'irsryi Opublikowano dnia 4 imaja 1959 r.POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 41876 Pilkington Brothers Limited Liveipooil, Lancasttiire, Wielka Brytania KI. 32 a, 19 Sposób wyrobu szkla plaskiego oraz urzadzenie do wykonywania tego sposobu Patent trwa od diniia 2 maja 1958 r.Herwszenisfowo: 3 maja 1957 r. (WieOlka Brytania).Wedlug znanego sposobu wyrobu szkla arku¬ szowego przez zwykle walcowanie powierzchnie walców nie wywieraja równomiernego cisnienia na powierzchnie walcowanego szkla, jak rów¬ niez róznica w grubosci walców niekiedy stano¬ wi przyczyne znieksztalcenia walcowanego szkla wskutek niesymetrycznosci jednego lub oby- dwpch walców.Przy produkcji tasm szklanych przez zwykle przeciaganie, tasmy posiadaja powierzchnie lu¬ strzana „ogniowo wykonczona", lecz w arkuszach szklanych otrzymywanych przez przeciaganie wystepuja znieksztalcenia wskutek miejscowych róznic temperatur, a sam proces przeciagania jest powolniejszy niz proces walcowania.Glówna cecha wynalazku jest wyrób szkla pla¬ skiego w postaci tasm szklanych o lustrzanej powierzchni w gatunku znanym pod nazwa „ogniowo wykonczone" oraz wolnego od znie¬ ksztalcen powierzchniowych, które zwykle wy¬ stepuja przy znanych sposobach wyrobu takiego szkla przez walcowanie lub przeciaganie w po¬ staci tasm szklanych. Inna glówna cecha wyna¬ lazku jest przyspieszenie wyrobu plaskiego szkla w postaci tasm, wolnego od znieksztalcen, który posiada jakosc szkla gatunku „ogniowo wykon¬ czonego^'. ' *~~ Sposób wyrobu plaskiego szkla wedlug wyna¬ lazku obejmuje zabiegi doprowadzania szkla o regulowanej szybkosci do kapieli roztopionego metalu oraz przeprowadzania szkla wzdluz po¬ wierzchni kapieli w odpowiednich warunkach cieplnych, zapewniajacych, ze warstwa rozto¬ pionego szkla zostaje utworzona na powierzchni kapieli. Warstwe taka utrzymuje sie w atmosfe¬ rze ochronnej ponad kapiela, która zapobiega za¬ nieczyszczaniu szkla przy powierzchni stykowej szkla i kapieli. Podczas gdy jest zabezpieczony wolny przeplyw poprzeczny warstwy roztopio¬ nego szkla przy brzegach bocznych, to na po¬ wierzchni kapieli splywa warstwa lekkich cza¬ stek roztopionego szkla o stalej grubosci. Te warstwe przeprowadza sie w postaci tasmy wzdluz kapieli i poddaje sie te tasme wystar-czajacemu chlodzeniu podczas dalszego jej posu¬ wania sie, aby mozna bylo usuwac ja z kapieli nieuszkodzona za pomoca srodków mechanicz¬ nych.Wedlug Wnyalazku przynajmniej brzegi rozto¬ pionego szkla, przylegajacego do roztopionej war¬ stwy splywajacej o stalej grubosci, przeplywaja bez przeszkody w poprzek kapieli, gdy rozto¬ pione szklo jest rozprzestrzeniane przy przeply¬ wie poprzecznym lub tez gdy szerokosc warstwy roztopionego szkla stopniowo zmniejsza sie pod¬ czas tworzenia sie plywajacej warstwy szkla o jednakowej grubosci.Doswiadczenia wykazaly, ze w temperatu¬ rze podniesionej np. w temperaturze 900°C lub wyzszej czastki roztopionego szkla plywajace wolno spoczywaja na kapieli roztopionego me¬ talu; osiaga sie samoczynnie warunki powstawa¬ nia warstwy o Ijedmakowej grubosci, o ile umozliwia sie swobodny przeplyw szkla po¬ przecznie na powierzchni kapieli. Uzyskuje sie stala grubosc warstwy plywajacej, gdy spowo¬ duje sie przeplyw poprzeczny, to znaczy, gdy równowaga zostanie uzyskana lub zasadniczo wówczas, gdy miedzy-silami napiecia powierzch¬ niowego roztopionego szkla i roztopionego me¬ talu oraz silami przyciagania ziemskiego istnie¬ je równowaga, wówczas uzyskuje sie plywajaca warstwe szkla o stalej i równomiernej grubosci za wyjatkiem czesci warstwy szkla w poblizu brzegów.Szklo moze byc