Wynalazek dotyczy pompy tloczkowej, któ¬ ra sklada sie z tloczka pomocniczego, nazywa¬ nego w dalszym ciagu „czólenkiem", a prze¬ suwanego wbrew sile jego ukladu powrotnego podczas suwu naprzód lub suwu tloczenia tloczka glównego pompy, za pomoca co naj¬ mniej czesci cieczy przetlaczanej przez tloczek glówny w czasie tego jego suwu, przy czym tloczek pomocniczy jest hamowany w czasie swego suwu powrotnego, jaki wykonuje nie¬ zaleznie od suwu powrotnego tloczka glównego pod dzialaniem wspomnianej wyzej sily ukla¬ du powrotnego, a hamowanie zostaje uzyskane za pomoca dodatkowego dlawienia w przewo¬ dzie, przez który powinna wyplywac ciecz, jaka jest tloczona przez tloczek pomocniczy w czasie jego suwu powrotnego. W ten spo¬ sób mozna uzyskac to, ze poczynajac od pew¬ nej predkosci napedu tloczka glównego tlo¬ czek ten zaczyna swój kolejny suw tloczenia przed tym, nim tloczek pomocniczy ukonczy swój suw powrotny, a to skraca ten suw tlocz¬ ka pomocniczego i skrócenie to sluzy do zmniejszania ilosci cieczy, jaka jest podawana przez .pompe na zewnatrz.Pompy tego rodzaju byly juz opisane przez wynalazce w innych jego zgloszeniach. W pom¬ pach tych, w przewodzie, w którym znajduje sie wymienione wyzej dlawienie i przez który powinna przeplywac ciecz tloczona przez tlo¬ czek pomocniczy w czasie jego suwu powrot¬ nego, zostal przewidziany element zamykajacy, majacy zwlaszcza ksztalt suwaka rozrzadczer go, przy czym element ten zamyka wymienio¬ ny przewód podczas suwu naprzód lub suwu tloczenia tloczka glównego i otwiera go tylko w czasie jego suwu powrotnego, a takze w czasie okresu, w którym tloczek glówny za¬ trzymuje sie w swym punkcie zwrotnym przed rozpoczeciem nowego suwu naprzód albo su¬ wu tloczenia.Wynalazek polega glównie na zastosowaniujako elementu zamykajacego wspomniany prze¬ wód," tloczkafglównegó pompy, zamiast osob¬ nego elementu zamykajacego.Poza tym ukladem zasadniczym, wynalazek sklada sie jeszcze z pewnych innych ukladów, które najkorzystniej uzytkuje sie w tym sa¬ mym czasie, ale które w razie potrzeby mo¬ gly byc uzytkowane oddzielnie i które beda dokladniej opisane dalej, a zwlaszcza sklada sie on z drugiego ukladu stosowanego w tym przypadku, gdy przelot dlawika, przewidziane¬ go w przewodzie, przez który powinna prze- - plywac ciecz tloczona przez tloczek pomocniczy w czasie jego suwu powrotnego, ma byc zmie¬ niany za pomoca suwaka rozrzadczego przesu¬ wanego przez regulator, a zwlaszcza regulator predkosci, przy czym uklad ten polega na uksztaltowaniu jednej, z galezi wymienionego przewodu jako cylindra, we wnetrzu którego przesuwa sie wymieniony suwak rozrzadczy, przy czym w celu umozliwienia przeplywu cie¬ czy suwak ten jest wyposazony w rowek wzdluzny lub wewnetrzny przewód wzdluzny.Wynalazek ma specjalnie na celu pewien sposób zastosowania (ten, ze wzgledu na który przyjeto go do pomp wtryskowych paliwa w silnikach), jak równiez pewne sposoby wy¬ konania wyzej wymienionych ukladów; ma on ponadto specjalnie na celu, i to w postaci nowych