OPIS PATENTOWY Nr 41901 Glóu ny Instytut Górnictwa *) Katowice, Polska KI. 47 g 21/10 Ffet, z/w Zawór do hydraulicznego transportu cial stalych Patent trwa od dnda 8 wnzesnia 1958 r.Waznym elementem urzadzen do hydraulicz¬ nego transportu cial stalych jest zawór sluza¬ cy do zamykania i otwierania przeplywu mie¬ szaniny transportowanej. Powinien on zapew¬ niac szczelnosc zamkniecia przy cisnieniu, któ¬ re np. w przypadku hydraulicznego' transportu wegla z kopalni moze wynosic kilkiadziiesiat atmosfer oraz powinien dzialac niezawodnie bez zakleszczania kawalków ciala transportowa¬ nego, których wymiary dochodza do wielkosci promienia rurociagu. Zawór grzybkowy jest sklonny do zakleszczania kawalków ciala sta¬ lego zarówno miedzy grzybkiem a gniazdem przy zamykaniu, jak i miedzy druga strona grzybica a obudowa przy otwieraniu. Zasuwy maja na ogól mniejsza sklonnosc do zakleszcza¬ nia, ale jak wiadomo zasuw nie stosuje sie przy tak wysokich cisnieniach, ze wzgledu na ich mala szczelnosc i z innych znanych przyczyn.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa prof. inz. Marcin Bo¬ recki i doc. inz. Tadeusz Radowicki.Znane sa zawory, których organ zamykajacy stanowi wydrazony suwak tlokowy, zamknie¬ ty jednostronnie i uszczelniony na obwodzie.Zamyka on przeplyw, przylegajac swa zam¬ knieta powierzchnia czolowa do gniazda zawo¬ rowego. Otwarta strona suwaka wystaje na zewnatrz obudowy zaworu. Zawór taki wokry jest od zakleszczen przy otwieraniu, jednakze przy zamykaniu posiada te sama wade co za¬ wór grzybkowy. Na ogól mozna stwierdzdc,. ze nie istnieje wsród znanych zaworów, rozwia¬ zanie, któreby spelnialo nalezycie wymagania stawiane przez transport hydrauliczny cial sta¬ lych.Wynalazek polega na zastosowaniu jako or¬ ganu zamykajacego suwaka tlokowego z obu stron otwartego, który jedna ze swych powierz¬ chni czolowych przylega do gniazda oraz do tulei przez która doprowadza sie wode. przeplu¬ kujaca do wnetrza tego suwaka.Zawór wedlug wynalazku widziany w poloze¬ niu wrzecionem do góry, posiada w dolnej cze¬ sci obudowy króoiec wylotowy i gniazdo zawó-rowe a nad nim króciec wlotowy, przeznaczony dla mieszaniny transportowanej, a ponadto w górnej czesci obudowy posiada on krócdec wlotowy wody przeplukujacej. Woda ta prowa¬ dzona do obudowy zaworu przechodzi przez gór¬ na krawedz suwaka do jego wnetrza, skad po¬ przez gniazdo kierowana jest do krócca wy¬ lotowego, wspólnego dla mieszaniny transpor¬ towanej i wody przeplukujacej.Dzialanie zaworu wedlug wynalazku jest na¬ stepujace. Przystepujac do zamykania zaworu wprowadza sie wode pluczaca, która w miare zamykania rozciencza zawiesine i przemywa gniazdo. Z chwila przywarcia dolnej powierz¬ chni czolowej suwaka tlokowego do gniazda, mieszanina przestaje plynac, czyli zawór jest -zamkniety dla transportu hydraulicznego. Wów¬ czas przez gniazdo plynie do krócca wyloto¬ wego tylko woda pluczaca. Dzieki doskonalemu splukaniu gniazda, zamkniecie jest szczelne, a otwarcie zaworu równiez nie nastrecza trud¬ nosci, poniewaz wnetrze obudowy, przez które plynie woda pluczaca, nie zawiera kawalków ciala stalego, które moglyby spowodowac za¬ kleszczanie.Szczególnie korzystne jest wedlug wynalaz¬ ku wykonanie gniazda zaworowego z tworzy¬ wa miekkiego i elastycznego jak guma, igielit itp., gdyz okazalo sie, ze tworzywa te w wa¬ runkach transportu hydraulicznego wykazuja dluzsza trwalosc niz stal i zapewniaja szczelne zamkniecie. Równiez korzystne okazalo sie ' umieszczenie w osi suwaka tlokowego — pro¬ wadnicy dla wody •pluczacej. Zadaniem prowad¬ nicy jest zwiekszenie predkosci przeplywu