Opublikowano dnia 24 sierpni* 19Gt r.HSi % oo \ POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 43173 KI. 62 b, 15/10 Wytwórnia Sprzetu Komunikacyjnego Przedsiebiorstwo Panstwowe Wyodrebnione *) Warszawa—Okecie, Polska Mechanizm ciqgl*{ zmiany sterów smiglowej maszyny pionowego startu i ladowania z przestawianymi skrzydlami Patent trwa od dnia 3 stycznia 1959 r.Mechanizm wedlug wynalazku stosuje sie do smiglowych maszyn pionowego startu i ladowa¬ nia, których skrzydla razem ze smiglami prze¬ stawiaja sie o kat 90°.Na rysunku przedstawiono przyklad wyko¬ nania wedlug wynalazku, przy czym fig. la przedstawia maszyne pionowego startu i la¬ dowania w polozeniu „przelotu", fig. lib — maszyne te podczas pionowego startu lub la¬ dowania, fig. lc — podczas przechodzenia z fa¬ zy startu pionowego w polozenie przelotu, fig. 2 — zawiera tabele okreslajaca role po¬ szczególnych sterów w skrajnych przypadkach, fig, 3 — mechanizm do ciaglej zmiany sterów, fig 4 — schemat polaczen pomiedzy sterowni¬ cami i sterami w polozeniu „przelotu" maszy¬ ny, fig. 5 — zas schemat ten podczas pionowe¬ go startu maszyny.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest mgr inz. Jan Kozniewski.Podczas „przelotu" maszyna podobna jest do zwyklego samolotu (fig. la). Podczas pio¬ nowego startu i ladowania skrzydla razem z walami smigiel ustawione sa pionowo (fig.Ib). W czasie wykonywania przejscia od pio¬ nowego startu do lotu „samolotowego" oraz odwrotnie — przy ladowaniu, skrzydlo obraca sie do polozenia przedstawionego na fig. la, przez polozenie wedlug fig. lc, do polozenia jak na fig. Ib.W obu wyzej wymienionych krancowych przypadkach lotu maszyna posiada zupelnie rózne wlasnosci aerodynamiczne i mechanicz¬ ne. Równiez sterowanie wokól osi OX, OY, OZ musi byc realizowane za pomoca róznych sterów.W locie „samolotowym" przy poziomym usta¬ wieniu skrzydel sterowanie maszyny odbywa sie za pomoca usterzania poziomego i piono¬ wego oraz lotek, podobnie jak w zwyklych samolotach.Gdy skrzydla ustawione sa pionowo, stero¬ wanie poprzeczne wzgledem osi OX odbywa sie przez róznicowa zmiane ciagów smigiel umie¬ szczonych na skrzydlach. Sterowanie kierun¬ kowe wzgledem osi OZ dokonuje sie przez wy¬ chylenie w kierunkach przeciwnych lotek, któ¬ re znajduja sie w strumieniach zasmiglowych.Pochylanie wokól osi OY powoduje sie zmia¬ na w ciagu poziomo ustawionego smigla ogo¬ nowego. Przy pewnym polozeniu skrzydel gdy konczy sie rola smigla ogonowego zostaje ono zatrzymane. Z punktu widzenia pilotazu ma¬ szyny istotne jest aby sterowania wokól osi OX, OY i OZ przy kazdym polozeniu skrzydel byly realizowane za pomoca tych samych sterownic. Role poszczególnych sterów w skraj¬ nych przypadkach lotu tabelarycznie ujeto na fig. 2.Ciagla zmiane sterów zapewnia mechanizm wedlug wynalazku. Mechanizm ciaglej zmiany sterów sklada sie z dwóch zespolów dzwigni zawieszonych kardanowo w osi przestawiania skrzydel. Kazdy zespól posiada dwie obrotowo wzgledem siebie ulozyskowane czesci. Jedno- ramienne dzwignie 2 i 3 sa zwiazane z ukla¬ dem skrzydel i ich polozenie katowe zmienia sie razem ze skrzydlami. Katowa dzwignia dwu- ramienna 2 oraz jednoramienna dzwignia 4, sa zwiazane z ukladem kadluba. W miare prze¬ stawiania sie skrzydel zmienia sie kat a mie¬ dzy ramionami w obu zespolach. Kat ten od¬ powiada katowi ustawienia skrzydel (fig. lc). • Ogólnie przekladnie pomiedzy sterami i ste¬ rownicami ulegaja ciaglej zmianie wedlug za¬ leznosci: Re przekladnia lotki-pedalu = • sin Rb przekladnia lotki — poprzeczny ruch drazka Rc = —^-^ • OOS(p • C2 Ra przekladnia lopaty — poprzeczny ruch drazka Re = • sincp • C3 Rd Podczas lotu poziomego przeczny ruch drazka oddzialowuje na ramie A dzwigni 2 i poprzez ustawione w jednej z nim tej samej osi ramie C dzwigni 1 na lot¬ ki. Ruch poprzeczny drazka dziala równiez na ramie D dzwigni 4, poniewaz jednak ramie E dzwigni 3 jest ustawione wówczas do niego prostopadle, nie przenosi ono zadnego skutku.Pedaly dzialaja na ramie B dzwigni 2, jednak wobec prostopadlego w tym polozeniu ustawie¬ nia ramienia C dziwgni 1, podobnie jak bylo to powyzej wyjasnione, ruch ten nie przenosi skutku. W tym polozeniu pracuje tylko ster pionowy. Podluzny ruch drazka zmienia usta¬ wienie lopat smigla ogonowego i jednoczesnie wychylenia steru poziomego, poniewaz jednak smiglo w locie poziomym nie kreci sie, zatem pracuje jedynie ster poziomy.Przy pionowym ustawieniu skrzydel (fig. 5) poprzeczny ruch drazka oddzialywuje na ramiona A i D, ruch jednak przenosi sie tyl¬ ko poprzez ramie E na róznicowe sterowanie ciagiem smigiel. Ruch pedalów dziala na ramie B i za posrednictwem ramienia C na lotki. Pe¬ daly poruszaja równiez ster pionowy, jednak wobec braku predkosci lotu ruch ten jest jalowy.Podluzne ruchy drazka steruja ustawieniem lo¬ pat smigla ogonowego oraz wychyleniami steru poziomego i w tym przypadku równiez ster poziomy nie dziala. PL