wyrobów przemyslowych, pompy oma¬ wianego rodzaju, stosujace te same uklady, elementy specjalne, nadajace sie do ich budo¬ wy, jak równiez zespoly, zwlaszcza silniki, majace takie pompy.W kazdym badz razie mozna bedzie lepiej zrozumiec wynalazek na podstawie dodatko¬ wego opisu, który w dalszym ciagu nastapi, jak równiez na podstawie rysunków, przy czym ten dodatkowy opis i rysunki sa podane prze¬ de wszystkim tytulem przykladu.Fig. li 2 przedstawiaja schematycznie i w przekroju osiowym czesc dwóch pomp, wykonanych wedlug dwóch róznych sposobów wykonania wynalazku, fig. 3 — przekrój plasz¬ czyzna, oznaczona linia III—III na fig. 2, fig. 4 — rozwiniecie czesci powierzchni tlocz¬ ka glównego pompy przedstawionej na fig. 2, a fig. 5 — jeszcze trzeci sposób wykonania zgodnej, z Wynalazkiem pompy.Jezeli zgodnie z wynalazkiem, a specjalnie zgodnie z tymi wlasnie ze sposobów jego za¬ stosowania, jak równiez zgodnie z tymi ze spo¬ sobów wykonania jego róznych elementów, co do których wydaje sie, ze istniala by pod¬ stawa ich wybrania, stawia sie sobie zadanie skonstruowania na- przyklad pompy tloczkowej do wtryskiwania paliwa w silniku (silniku spalinowym albo silniku o spalaniu stopniowym w rodzaju silnika Diesla itd.), to postepuje sie wówczas w sposób podany nizej lub w spo¬ sób podobny.Nalezy zastosowac w tej pompie tloczek glówny 1, zdolny do wykonywania ruchu na- wrotnego wewnatrz cylindra 2, wykonanego w kadlubie 3 pompy. Naped tloczka 1 z pred¬ koscia, proporcjonalna do predkosci silnika, *• na którym zostala ona zmontowana, zostaje zapewniony za pomoca elementów nie poka¬ zanych na rysunku i skladajacych sie na przy¬ klad z wirujacej krzywki.Ponadto w kadlubie pompy 3 umieszcza sie cylinder pomocniczy 4, w którym moze prze¬ suwac sie tloczek pomocniczy (albo czólenko 5), przy czym ten pomocniczy tloczek dzieli cylinder pomocniczy 4 na dwa obszary 4a i 4b.Do cylindra glównego 2 przez wylot 6a do¬ prowadza sie przewód zasilajacy 6, przez któ¬ ry otrzymuje on paliwo, dostarczane z nie po¬ kazanej na rysunku pompy przekazujacej (lub pompy noznej). Wylot 6a jest umieszczony w takim miejscu scianki cylindra 2, ze zosta¬ je odslaniany przez tloczek 1, gdy znajdzie sie on w swym dolnym punkcie zwrotnym (po¬ lozenie pokazane na fig. 1 i 2).Cylinder glówny 2 laczy sie z obszarem 4a cylindra pomocniczego 4 przez przewód 7, za¬ opatrzony w zawór zwrotny 8, który pozwala na przeplyw cieczy tylko w kierunku z cylin¬ dra 2 do cylindra 4. Ponadto laczy sie wza¬ jemnie ze soba dwa obszary 4a i 4b za pomo¬ ca przewodu 9, w którym umieszczony jest dlawik 10, najkorzystniej regulowany na przy¬ klad za pomoca sruby 11 o zakonczeniu stoz¬ kowym. W obszarze 4b cylindra pomocnicze¬ go 4 wykonuje sie przewód tloczny 12 pompy, zaopatrzony na swym poczatku w zawór zwrotny 13 i dostarczajacy paliwo tloczone przez tloczek 5 w czasie jego suwu naprzód (albo suwu do góry), poza obszar 4b cylindra 4, do wtryskiwacza lub wtryskiwaczy, które maja byc zasilane przez rozpatrywana pompe.W