na obwodzie. Zapewnia to jeszcze dokladniejsze przemycie gniazda.. Doprowadzenie wody pluczacej powinno byc sterowane w synchronizacji z zamykaniem i otwieraniem zaworu wedlug wynalazku. Do¬ plyw wody winien byc otwierany przy za¬ mykaniu zaworu, zas po zamknieciu, zaleznie od indywidualnych wymagan danego urzadze¬ nia, przeplyw albo powinien trwac nadal w ce¬ lu zapewnienia ciaglosci przeplywu w calym rurociagu od zaworu poczawszy, albo tez ma' byc zamykany. Do zamykania i otwierania prze¬ plywu w^ody pluczacej moze sluzyc dowolny zawór wodny, umieszczony poza zaworem we¬ dlug wynalazku. Jednakze zawór wedlug wy¬ nalazku jiDOze byc rozwiazany w odmianie, któ¬ ra jest w stanie pelnic funkcje obu zawotów, tzn. zamykania i otwierania przeplywu zawie¬ siny transportowanej wraz z równoczesnym otwieraniem i zamakaniem doplywu wody plu¬ czacej. Taka odmiana zaworu posiada dodatko¬ we gniazdo na doplywie wody, przeciwlegle wzgledem gniazda przy wylocie z zaworu. Su¬ wak tlokowy w jednym ze swych polozen kran¬ cowych dolega powierzchnia szczytowa do jed¬ nego gniazda, a w drugim — druga powierzch¬ nia szczytowa do drugiego gniazda. Poniewaz zawór w zasadzie winien znajdowac sie w spo¬ czynku wylacznie przy krancowych polozeniach suwaka, plynie przez zawór albo zawiesina tran¬ sportowana, albo woda pluczaca. Jedynie w krótkim okresie czasu przesuwania suwaka plyna obie równoczesnie.Na rysunku przedstawiono schematycznie przyklad rozwiazania zaworu wedlug wyna¬ lazku w przekroju osiowym. Jest to odmiana zaworu posiadajaca dwa gniazda.Obudowa zaworu posiada w srodkowej cze¬ sci króciec 2 do wlotu zawiesiny transportowa¬ nej, a w górnej czesci króciec 3 do wlotu wo¬ dy splukujacej. Wewnatrz kadluba 1 umieszczo¬ ny jest suwliwie suwak tlokowy 4, wewnatrz wydrazony i z obu stron otwarty^ stanowiacy organ zamykajacy. Jest on uszczelniony szcze¬ liwem lub uszczelka 5, dociskana tuleja 6 za p3- moca srub 7. Pomiedzy kolnierzem w do'. 2] czesci kadluba 1, a kolnierzem krócca 9 jest zacisniete pierscieniowe- gniazdo 8, .wykonane z gumy lub innego elastycznego tworzywa. We¬ wnatrz suwaka 4 znajduje sie prowadnica stoz¬ kowa 10, kierujaca wode plynaca wewnatrz su¬ waka na jego obwód oraz na gniazdo. W gór¬ nej czesci obudowy 1 znajduje sie uszczelka gu¬ mowa 11, stanowiaca drugie gniazdo przeciw¬ legle, które sluzy do odcinania doplywu wody splukujacej. Przesuwania suwaka 4 dokonuje nie pokazany na rysunku serwomotor za posred¬ nictwem trzoma tlokowego 12.Dzialanie zaworu jest nastepujace: w górnym polozeniu krawedz czolowa suwaka tlokowego 4 przywiera do uszczelki 11 tak, ze droga wody z krócca 3 do krócca 9 jest zamknieta, a nato¬ miast otwarta jest droga zawiesiny transporto¬ wanej z krócca 2 do krócca 9. Podczas zamy¬ kania opuszczajacy sie w dól suwak 4 odslania otwory na obwodzie tulei 6, wskutek czego wo¬ da z krócca 3 plynie wewnatrz suwaka 4 i zo¬ staje skierowana prowadnica 10 na obwód, dzie¬ ki czemu dokladnie przemywa gniazdo 8. Silny strumien wody tryskajacy ze szczeliny mieczy suwakiem 4 a prowadnica 10 wyplukuje kawal¬ ki ciala stalego, które mialyby sklonnosc do po¬ zostania w- gniezdzie. Dlatego w koncowej fa¬ zie zamykania powierzchnia czolowa suwaka 4 przywiera do czystego gniazda 8, zapewniajac — 2 —szczelnosc zamkniecia. W stanie zamknietym zawór posiada wnetrze doskonale przemyte wo¬ da, na skutek czego nie ma przeszkód przy otwieraniu.Odmiana uproszczona, posiadajaca tylko jed¬ no gniazdo, nie wymaga odrebnego rysunku, poniewaz nie wnióslby on nic wiecej do wyjas¬ nienia konstrukcji i dzialania zaworu wedlug wynalazku. PL