Wynalazek dotyczy dwustrumieniowego sil¬ nika turbinowe-odrzutowego do samolotów.Swobodny ciag ogólny silnika turbinowo-od- rzutowego podczas lotu zalezy od przepustu powietrza na sekunde, jak równiez od pred¬ kosci strumienia i lotu. Przez zwiekszenie prze¬ pustu powietrza, przy zachowaniu predkosci strumienia i lotu, zwieksza sie proporcjonalnie ciag. Zwiekszenie przepustu powietrza na se¬ kunde wymaga jednak niepozadanego powiek¬ szenia konstrukcji calego silnika. Ciag, albo sprawnosc napedu, mozna jednak zwiekszyc bez tych niedogodnosci, jezeli predkosc stru¬ mienia zmniejszy sie, lecz za to zwiekszy sie przepust powietrza na sekunde- Osiaga sie to przez pobranie energii ze strumienia spalin wewnatrz silnika. Pobrana energia zostaje wy¬ zyskana do zwiekszenia przepustu powietrza.¦*) Wlasciciel patentu oswiadczyl ze twórca wynalazku jest inz. Gerhard Gutter- Taltie zalety wykazuje znany dwustrumienio- wy silnik turbinowo-odrzutowy, w którym po¬ wietrze dodatkowe, pobierane za turbina glów¬ na z atmosfery przez turbine dodatkowa, umieszczona za turbina glówna i mechanicznie niezalezna, jest dodawane do strumienia spa¬ lin. Sprezarka dodatkowa jest umieszczona w kanale zastosowanym dokola turbiny dodat¬ kowej i zawiera jeden stopien. Na wierzchol¬ kach lopatek turbiny dodatkowej jest umoco¬ wany bandaz tasmowy, na którym sa umiesz¬ czone lopatki sprezarki dodatkowej. Dodawa¬ nie powietrza do spalin odbywa sie wewnatrz dyszy ciagowej lub na koncu tej dyszy.Sprezarka dodatkowa jest najczesciej wykona¬ na jako sprezarka naddzwiekowa.Poza tym znany jest dwustrumieniowy sil¬ nik turbinowo-odrzutowy, w którym za turbi¬ na glówna jest umieszczona dwustopniowa przeciwbiezna turbina z lopatkami sprezarko¬ wymi umocowanymi na lopatkach turbino¬ wych.• Wzajemne nalozenie turbiny i sprezarki przedstawia rózne niedogodnosci. Dodatkowy przepust powietrza rfie mo^^byc dowolnie do¬ brany. Jest on ograniczony przez maksymalne wartosci srednicy zewnetrznej i liczby obrotów sprezarki dodatkowej, ustalone w zaleznosci od kola turbinowego pracujacego przy znacz¬ nych naprezeniach. Wskutek ograniczenia licz¬ by obrotów turbina moze przetwarzac tylko stosunkowo maly spadek ciepla. W turbinie niezaleznej zdarzaja sie pewne wahania licz¬ by obrotów. Wielkosc liczby obrotów powinna byc wiec zaprojektowana z ograniczeniem, ze wzgledu na lopatki sprezarki, umieszczone na lopatkach turbinowych, tak aby zwiekszenie liczby obrotów nie wywolalo przekroczenia do¬ puszczalnego obciazenia sila odsrodkowa kola turbinowego i lopatek sprezarki. Poza tym na skutek wzajemnego nalozenia lopatek turbiny i sprezarki nastepuje przechodzenie ciepla przez obydwa rodzaje lopatek, wskutek czego zmniejsza sie sprawnosc sprezarki. Dalsze zmniejszenie sprawnosci sprezarki nastepuje na skutek trudnosci uszczelniania, pomiedzy kanalem spalin i kanalem powietrza dodatko¬ wego, w miejscu przerwy spowodowanej przez wzajemne nalozenie lopatek turbiny i sprezar¬ ki. Chociaz bandaz tasmowy umieszczony na koncach lopatek