obszarze, 4b cylindra 4 umieszcza sie jesz¬ cze sprezyne powrotna 14, która usiluje utrzy¬ mywac pomocniczy tloczek 5 w jego polozeniu spoczynkowym, podczas którego tloczek ten swa powierzchnia dolna spoczyw* na progu 15, wykonanym przy dolnym koncu cylindra 4. Ponadto do cylindra pomocnictego 4; w pe¬ wnej odleglosci powyzej progu 15* doprowa- — 2 —dza sie przewód odciazajacy 16, którego otwar¬ cie za pomoca pomocniczego tloczka 5 zatrzy¬ muje suw naprzód tego ostatniego.Aby ciecz tloczona za pomoca tloczka 1 przez przewód 7 do obszaru 4a, zapewniala suw na¬ przód tloczka pomocniczego 5 w cylindrze 4 i nie uciekala przez przewód 9 podczas suwu naprzód obydwóch tloczków 1 i 5, trzeba aby ten przewód byl zamykany w czasie tego su¬ wu. Oto wlasnie dlatego, zgodnie z glówna cecha charakterystyczna wynalazku, laczy sie cylinder 2 z przewodem 9 i wykorzystuje sie glówny tloczek 1 do zamykania przewodu 9 w czasie calego suwu naprzód (albo suwu tlo¬ czenia) wymienionego tloczka 1, natomiast otwarcie przewodu 9 w urzadzeniu przedsta¬ wionym na fig. 1 zostaje uzyskane za pomoca wytoczenia 17, wykonanego w tloczku 1 w ta¬ kim miejscu, ze to wytoczenie laczy ze soba odcinki przewodu 9, znajdujace sie odpowied¬ nio w góre iw dól przeplywu od cylindra 2, gdjf tloczek 1 znajduje sie w swym dolnym polozeniu zwrotnym.Biorac pod uwage, ze w sposobie wykona¬ nia, pokazanym na fig. 1, otwarcie przewodu 9 zachodzi tylko w czasie przedzialu czasu, gdy tloczek 1 zatrzymuje sie w swym dolnym punkcie zwrotnym, wiec elementy napedzaja¬ ce tloczek 1 nalezy urzadzic w taki sposób, aby zatrzymywal sie on jak mozna najdluzej w tym polozeniu, a co moze byc uzyskane na przyklad za pomoca odpowiedniego zarysu krzywki, która napedza tloczek 1, przy czym zarys ten bylby taki, aby zapewnial szybki suw powrotny tloczka 1, a nastepnie stosun¬ kowo dlugi czas zatrzymania sie tego tloczka w jego dolnym punkcie zwrotnym.Dzialanie pompy przedstawionej na fig. 1 jest nastepujace: Na poczatku swego suwu do góry (suw tlo¬ czenia) tloczek 1 zamyka przewody 6 i 9 i tlo¬ czy nastepnie znajdujace sie w cylindrze 2 paliwo do obszaru 4a cylindra pomocnicze¬ go 4, co powoduje w tym cylindrze suw do góry pomocniczego tloczka 5. Ruch tloczka 5 zatrzymuje sie w chwili, gdy otwiera on prze¬ wód odciazajacy 16. Podczas swego ruchu do góry tloczek 5 tloczy znajdujace sie w obsza¬ rze 4b cylindra 4 paliwo przez zawór zwrot¬ ny 13 do przewodu tlocznego 12. Ilosc paliwa wtloczonego w ten sposób do przewodu 12 w czasie suwu tloczenia pompy jest propor¬ cjonalna do dlugosci suwu do góry pomocni¬ czego tloczka 5. Po wykonaniu swego suwu do góry tloczek 1 wraca do swego dolnego polo¬ zenia zwrotnego. Tymczasem ze wzgledu na zamkniecie przewodu 9 tloczek pomocniczy pozostaje w swym górnym polozeniu az do chwili, gdy tloczek glówny rozpocznie otwie¬ ranie przewodu 9. W tym czasie tloczek 5 pod dzialaniem sprezyny 14 opuszcza sie na dól i tloczy paliwo zamkniete w obszarze 4b cy¬ lindra 4 poprzez przewód 9 i dlawik 10 