolegla do plaszczyzny .odniesienia,modelu i zwrot pólnoc¬ ny o^i^S jest zsBdny ze zwrotem pólnocnym orie*ntaeji: l»ei«elu, 4& koniec cienia wskazówki wykazuje na skali godafcne i pore roku, odpo¬ wiadajaca danemu naslonecznieniu modelu.Obracajac model wraz ze wskaznikiem wedlug wynalazku przy nieruchomym punktowym oswietleniu mozna naprowadzic koniec cienia wskazówki na punkt skali, odpowiadajacy do¬ wolnej godzinie, porze roku, uzyskujac zadane naslonecznienie badanych modeli.Na rysunku fig. 1 przedstawia wskaznik slo¬ neczny wedlug wynalazku w przekroju poprzecz¬ nym, fig. 2 — uklad skali wskaznika slonecznego odpowiadajacej szerokosci geograficznej War¬ szawy przy W3'sokosci wskazówki 1 cm, fig 3 — przekrój poziomy uchwytu L i imadla F wskaznika slonecznego na fig. 1, wreszcie fig. 4 - widok .boczny uproszczonej konstrukcji stolu slonecznego z przytwierdzonym wskaznikiem slonecznym.Wskaznik sloneczny wedlug wynalazku przed¬ stawiony tytulem przykladu na fig. 1 sklada sie z podstawki C, do której przytwierdza sie róz¬ ne skale A, odpowiadajace zadanej szerokosci geograficznej. Z podstawka C zwiazana jest strzalka B, nastawialna na wysokosc za pomo¬ ca gwintu.Podstawka D jest polaczona za posrednictwem trzpienia D z rura statywu E, mogaca sie obra¬ cac i przesuwac W uchwycie L (fig. 3), zaciska¬ nym sruba N za pomoca nakretki, uksztalto¬ wanej w postaci galki M.Uchwyt jest przytwierdzony za pomoca srub K do imadla F, zaopatrzonego w trzy sruby re¬ gulowane H.Regulacja strzalki B jest potrzebna ze wzgle¬ du na zmienna grubosc skali A i w pewnych granicach ze wzgledu na jej rozmiar.Pomiar naslonecznienia modeli badanych przeprowadza sie w ten sposób, ze po przy¬ twierdzeniu wlasciwej skali A, odpowiadajacej zadanej szerokosci geograficznej, zwalnia sie zacisk uchwytu L za pomoca nakretki M, po¬ zwalajacy na swobodne obracanie podstawki C, po czym za pomoca obrotu orientuje sie os NS wskaznika slonecznego z osia NS modelu.Nalezy zaznaczyc, ze przed przystapieniem do orientacji modelu z podstawka C wskaznika slonecznego, trzeba przymocowujac wskaznik do stolu czy do podstawy modelu i za pomoca srub H ustawic podstawke C równolegle do plasz¬ czyzny odniesienia modelu.Po takim przygotowaniu naswietla sie model za pomoca punktowego swiatla. Cien strzalki B na skale A pozwala na natychmiastowe odczy¬ tanie niezbednych danych, albo wskazuje w ja- . kim kierunku nalezy obrócic model lub prze¬ sunac swiatlo, aby ustalic wymagane warunki oswietlenia albo naslonecznienia.Jak juz wspomniano, wskaznik sloneczny mo¬ ze byc uzywany do okreslenia naslonecznienia modeli bezposrednio, jak równiez przy zastoso¬ waniu stolu. Stól wedlug wynalazku jest przed¬ stawiony na fig. 4. Stól sklada sie z blatu O, który ma swobode ruchów w trzech plaszczy¬ znach. Po zwolnieniu zacisku R blat stolu obraca sie wokolo osi P, po zwolnieniu zacisku T blat obraca sie wokolo osi S, a po zwolnieniu zacisku W wokolo osi U.Do brzegu blatu stolu przytwierdza sie wskaznik sloneczny A, B, C (fig. 4). PL