Opublikowano dnia 20 wrzesnia 1960 r.$ V*TE* 9We_9 #!^ IBJBLIOTEK/ * 00 |Urzedu Patentowego i biCTpcspilitcj lotoull POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITE) LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 43363 KI. 42 c, 8 Inz. Bazyli Dejneka Rzeszów, Polska Przyrzad tachogrametryczny Patent trwa od dnia 15 maja 1959 r.Przedmiotem wynalazku jest przyrzad ta¬ chogrametryczny, który sluzy do pomiarów sy- tuacyjno-wysokosciowych, uzupelniania sytua¬ cyjnie i wysokosciowo zdjec fotolotniczych oraz do pomiaru szczególów metoda stolikowa, a po¬ nadto przyrzad ten moze byc uzyty do doklad¬ nego pomiaru boków poligonowych osnowy geodezyjnej i do pomiaru katów poziomych.Na rysunku fig. 1 przedstawia przyrzad ta¬ chogrametryczny wedlug wynalazku w widoku z boku, fig. 2 — czesci urzadzenia sluzacego do przesuwów i odczytów wysokosciowych w widoku z przodu* fig. 3 — sztabke i linijke kierunkowa w polaczeniu z nakluwaczem w widoku z przodu, fig. 4 — przyrzad tacho¬ grametryczny w widoku z góry, fig. 5 — prze¬ dluzacz do linijki kierunkowej, fig. 6 — gniazdko cylindryczne ze sprzegajaca wkretka w widoku z góry, fig. 7 — czesc srodkowa i czesciowo górna przyrzadu w widoku z przo¬ du, fig. 8 — czesc srodkowa i czesciowo gór¬ na przyrzadu w widoku z boku, fig. 9 — czesc srodkowa przyrzadu w przekrojach poprzecz¬ nych, fig. 10 — specjalny przymiar samosto- jacy w widoku z przodu, fig. 11 — plytke ochronna, chroniaca rysunek przed dzialaniem promieni slonecznych, przymocowana do ply¬ ty stolikowej w widoku z boku, fig. 12 — plytke przezroczysta w polaczeniu z nakluwa¬ czem w widoku z przodu, fig. 13 — odmiane przyrzadu w widoku z boku, fig. 14 — od¬ miane przyrzadu w widoku z góry, fig. 15 — specjalny rozdwajalny obiektyw w widoku z przodu i wreszcie fig. 10 — dwa obrozy, wi¬ dziane przez jeden okular lunety geodezyjnej.Przyrzad tachogrametryczny wedlug wyna¬ lazku sklada sie z czesci górnej, srodkowej i dolnej czyli podstawy.Czesc górna sklada sie z lunety geodezyj¬ nej I, zawieszonej na wspornikach 2, z umiesz- ^czonego z prawej strona przy wspornikach po¬ kretla 3, sluzacego jako leniwka do piono¬ wych ruchów leniwych lunety, z linijki 4, równolegle przymocowanej do lunety, posia¬ dajacej podluzny rowek wodzacy oraz podzial odleglosciowy; z poziomej linijki 5, przymoco¬ wanej do wsporników z lewej strony, posia¬ dajacej podluzne wydrazenie oraz uzebienie i podzial odleglosciowy odleglosci poziomych, z przesuwalnej wzdluz linijki poziomej linij¬ ki pionowej 6, posiadajacej podluzny rowek wodzacy oraz podzial wysokosciowy z przesu- walnym ocyfrowaniem tego podzialu, z przy¬ mocowanego do linijki pionowej kolanka no- niuszowego 7, obejmujacego linijke pozioma i wzdluz niej przesuwalnego wraz z -linijka pionowa, z umieszczonego pomiedzy linijka pozioma i pionowa przesuwalnego wzdluz row¬ ków wodzacych noniusza 8, sluzacego do od¬ czytów wysokosciowych* z polaczonego z ko¬ lankiem kólka 9, stanowiacego pokretke a po¬ siadajacego na koncu swej oski uzebienie za¬ zebiajac zazebiajace sie z zabkami linijki po¬ ziome} oraz naznaczony na swoim obwodzie uzupelniajacy podzial dla odleglosci pozio¬ mych.Czesc srodkowa przyrzadu, stanowiaca me¬ chanizm sluzacy do mechanicznego uzyskiwa¬ nia katów paralaktycznych oraz dokladnych odleglosci poziomych, sklada sie z kadluba 10, laczacego poszczególne czesci mechanizmu, z osi poziomej 11, posiadajacej