do przestrzeni 4b." Podczas malych predkosci na¬ pedu tloczka 1, pozostaje on wystarczajaco dlugo w dolnym punkcie zwrotnym, a wiec w polozeniu, w którym utrzymuje on otwar¬ tym przewód 9, aby tloczek pomocniczy 5, po¬ mimo hamowania jego ruchu przez dlawik 10 w przewodzie 9, mógl osiagnac próg 15 przed tym, nim tloczek 1 rozpocznie swój kolejny ruch do góry. Tymczasem poczynajac od pew¬ nej predkosci tloczek 5 nie zdola jeszcze osiagnac progu 15 w chwili, gdy tloczek 1 rozpoczyna nowy suw do góry. Tloczek 5 zo¬ staje zatem zatrzymany lub znów popchniety do góry po wykonaniu skróconego suwu w kierunku na dól. Ilosc paliwa, jaka po tym skróconym suwie zostanie przetoczona do przewodu 12, zostanie zmniejszona odpowied¬ nio do wielkosci suwu do góry. Mozna zatem zmieniac predkosc, poczynajac od któiej za¬ chodzi to zmniejszenie natezenia przeplywu, oddzialywujac na srube 11, polozenie której wyznacza swobodny przelot dlawika 10. Otrzy¬ muje sie w ten sposób samoregulacje nateze¬ nia przeplywu dla „wszystkich predkosci".W sposobie wykonania pompy, która tylko co zostala opisana, samoregulacja .zalezy od stosunku, jaki zachodzi pomiedzy z jednej strony czasem zatrzymania sie tloczka glów¬ nego 1 w jego dolnym polozeniu zwrotnym, a z drugiej strony czasem, jaki tloczek pomoc¬ niczy 5 potrzebuje, aby przebiec swój maksy- malny suw w kierunku na dól pomiedzy swym polozeniem górnym, które jest wyznaczone przez umieszczenie na cylindrze 4 wylotu, przez który przewód 16 wchodzi do wymienio¬ nego cylindra i jego polozeniem dolnym, któ¬ re jest wyznaczone przez jego oparcie sie na progu 15.W sposobie wykonania pompy, pokazanym na fig. 2, samoregulacja zalezy od stosunku, jaki zachodzi pomiedzy z jednej strony calym czasem, jaki przechodzi pomiedzy poczatkiem suwu na dól tloczka glównego 1 i poczatkiem jego kolejnego suwu do góry, a z drugiej stro¬ ny czasem, jaki tloczek pomocniczy 5 potrze* buje do wykonania swego maksymalnego su¬ wu na dól. W tym sposobie wykonania, oprócz — 3 —wytoczenia 17 zaopatruje sie. tloczek 2 w co najmniej jedna pare rowków srubowych 18, umieszczonych po przeciwnych stronach tlocz¬ ka, a których koniec górny uchodzi do wyto¬ czenia 27 i ktpryeh dlugosc w kierunku osi tloczka 1 jest równa suwowi tego tloczka..Najkorzystniej jest polaczyc wzajemni* konce ^iolne tych rowków za pomoca drugiego wy¬ toczenia 19, umieszczonego tak, jak wytocze¬ nie 17, w bocznej sciance tloczka U Ponadto nadaje sie tloczkowi 1, oprócz jego nawrotne- go ruchu osiowego, jeszcze ruch obrotowy w kierunku strzalki / o takiej predkosci, a rowkom srubowym 18 na rozwinietej po¬ wierzchni tloka nadaje sie pochylenie pod ta¬ kim katem a, ze w czasie ruchu na dól tlocz¬ ka 2 polaczenie pomiedzy dwoma odcinkami przewodu 9 zostaje przerwane przez powierz¬ chnie tloczka 1, które znajduja sie pomiedzy dwoma sasiednimi rowkami (patrz slad wylo¬ tu 9a przelotu 9 pokazany na fig. 4 liniami kreskowymi), podczas gdy w czasie ruchu na dól tloczka 1 polaczenie to zostaje znów usta¬ nowione