Opublikowano dnia 20 lipca 1959 r.^ ^ BIB rSf^Jo^ ^USl? Patentowego POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY AQ,KjJ$4l0Sl Nr 42124 KL 42 m, Gerard Kudelski Warszawa, Polska Przyrzqd rachunkowy Patent trwa od dnia 8 wrzesnia 1958 r.Przedmiotem wynalazku jest przyrzad rachun¬ kowy w postaci tabliczki do mnozenia liczb wielocyfrowych, sluzacy jako przyrzad pomoc¬ niczy przy mnozeniu i dzieleniu i pozwalajacy na szybkie wykonywanie tych dzialan poslu¬ gujac sie tylko dodawaniem i odejmowaniem liczb, wskazanych na tabliczce.Przyrzad wedlug wynalazku ma postac plas¬ kiej tabliczki z okienkami, zaopatrzonej w prze- suwki do nastawiania mnoznej lub dzielnika, przy czym jedno nastawienie wielocyfrowej mnoznej lub dzielnika pozwala na bezposrednie odczytanie na tabliczce jakiejkolwiek jej wielo¬ krotnosci od jeden do dziewieciu, co pozwala na szybkie wykonywanie mnozenia i dzielenia liczb wielocyfrowych przez wielocyfrowe, przy znaczeniu-' zwiekszonej szybkosci i zmniejszo¬ nej mozliwosci popelniania bledów, gdyz osta¬ teczny wynik otrzymuje sie przez proste doda¬ wanie lub odejmowanie.W polaczeniu ze znanym addiatorem, pozwala on wykonywac wszystkie cztery dzialania aryt¬ metyczne bez potrzeby stosowania jakichkol¬ wiek zapisów pomocniczych.Przyrzad wedlug wynalazku jest uwidocznio¬ ny przykladowo na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia go w widoku z góry, z czesciowym wycieciem plytki górnej, fig. 2 — plytke dolna w widoku z góry, fig. 3 — w przekroju plytke dolna, zaopatrzona w sprezynki, fig, 4 — poje¬ dyncza przesuwke w widoku z góry, fig. 5 — przesuwke w widoku z tylu, fig. 6 ^przesuwke w widoku czolowym, fig. 7 — przesuwke w wi¬ doku z boku.Przyrzad rachunkowy 'wedlug wynalazku skla¬ da sie z plytki górnej 1, zaopatrzonej w dzie¬ wiec numerowanych rzedów (wierszy) okienek 2, plytki dolnej 3 z pogrubionym obrzezem 4 i przesuwek 5, których liczba odpowiada naj¬ wiekszej liczbie cyfr w nastawianej mnoznej lub dzielniku. W uwidocznionym -przykladzie tabliczka posiada siedem przesuwek 5, a wiec najwieksza liczbe jaka mozna na niej pomnozyc lub przez która mozna dowolna liczbe podzie¬ lic jest liczba 9 999 999, lub 99 999 zl. i 99 gr.Prz^r zapotrzebowaniu na wieksza liczbe cyfr, liczba przesuwek moze byc zwiekszona albo obok mozna dostawic drugi taki przyrzad.Górna plytka 1 posiada dziewiec rzedów okie¬ nek 2 i w tym przypadku, przy 7 przesuwkach, 14 okienek w kazdym rzedzie. Okienka 2 sa ulozone parami polaczonymi znakiem -f, a tylko dwa okienka skrajne, prawe i lewe sa okien¬ kami bez pary. Poza tym, okienka rzedów pa¬ rzystych sa przesuniete o czesc odstepu mie- dzyokienkowego w stosunku do okienek w rze¬ dach nieparzystych. Cel tego przesuniecia i wzajemna zaleznosc ich polozenia bedzie wy¬ jasniona ponizej.Dolna plytka 3'posiada rowki prowadnicze 6 dla sprezynek 10, stanowiacych prowadnice dla przesuwek 5, zaopatrzonych równiez w odpo¬ wiednie rowki 7. Zamiast sprezynek 10 moga byc zastosowane odpowiednie listewki, zapew¬ niajace równe prowadzenie przy wsuwaniu i wysuwaniu. Poza tym kazda przesuwka 5 jest zaopatrzona w uchwyt koncowy 8 i cztery ko¬ lumny liczb 9, stanowiace iloczyny tabliczki mnozenia, ujete w specjalny uklad.