nagwintowa¬ nie srubowe, z drugiej osi poziomej 12, ma¬ jacej równiez nagwintowanie srubowe 1 zaopa¬ trzonej w slimacznice, atakowana przez gwint srubowy osi pierwszej, z pionowej osi 13, po¬ siadajacej podluzny otwór centryczny, sluzacy do ustawiania przyrzadu nad punktem oraz sli¬ macznice atakowana przez gwint srubowy osi drugiej, z nasadzonej na os pierwsza U na¬ sadki 14, sluzacej do poruszania mechanizmu I do leniwych ruchów poziomych lunety, z pierscienia 25, nalozonego na nasadke, usta¬ wialnego ha zerowy odczyt katowy, posiadaja¬ cego na swoim obwodzie podzial do odczytów katów paralaktycznych, z polaczonego z pier¬ scieniem 15 w przekladni dziesietnej bebenko¬ wego noniusza 16, umozliwiajacego uzyskiwa¬ nie odczytów katów paralaktycznych z do¬ kladnoscia do jednego decymiligrada, z nasa¬ dzonego z drugiej strony na pierwsza os po¬ zioma kólka 17, posiadajacego na swoim ob¬ wodzie podzial do bezposredniego odczytywa¬ nia odleglosci poziomych, z bebenkowego no¬ niusza 18, polaczonego z kólkiem odlegloscio¬ wym w przekladni dziesietnej z,sluzacego do odczytywania centymetrów odleglosci, z osi cylindrycznej 19, przymocowanej ocl spodu, do* kadluba, za pomoca której przyrzad jest la¬ czony i sprzegany z podstawa ^oraz ze spo- s - darka w przypadku pomiaru dlugosci poligo- V nowych.Czesc dolna, czyi podstawa, sklada sie z pól¬ kola 20, posiadajacego naznaczony na sobie po¬ dzial katowy, z przymocowanego do pólkola i wydluzonego w poziomie wspornika 21, po¬ siadajacego przymocowane na koncu gniazdko cylindryczne 22 z wkrecona do niego wkretka 23 i sluzacego do sprzegania czesci srodkowej przyrzadu z podstawa. Ponadto w czesci dolnej przyrzadu miesci tie polaczona za pomoca plaskownika 24 z osia pionowa 13 linijka kie¬ runkowa 25, posiadajaca na sobie podzial w kilku skalach oraz przymocowane na jej koncach moniusze katowe 26 i przesuwalny wzdluz tej linijki noniuszowy nakluwacz 27, sluzacy do zaznaczania na rysunku-punktów mierzonej sytuacji.Czesc górna przyrzadu jest polaczona wol- noobrotowo z czescia srodkowa za pomoca osi pionowej 13, a czesc srodkowa laczy sie z dol¬ na równiez wolnoobrotowo za pomoca osi cy¬ lindrycznej 19, sprzegalnej z podstawa za po¬ moca wkretki 23.Odmiana przyrzadu tachogrametrycznego (fig. 12—16) obejmuje dwie glówne czesci: górna i dolna, czyli podstawe.Czesc górna sklada sie z dwóch sprzezonych lunet: geodezyjnej 1 i mikroskopowej 31, za¬ wieszonych na wspornikach 2, posiadajacych w czesci dolnej stozków* kolo zebate 33, ata¬ kowane przez leniwke 34, i umieszczonej w* wspornikach i przesuwalnej poziomo ramki 32, posiadajacej uzebienie oraz przymocowana do niej poziomnice, z pionowo ustawionej w oprawie 36 przezroczystej plytki 3S posia* dajacej podzial wysokosciowy oraz dwie rów* nolegle linie, okreslajace odstep, odpowiadaja* cy w pomniejszeniu odstepowi znaczków kon¬ cowych laty bazowej, z przymocowanej do ramki 32 linijki lamanej 37, posiadajacej przy¬ mocowany do niej w czesci dolnej nakluwacz 27 do zaznaczania na rysunku punktów, z po¬ siadajacego zabkowana kraweds ramienia 38, sluzacego wespól z kólkiem 89 do podtrzymy¬ wania lunet, z przymocowanej do oprawy lu¬ net pokretki 40, sluzacej jako leniwka do pio¬ nowych ruchów lunet* .Sprzezone lunet* posiadaja wewnatrz w cze¬ sci przedniej pryzmat rombowy ii, sluzacy — 2 —do sprowadzania obrazu plytki wysokosciowej 35 przed wspólny dla obu lunet okiuar. Lune¬ ta geodezyjna posiada specjalny obiektyw roz- dwajalny, czyli dwuobiektyw *42, sciskany spe- zynami 44, a*rozdwajany za pomoca klina 46, polaczonego, z umieszczona nad luneta pókret- /ka 45.Równiez przyslona w lunecie geodezyjnej jest dwuzrenicowa. Ponadto w lunecie tej sa umieszczone przed obiektywem dwa kliny 43, sluzace do sztucznego (wielokrotnego) powiek¬ szenia dlugosci laty poziomej czyli bazy. Za¬ miast dwu sprzezonych lunet moze byc jedna o podwójnym ukladzie optycznym, tj. geode¬ zyjnym i mikroskopowym. Prócz czesci wy¬ szczególnionych, do wynalazku naleza jeszcze inne, a to: specjalny samostojacy przymiar czyli lata bazowo-wysokosciowa (fig. 10), skla¬ dajaca sie z poprzeczki bazowej i dwu tyczek, z których jedna jest. przedluzania i posiada na sobie podzial wysokosciowy, a druga jest roz¬ widlona w. czesci dolnej, przedluzacz do linijki kierunkowej 25, chroniaca rysunek przed dzia¬ laniem promieni slonecznych plytka ochronna 2$, przymocowana za pomoca podpórki 29 do plyty stolikowej 30, plyta stolikowa, spodarka i statyw.Po ulozeniu przyrzadu na stoliku, ustawie¬ niu i zorientowaniu stolika, nacelowuje sie lu¬ nete na znaczek lewy laty, ustawionej nad mierzonym punktem, docelowuje sie pokretka 14, sprzega sie os pozioma 19 z podstawa za pomoca pokretki 23, po czym po ustawieniu pierscienia 15 na odczyt zerowy nacelowuje sie na znaczek prawy i odczytuje sie na po- dzialkach z lewej strony odleglosc pozioma do mierzonego punktu. Odczytana odleglosc pozioma przenosi sie na podzialke pozioma 5 i za pomoca linijki 25 i nakluwacza 27 na ry¬ sunek, wyznaczajac w ten sposób na rysunku mierzony punkt sytuacji w przyjetej skali.Wysokosc wzgledem przyjetego poziomu od¬ niesienia odczytuje sie na pionowej linijce 6 po uprzednim ustawieniu tej linijki za pomo¬ ca pokretki 9 na uzyskany odczyt odlegloscio¬ wy i wypisuje sie go obok zaznaczonego na rysunku punktu. Przy nastepnych punktach postepuje sie identycznie. W przypadku gdy jest wymagana centymetrowa dokladnosc po¬ miaru wysokosciowego, wielkosci te, to jest centymetry, beda odczytywane na podziale wysokosciowym laty. Przy uzyciu przyrzadu do dokladnego pomiaru boków poligonowych osnowy geodezynej, przyrzad ustawia sie na spodarce ustawionej na statywie i postepuje sie podobnie, jak przy nzyciu teodolitu, odczy¬ tujac na podzialkach z prawe} strony katy paralaktyczne z dokladnoscia jednego deeymi- ligrada.Odleglosci lub dlugosci boków .poligonowych bierze: sie wedlug uzyskanych katów psralak- tycznych z jednokartkowych tablic cotangen- sowych. Przy poslugiwaniu sie • odmiana przy¬ rzadu tok pracy geodety, po ustawieniu przy¬ rzadu na stanowisku roboczym sprowadzac sie bedzie do nacelowania na ustawiony na punk¬ cie przymiar, do doprowadzenia za pomoca po¬ kretla 9 do koincyndencji dwu równoleglych linii, naznaczonych na plytce 35 z koncowymi znaczkami laty poziomej, do nacisniecia guz:-* ka nakluwacza 27, do odczytania na podzialce wysokosciowej wysokosci punktu terenu i wy¬ pisanie tej wysokosci na rysunku obok zazna¬ czonego nakluwaczem punktu.Przy uzyciu przyrzadu do pomiaru szczegó¬ lów metoda tachymetryczno-stolikowa pomiar przeprowadza sie podobnie, jak przy zdjeciach sytuacji z tym, ze do zaznaczenia poszczegól¬ nych punktów z pomiaru uzywa sie kalki, na której zaznacza sie od razu w terenie doklad¬ nie te punkty, a potem w biurze przenosi sie je droga przeklucia na pierworys. PL