najpierw za pomoca wytoczenia 19, sl nastepnie za pomoca rowków 18, umieszczo¬ nych na przeciwnych stronach tloczka i znaj¬ dujacych sie naprzeciw wylotu 9a i 9b, przez które odcinki przewodu 9 uchodza do cylindra 2 oraz za pomoca wytoczen, które lacza wza¬ jemnie wymienione rowki, przy czym pred¬ kosc osiowa ruchu na dól tloczka 2 zostaje wybierana w sposób odpowiedni dla zachowa¬ nia tego polaczenia podczas calego ruchu na dól.W sposobie wykonania pokazanym na fig. 4 przewidziano cztery rowki 18, rozstawione ka¬ towo co 90°. Ta jednotloczkowa pompa jest przeznaczona do zasilania paliwem kolejno cy¬ lindrów czterocylindrowego silnika.Dzialanie pompy przedstawionej na fig. 2 jest calkowicie analogiczne do dzialania pom¬ py przedstawionej na fig. 1, z ta tylko róz¬ nica, ze tu do samoregulacji wchodzi w gre calosc czasu, który przechodzi pomiedzy po¬ czatkiem ruchu na dól i poczatkiem kolejnego ruchu do góry tloczka glównego 2.Pompa przedstawiona na fig. 5 odpowiada zasadniczo pompie przedstawionej na fig. 1, z ta tylko róznica, ze zgodnie z fig. 5 swo¬ bodny przelot dlawika 10 jest samoczynnie zmieniany wraz z predkoscia silnika, na któ¬ rym . zamontowano omawiana pompe, przy £zym przekrój ten zmniejsza sie samoczynnie wraz z ta predkoscia.. Aby uzyskac te zmiane swobodnego przelo¬ tu -dlawika, wskazane jest korzystac z urza¬ dzenia zdolnego do tego, aby bylo zastosowa¬ ne oddzielnie, a które polega na uksztaltowa¬ niu jednej z galezi przewodu 9, na przyklad galezi 9c, jako cylindra, we wnetrzu którego przesuwa sie suwak rozrzadczy 20, urucha¬ miany najkorzystniej przez hydrauliczny regu¬ lator predkosci i zdolny do zmieniania swo¬ bodnego przelotu dlawika Wa, przewidzianego w przewodzie 9, przy czym ten suwak roz¬ rzadczy ma rowek wzdluzny lub wewnetrzny przewód wzdluzny, przez który wyplywa ciecz, zanim doplynie do przewodu 9 po przejsciu dlawika lOa. Najkorzystniej dolny koniec row¬ ka 21 uchodzi do wytoczenia 22 o stozkowym dnie 23. Dlawik lOa jest utworzony pomiedzy stozkowym dnem 23 wytoczenia 22 suwaka rozrzadczego 20, a wylotem, przez który odci¬ nek 9d przewodu 9 uchodzi do odcinka 9c te¬ go samego przewodu. Swobodny przelot tego dlawika zalezy w ten sposób od polozenia su¬ waka rozrzadczego, 20 we wnetrzu tego ostat¬ niego odcinka 9c przewodu 9. .Aby we wszyst¬ kich polozeniach suwaka rozrzadczego 20 za¬ pewnic polaczenie miedzy rowkiem 21 i od¬ cinkiem 9e, który wiaze odcinek 9c przewo¬ du 9 z obszarem 4b cylindra 4, suwak roz¬ rzadczy 20 jest jeszcze wyposazony w drugie wytoczenie 24, do którego uchodzi górny ko¬ niec rowka 21: Aby zapobiec ruchowi obro¬ towemu suwaka rozrzadczego 20, który móglby ustawic rowek 21 na wprost odcinka 9d prze¬ wodu 9, jest przewidziany wystep 25, który zazebia sie z rowkiem wzdluznym 26, umiesz¬ czonym na powierzchni suwaka rozrzadczego 20. Mozna obejsc sie bez tego wystepu • 25, jezeli zastapi sie rowek zewnetrzny 21 przez Wzdluzny przewód wewnetrzny, który laczy wytoczenia 22 i24. - ' Zgodnie z odmiana wynalazku