turbiny posiada labirynty na stronie zwróconej do przegrody, to jednak cal¬ kowite uszczelnienie jest w praktyce nieosia¬ galne, wskutek czego spaliny o wyzszym cis¬ nieniu moga przedostac sie na strone podcis¬ nieniowa sprezarki. Poza tym osadzenie nie¬ zaleznej turbiny z lopatkami sprezarki, umiesz¬ czonymi na lopatkach turbiny, jest skompli¬ kowane, poniewaz podpory lozysk musza by*< przepuszczane przez kanal goracych spalin- Gdy sprezarka dodatkowa, dla osiagniecia wiekszego przepustu powietrza, jest wykonana jako sprezarka naddzwiekowa, jest konieczne zmudne projektowanie i przeprowadzenie in¬ dywidualnych prób. Poza tym lopatki o cien¬ kich profilach musza byc wykonane z trudno- obrabialnej zaroodpornej stali, sprawnosc zas podczas pracy przy czesciowym obciazaniu jest stosunkowo mala. Na skutek wzajemnego na¬ lozenia lopatek turbiny i sprezarki, luz promie¬ niowy lopatek sprezarki wzgledem oslony spre¬ zarki powinien byc duzy, ze wzgledu na po¬ wiekszone dzialanie sily odsrodkowej, co nie¬ korzystnie wplywa na sprawnosc.Przy zmniejszeniu predkosci strumienia w znanych dwustrumieniowych silnikach turbi¬ nowo-odrzutowyeh wystepuje oprócz zwieksze¬ nia ciagu jednoczesnie zmniejszenie halasu strumienia. Takie zmniejszenie jednak nie jest tak znaczne, zeby przy zastosowaniu samolo¬ tów o dwustrumieniowych silnikach turbinowo- odrzutowych w gesto zaludnionych obszarach mozna bylo zrezygnowac z urzadzenia do tlu¬ mienia halasu.Wynalazek ma na celu wykonanie dwustru- mieniowego silnika turbinowo-odrzutowego, w którym opisane niedogodnosci bylyby usuniete, a przy tym bez konstrukcyjnych i wytrzyma¬ losciowych ograniczen mozna bylo dobierac w szerokim zakresie optymalne warunki stosunku przepustu i cisnienia miedzy spalinami a po¬ wietrzem dodatkowym oraz liczbe obrotów i liczbe stopni sprezarki dodatkowej, przy czym bylyby zbyteczne specjalne urzadzenia do tlu¬ mienia halasu.Wedlug wynalazku osiaga sie to dzieki temu, ze w dwustrumieniowym silniku turbinowo-od- rzutowym, w którym powietrze dodatkowe jest pobierane z atmosfery za turbina glówna, za pomoca dodatkowej sprezarki napedzanej przez turbine dodatkowa, umieszczona za turbina glówna, mechanicznie niezalezna, i dodawane do strumienia spalin sprezarka dodatkowa jest umieszczona w pewnej odleglosci, patrzac w kierunku strumienia, za turbina dodatkowa na jej wale, a bezposrednio za turbina dodatkowa znajduje sie pierscieniowa komora zbiorcza, z która sa polaczone siegajace az do oslony sprezarki dodatkowej i przebiegajace ukosnie na zewnatrz rury, pomiedzy którymi sa umiesz¬ czone przebiegajace ukosnie ku wewnatrz ru¬ ry, odchodzace od otwartego ze strony czolowej pierscienia chwytajacego powietrze 'i umiesz¬ czonego na oslonie turbiny dodatkowej, przy czym rury te sa otwarte do pierscieniowej ko¬ mory zbiorczej, umieszczonej przed sprezaika dodatkowa.Dzieki umieszczeniu sprezarki dodatkowej na wale turbiny dodatkowej, mozna juz nie zwra¬ cac uwagi na dopuszczalne obciazenie kola tur¬ binowego na skutek zwiekszonego