-"Wszystkie- przesuwki posiadaja identyczny uklad liczb, przy czym jest to uklad kolumno¬ wy. W kolumnach 171 i 7 jest piec grup liczb od di do e z nieparzystymi wielokrotnosciami (cd 1 do 9) poszczególnych cyfr mnoznej, a w ko¬ lumnach IV i 77 cztery grupy liczb od / do i o parzystych wielokrotnosciach tod 2 do 8) poszczególnych cyfr mnoznej. Liczby W kolum¬ nach parzystych IV i II sa przesuniete# pionowo o pól odstepu w stosunku do liczb w kolumnach nieparzystych III i 7. Przesuniecie to ma na celu odpowiedni dobór okienek, w których da¬ ne liczby maja sie ukazac i razem z bocznym przesunieciem rzedów okienek stanowia dwie zasadnicze cechy tego przyrzadu, Przyklad poslugiwania sie tabliczka wedlug wynalazku. Przypuscmy, ze dla przykladu na¬ lezy wykonac nastepujace mnozenie: 432010 X 614752 864020 2160050 3024070 1728040 432010 2592060 ¦ • 265579011520 Poslugujac sie tabliczka wedlug wynalazku nastawia sie przesuwkamj 5 mnozna 432010 w poziomym rzedzie oznaczonym jedynka (mnoznik 1 fig. 1). Wtedy w rzedzie „2" jest po¬ dana mnozna pomnozona przez „2" = 864020, w rzedzie „5" pomnozona przez „&" = 2160050, a w rzedzie „7" wielokrotnosc 3024070 itd.A wiec wielokrotnosci (od 1 do 9) nastawionej mnoznej odczytuje sie bezposrednio z tablicz¬ ki. Jezeli w danej parze okienek obramowanych razem np. w m mamy cyfry 6 + 1 to nalezy odczytac je jako ich sume czyli 7.Jezeli suma ta jest wieksza od 9 to odczytuje sie tylko jednostki, jednoczesnie powiekszajac o jednosc sume okienek polozonych z lewej strony np. n: 8 + 2 = 10 — odczytuje sie zero i równoczesnie powieksza sie odczytana z le¬ wej strony sume 2 + 0 o jeden — odczytujac 3.Iloczyny czasteczkowe wypisuje sie normal¬ nie jak przy mnozeniu i dodaje. Przy uzyciu najprostszego addiatora, zapisy czastkowe nie sa potrzebne.Przy dzieleniu postepuje sie podobnie, to zna¬ czy nastawia sie na tabliczce w rzedzie „1" dzielnik i wskazane jego wielokrotnosci odej¬ muje sie kolejno od dzielnej.Przyrzad wedlug wynalazku podajac wielo¬ krotnosci liczby skraca czas mnozenia i dziele¬ nia liczb, gdyz mnozenie sprowadza sie do do¬ dawania wskazanych wielokrotnosci, a dziele¬ nie do ich odejmowania.Przyrzad wedlug wynalazku moze byc wyko¬ nany z blachy lub tworzyw sztucznych, wzglednie przez polaczenie, np. plytek z blachy z przesuwkami z drewna lub z tworzywa sztucz¬ nego.Okienka..2 moga byc okragle lub innego ksztaltu, np. kwadratowe, wzglednie dla uwy¬ datnienia par okienek odczytywanych razem, moga one miec na zmiane jedna para otwory okragle, a druga otwory np. kwadratowe.Wzrokowe kojarzenie par mozna tez osiagnac przez obejmowanie par pewnym kolorowym obramowaniem. Grosze od zlotówek mozna od¬ dzielic albo przez pionowy lamany pas o innej barwie, obejmujacy pierwsze trzy okienka, albo przez zastosowanie wyraznej lamanej linii gra¬ nicznej. W podobny sposób mozna oddzielic set¬ ki od tysiecy i miliony od tysiecy. PL