Opublikowano dnia 30 maja 1960 r. *x 9Wc_^7 BIBLIOTEKA Urzedu Patentowego |Pil$fciej Bzeczypospolitej liftn|| ]$\ POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 43175 KI. 42 c, 25/51 Instytut Lotnictwa *) Warszawa, Polska Sposób samoczynnego wylqczania w zakrecie korekcji pneumatycznej sztucznego horyzontu i urzqdzenie do wykonania tego sposobu Patent trwa od dnia 8 stycznia 1958 r.Znane sa systemy korekcji pneumatycznej, dzialajace na zasadzie powstawania momentu korekcyjnego od reakcji dynamicznych wskutek wychylenia zaslon wzgledem otworów wyloto¬ wych dla powietrza, wykonanych w odpowied¬ nio uksztaltowanej obudowie wirnika giroskopu.Zaslona jako wahadlo pozwala sprawdzic os gi¬ roskopu do kierunku pionu w danym punkcie na powierzchni ziemi. W takim ukladzie korek¬ cyjnym przyspieszenia dzialajace na zaslony sa przyczyna niepozadanej precesji giroskopu, szcze¬ gólnie w czasie wykonywania zakretu i w usta¬ lonym krazeniu samolotu lub szybowca.Znany jest sposób kompensacji bledu w za¬ krecie takim ustawieniem urzadzenia korekcyj¬ nego, aby polozenie równowagi odpowiadalo niewielkiemu odchyleniu osi glównej girosko¬ pu do przodu. Wada tego sposobu kompensacji jest mozliwosc skompensowania giroskopu dla *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest mgr inz. Andrzej Bialecki jednej tylko wartosci predkosci katowej za¬ kretu.Znane sa systemy korekcji elektrycznej, w których korekcja poprzeczna jest w czasie zakretu automatycznie wylaczana. Wada ich jest komplikacja ukladu korekcyjnego w sto¬ sunku do odpowiednich systemów bez automa¬ tycznego wylaczania.Przedmiotem wynalazku jest sposób samo¬ czynnego wylaczania korekcji poprzecznej w za¬ krecie oraz urzadzenie do jego wykonania w omówionym na wstepie systemie korekcji pneumatycznej, polegajace na odpowiednim uksztaltowaniu zaslon poprzecznych bez wpro¬ wadzania jakichkolwiek dodatkowych elemen¬ tów do ukladu korekcyjnego.W ukladach znanych dotychczas, po wychy¬ leniu zaslon o pewien kat wzgledem obudowy osiaga sie najwieksza wartosc momentu korek¬ cyjnego, która przy dalszym wychyleniu nie ulega zmianie.- W mysl wynalazku po przekroczeniu pewnej wartosci kata wychylenia zaslony wzgledem obudowy w wyniku dzialania sily odsrodkowej, powierzchnia czynna otworu odpowiednio ros¬ nie lub maleje tak, ze przy pewnej wartosci kata a wychylenia, okreslonej zalozonym kon¬ strukcyjnie zakresem dzialania korekcji naste¬ puje zrównowazenie reakcji dynamicznych i za¬ nik momentu korekcyjnego. Krazenie z prze¬ chyleniem wiekszym od zalozonej wartosci a odbywa sie przy wylaczonej korekcji poprzecz¬ nej.Wylaczanie korekcji w zakrecie w mysl wyna¬ lazku mozna zastosowac do wszelkiego typu rozwiazan konstrukcyjnych, opartych na wyzej omówionej zasadzie dzialania.Bardzo korzystnie wypada zastosowanie wy¬ nalazku do rozwiazania konstrukcyjnego, w któ¬ rym para sztywno polaczonych zaslon przysla¬ nia otwory w dwu naprzeciwleglych sciankach.W takim rozwiazaniu wypadkowa reakcja dy¬ namiczna jest w mysl wynalazku równa zeru wówczas, gdy oba otwory w okreslonym zakre¬ sie wychylen maja jednakowa powierzchnie czynna, a wiec moga byc oba odsloniete, oba zasloniete albo czesciowo zasloniete.Na rysunku tytulem przykladu pokazany jest schemat rozwiazania konstrukcyjnego, w któ¬ rym para sztywno polaczonych, zaslon przy wy¬ lacznej korekcji przyslania czesciowo dwa na¬ przeciwlegle otwory, przy czym fig. 1 przedsta¬ wia urzadzenie korekcyjne w widoku z boku, fig. 2 — urzadzenie w widoku w kierunku strzalki A na fig. 1, fig. 3 — urzadzenie w wi¬ doku w kierunku sztrzalki B na fig. 2, fig. 4 — wzajemne usytuowanie zaslon poprzecznych, fig. 5 zas — wykres zmiany wartosci momentu korekcyjnego Mk w funkcji kata wychylenia a w zakrecie.Komora 1 umieszczona jest w dolnej czesci obudowy wirnika symetrycznie wzgledem osi glównej giróskopu. Na osadzony obrotowo wa¬ lek 2 wcisniete sa zaslony poprzeczne 3 i 4. Na walek 5 wcisniete sa zaslony podluzne 6 i 7.Osie X, Z i Zi leza w jednej plaszczyznie. Za¬ plony podluzne sa usytuowane wzgledem siebie analogicznie jak zaslony poprzeczne.Przy zalozeniu, ze os glówna przed wprowa¬ dzeniem w zakret zachowuje polozenie piono¬ we w granicach zalozonej dokladnosci katowej ± on przyrzadu, po przechyleniu w zakrecie sa- imolotu lub szybowca o kat a, zaslony poprzecz¬ ne odchylaja sie od pionu o kat równy katowi przechylenia przy zachowaniu prawidlowosci zakretu, a wychylenie wzgledem nie ulegajacej wychyleniu obudowy wynosi a ± an. Rozpietosc katowa otworu wylotowego wynosi 2ai. Przy ksztalcie zaslony jak na rysunku, moment ko¬ rekcyjny Mk dla wychylenia od zera do ai od¬ powiednio rosnie od zera do najwiekszej wartosci Mk max, na drodze katowej <*2 dla wy¬ chylen od ai do (ai + aa) =(as — 2ax) zachowu¬ je wartosc najwieksza, a nastepnie na drodze katowej 2 Mk max do zera. Przy wychyleniu zaslony wzgle¬ dem obudowy o kat a ^ as, a wiec w zakrecie ustalonym z przechyleniem a ^ as ± an korekcja poprzeczna jest wylaczona. Duza rozpietosc ka- (towa ramion zaslon poprzecznych jest spowodo¬ wana potrzeba duzych wychylen wzglednych w celu unikniecia szkodliwego dla pracy giró¬ skopu dzialania reakcji powstajacych przy opar¬ ciu sie zaslony o zderzak. Dolne krawedzie ra¬ mion zaslony maja zarys kola o tak dobranym promieniu r, ze przy wychyleniu wiekszym od as (zakrywaja górna polowe otworu. W ten sposób iprzy wszystkich wartosciach kata wychylenia zaslon wzgledem obudowy zachowania jest stala wielkosc powierzchni czynnej wszystkich czte¬ rech otworów (równa powierzchni dwu otworów calkowicie odslonietych), a wiec — przy stalym nadcisnieniu — staly wydatek powietrza oraz stala wartosc momentu korekcyjnego dla okres¬ lonej wartosci kata wychylenia zaslon 6 i 7 ko¬ rekcji podluznej. PL