dzialania si¬ ly odsrodkowej. Turbina moze wiec obracac sie z wieksza liczba obrotów, dzieki czemu ze spalin mozna pobierac wiecej energii i jedno¬ czesnie moze byc zwiekszony dodatkowy prze¬ pust powietrza i tyin samym zwiekszony ogól¬ ny przepust na sekunde silnika. Luzy promie¬ niowe turbiny dodatkowej i sprezarki dodat¬ kowej moga miescic sie w normalnych grani¬ cach- Jednoczesnie na skutek podzialu wlasci- - 2 -wej dyszy ciagowej na poszczególne rury i na skutek dodatkowego doprowadzania zimnego powietrza od wewnatrz do strumienia spalin, osiaga sie tak znaczne zmniejszenie halasu, ze dodatkowe urzadzenia do tlumienia halasu, nawet przy uzyciu w samolotach przelatuja¬ cych przez gesto zaludnione obszary nie sa potrzebne, gdyz pomiedzy poszczególnymi ru¬ rami spalin przechodzi powietrze otoczenia, które moze szybko mieszac sie z goracymi spalinami, a oprócz tego caly strumien spalin na skutek dodania zimnego powietrza zostaje rozszerzony od wewnatrz, przy czym równiez szybko miesza sie z tym powietrzem, a pred¬ kosc strumienia odpowiednio sie zmniejsza.Sprezarka dodatkowa moze byc wykonana jako sprezarka poddzwiekowa i moze posia¬ dac kilka stopni Dzieki temu jest mozliwe naj¬ dalej idace dopasowanie sprezarki do danych warunków, a lopatki moga byc wykonane z metalu lekkiego, dajacego sie latwo obrabiac.Turbina dodatkowa i sprezarka dodatkowa moga byc osadzone luzno na wspólnym wale.Dzieki temu staja sie zbyteczne specjalne obsa¬ dy lozyskowe, które musialyby byc przepusz¬ czane przez goracy kanal spalin. Obsade lozy¬ skowa moze stanowic narzad w ksztalcie rury, umieszczonej miedzy turbina dodatkowa i spre¬ zarka dodatkowa, wspólsrodkowo wzgledem ich wspólnego walu i posiadajacy srednice równomiernie zmniejszajaca sie od srodka, c na koncach zaopatrzony w lozyska, tak iz lo¬ zyska tylko na stronie zwróconej do turbiny dodatkowej albo do sprezarki dodatkowej mu¬ sza byc uszczelnione za pomoca labiryntów lub podobnych uszczelnien i osloniete przed pro¬ mieniowaniem ciepla.Bezposrednie przejscie ciepla do obsady lo¬ zyskowej nie nastepuje, jezeli narzad rurowy w swej najwiekszej srednicy jest polaczony z rurami przewodzacymi powietrze dodatko¬ we, a jego koniec od strony sprezarki jest po¬ laczony z pierscieniowa komora zbiorcza, znaj¬ dujaca sie przed sprezarka dodatkowa, tak iz staja sie nieistotne wymagania co do wytrzy¬ malosci cieplnej obsady lozyskowej.Szczególna zaleta wynalazku polega na tym, ze turbina dodatkowa i sprezarka dodatkowa ze skrzyzowanymi rurami moga byc wyko¬ nane jako zespól dodatkowy i tym samym ist¬ niejace juz silniki turbinowo-odrzutowe o okreslonej wielkosci moga byc pózniej prze¬ budowane na dwustrumieniowe silniki turbi¬ nowo-odrzutowe- Przyklad wykonania wynalazku uwidocznio¬ ny jest na rysunku, na którym fig. 1 przedsta¬ wia schematycznie przekrój podluzny dwustru- mieniowego silnika turbinowo-odrzutowego, fig. 2 — przekrój czesciowy, a fig. 3 — widok perspektywiczny.Dwustrumieniowy silnik turbinowo-odrzuto- wy (fig. 1 i 3) sklada