mozna za¬ mienic rowek 21, umieszczony na suwaku roz- rzadczym 20, przez rowek przewidziany w sciance cylindra 9c.W celu wzdluznego przesuwania suwaka roz¬ rzadczego 20 w jego cylindrze 9c i zmienia¬ nia w ten sposób swobodnego przelotu dlawi¬ ka lOa, mozna posluzyc sie jakimkolwiek od¬ powiednim regulatorem predkosci. Jednakze speejalnie korzystnie wypada posluzenie sie hydraulicznym regulatorem predkosci takim, jaki przedstawiono schematycznie; na fig. 5 i, opisano w patencie poprzednim j,tejf& same¬ go zglaszajacego (zgloszenie z 8 lipca. 2957 r, pt. „Udoskonalenie hydraulicznych•, regulato¬ rów predkosci, zwlaszcza dla pomp wtrysko-wych paliwa"). Regulator taki skiada sie z pompy 27 o stalym wydatku, takiej jak pompa zebata, przy czym pompa ta jest nape¬ dzana z predkoscia, która stanowi czynnik sterowania przesuwaniem suwaka rozrzadcze- go 20, a która o ile chodzi o pompe wtrysko¬ wa silnika, jest predkosc tego silnika. Pompa ta zasysa ciecz ze zbiornika 28, który moze byc zbiornikiem paliwa, a jej strone tlocze¬ nia laczy sie przez przewód 29 z dolnym kon¬ cem cylindra 9c. Ponadto na przewodzie tlo¬ czacym tej pompy przewiduje sie przelew dla¬ wiony 30, który jest wlaczony w przewód 31, doprowadzajacy tloczona przez pompe 27 ciecz do zbiornika 28. Swobodny przelot przelewu dlawionego 30 jest regulowany za pomoca su¬ waka rozrzadczego 32, który znajduje sie z jednej strony pod dzialaniem nacisku tlocze¬ nia pompy 27, dostarczanego do tego suwaka rozrzadczego przez przewód 33, a z drugiej strony pod dzialaniem przeciwdzialajacej spre¬ zyny 34, przy czym calosc urzadzona jest w ten sposób, ze swobodny przelot przelewu 30 wzrasta, gdy wzrasta cisnienie tloczenia pompy 27.O ile chodzi o suwak rozrzadczy 20, to znaj¬ duje sie on nie tylko pod dzialaniem cisnienia tloczenia pompy 27, lecz lówniez pod dziala¬ niem przeciwdzialajacej sprezyny 35, której napiecie jest najkorzystniej regulowane, na przyklad za pomoca sruby 36.Skoro predkosc wirowania pompy 27 wzra¬ sta, to cisnienie, które jest doprowadzane przez przewód 29 pod suwak rozrzadczy 20, wzrasta równiez i suwak rozrzadczy przesu¬ wa sie w kierunku, który odpowiada zmniej¬ szaniu sie swobodnego przelotu dlawika lOu.Natomiast gdy predkosc pompy 27 maleje, to .przelot swobodny dlawika lOa wzrasta.Zmiana przelotu przelewu dlawionego 30 w kiejunku wskazanym powoduje to, ze wzro¬ sty i zmniejszania sie, w funkcji predkosci pompy 27, cisnienia tloczenia, które dziala na suwak rozrzadczy 20, staja sie wolniejsze, niz gdyby przelot dlawienia 30 byl staly. W ten sposób mozna uzyskac niezmiennosc czulosci dzialania regulacji regulatora, która pozosta¬ je niezmienna w duzym zakresie predkosci.Rozumie sie samo przez sie i jak to wynika zreszta z poprzedniej czesci opisu, wynalazek nie ogranicza sie wcale do tych sposobów za¬ stosowania, ani do tych sposobów wykonania jego róznych elementów, które zostaly bardziej szczególowo przedstawione, ale wprost prze¬ ciwnie obejmuje równiez wszystkie jego od¬ miany. ^ PL