sie w zasadzie ze sprezar¬ ki glównej 1, komory spalania 2, turbiny glów¬ nej 3 oraz turbiny dodatkowej 4, mechanicznie niezaleznej od turbiny glównej 3, przy czym w pewnej odleglosci za turbina dodatkowa 4, pa¬ trzac w kierunku strumienia, jest osadzona na jej wale 5 sprezarka dodatkowa 6, która skla¬ da sie z dwóch stopni 6* i 6" i jest wykonana jako sprezarka poddzwiekowa.Bezposrednio za turbina dodatkowa 4 znaj¬ duje sie pierscieniowa komora zbiorcza 7, z któ¬ ra sa polaczone rury 9, siegajace az do komo¬ ry 8 sprezarki dodatkowej 6 i przebiegajace ukosnie na zewnatrz. Na oslonie 10 turbiny do¬ datkowej 4 jest umieszczony otwarty od strony czolowej pierscien 11 (fig. 2) do chwytania po¬ wietrza, przy czym z tym pierscieniem sa pola¬ czone, przebiegajace ukosnie ku srodkowi rury 12, polozone pomiedzy rurami 9 j otwarte do ko¬ mory zbiorczej 13 o ksztalcie pierscieniowym, umieszczonej przed sprezarka dodatkowa 6 i otwartej od strony sprezarki. Turbina dodat¬ kowa 4 i sprezarka dodatkowa 6 sa osadzone swodnie na wale 5- Pomiedzy turbina dodatko¬ wa 4 i sprezarka dodatkowa 6 jest umieszczona wspólsrodkowo ' wzgledem walu 5 oslona ruro¬ wa 15, której srednica stale maleje ku srodkowi, i która na obu koncach posiada lozyska 16, 27.Oslona rurowa 15 w miejscu najwiekszej sred¬ nicy jest zaopatrzona w mostek 18 i polaczona z kolnierzem 19 umieszczonym na rurach 12 pro¬ wadzacych dodatkowe powietrze. Koniec 20 oslony rurowej 15, zwrócony ku sprezarce do¬ datkowej 6, jest umocowany na pierscieniowej komorze zbiorczej 13. Za pomoca tych dwóch miejsc umocowania oslona rurowa 15 jest sztyw¬ no polaczona z zimnymi czesciami silnika.Urzadzenie to dziala w sposób nastepujacy: Powietrze jest pobierane przez sprezarke glówna 1 z atmosfery i doprowadzane pod wy¬ sokim cisnieniem do komory spalania 2. Do tej komory jest doprowadzane w sposób ciagly pa¬ liwo przez dysze wtryskowe. Po zapaleniu mieszanki paliwowo-powietrznej, gorace spali¬ ny przeplywaja przez turbine glówna 3, pola¬ czona ze sprezarka glówna 1. Nastepnie spali¬ ny przeplywaja przez turbine dodatkowa 4 - 3 -która napedza sprezarke dodatkowa 6, osadzo¬ na na waJe 5 turbiny. Spaliny sa odprowadza¬ ne przez rury 9 do atmosfery. Sprezarka do¬ datkowa 6 pobiera powietrze przez rury 12 z atmosfery i na koncu silnika odprowadza je z powrotem do atmosfery z wieksza predkoscia- Turbina dodatkowa 4 pobiera energie ze spa¬ lin, wskutek czego ich predkosc staje sie mniej¬ sza. Powietrze pobierane przez sprezarke do¬ datkowa 6 z atmosfery i odprowadzane do niej z powrotem z wieksza predkoscia zwieksza przepust silnika. Zmniejszenie predkosci spa¬ lin i zwiekszenie przepustu powietrza silnika daje wiekszy ciag. Jednoczesnie na skutek zmniejszenia predkosci spalin i podzialu wla¬ sciwej dyszy ciagowej na poszczególne rury 9 oraz przez dodatkowe doprowadzanie zim¬ nego powietrza, od wewnatrz do strumienia wyjsciowego, osiaga sie tak znaczne zmniej¬ szenie halasu, ze staja sie zbyteczne dodatko¬ we urzadzenia do tlumienia tegoz, PL