doprowadzane do kapieli me¬ talowej w postac} tasmy lub tez w stanie rozto¬ pionym.Przy uzupelnianiu roztopionego szkla w posta¬ ci warstwy o jednakowej grubosci na powierzch¬ ni roztopionego metalu wedlug wynalazku nalezy stosowac powierzchnie kapieli metalowej wol¬ na od zanieczyszczen szklem. Powierzchnia ka¬ pieli wystawiona spoza kazdego brzegu warstwy roztopionego szkla o jednakowej grubosci oraz powierzchnia wystajaca z kazdego boku wytwa¬ rzanej tasmy jest zabezpieczona przed utlenia¬ niem; tworzenie sie zanieczyszczen, które mogly¬ by dostac sie do powierzchni stykowej szkla i ka¬ pieli, i powstajace z chemicznej reakcji przy powierzchni kapieli metalowej, zostaja wyelimi¬ nowane. Jest równiez zabezpieczona gazem ochronnym powierzchnia kapieli metalowej znaj¬ dujaca sie pod tasma szklana, gdy ta tasma zo¬ stanie podniesiona ponad kapiela i jest prze¬ suwana przez koniec wyjsciowy kapieli.Sposób wyrobu ezkla plaskiego wedlug wyna¬ lazku wyróznia sie tym, ze wytwarza sie tasme szklana o z góry okreslonych wymiarach oraz doprowadza sie ja z regulowana szybkoscia do kapieli metalowej i odprowadza tasme wzdluz powierzchni kapieli metalowej w takich warun¬ kach cieplnych^ które umozliwiaja przeksztalce¬ nie tasmy szklanej w plywajaca warstwe rozto¬ pionego szkla. Ponadto jest zapewniony niehamo- wany przeplyw poprzeczny bocznych krawedzi warstwy roztopionego szkla, a na powierzchni kapieli plywaja lekkie czastki roztopionego szkla o stalej grubosci.Przez odpowiednie regulowanie ilosci ciepla kapieli mozna regulowac szybkosc tworzenia sie warstwy splywajacej o jednakowej grubosci, któ¬ ra umozliwia tworzenie sie tasmy przy zwyklej szybkosci przeciagania lub przy szybkosciach wiekszych, która zostaje zamieniona na szklo roztopione w postaci warstwy o jednakowej gru¬ bosci. Ta warstwa roztopionego szkla zostaje na¬ stepnie przeksztalcona w postac tasmy wolnej od znieksztalcen powierzchniowych spowodowa¬ nych odciskami walców ksztaltujacych oraz po¬ siadajacej silnie lustrzana powierzchnie. W szcze¬ gólnym przypadku mozna wytwarzac tasme o grubosci okolo 6 mm o silnie lustrzanej po¬ wierzchni z szybkoscia co najmniej równa zwy¬ klej szybkosci przeciagania.W odmianie sposobu wedlug wynalazku wy¬ twarzania praskiego szkla mozna doprowadzac do kapieli roztopionego metalu szklo w stanie roztopionym z regulowana szybkoscia oraz prze¬ prowadzac je w postaci warstwy wzdluz po¬ wierzchni kapieli w takich warunkach cieplnych, jakie pozwalaja na utrzymywanie warstwy szkla w stanie roztopionym. Poniewaz jest zapewniony swobodny przeplyw poprzeczny bocznych krawe1 dzi warstwy roztopionego szkla, przeto po¬ wierzchnia kapieli zostaje pokryta warstwa ply¬ wajacego roztopionego szkla o stalej grubosci.Ostatecznie otrzymana tasma roztopionego t szkla posiada grubosc, ogólnie biorac, zalezna od ustalenia charakteru splywajacej warstwy roz¬ topionego szkla o stalej grubosci, a grubosc tas¬ my szklanej wytwarzanej ze szkla splywajacego mozna zmieniac przez zmiane sily ciagnacej przy przeciaganiu tasmy oraz przez regulowanie szerokosci warstwy splywajacej; uzyskuje sie z góry okreslona grubosc ostateczna tasmy szklanej odprowadzanej z kapieli.Wedlug wynalazku mozliwe sa oczywiscie róz¬ ne odmiany sposobu wytwarzania tasmy szkla¬ nej, wedlug których grubosc tasmy odprowadza¬ nej z kapieli rózni sie od grubosci warstwy roz¬ topionego szkla o stalej grubosci. Grubosc ta moze byc zmniejszona do z góry okreslonej gru¬ bosci koncowej tasmy usuwanej z kapieli. Szyb¬ kosc walców wyciagajacych tasme z kapieli me^ talowej i kierujacych ja do pieca zarowego mo- — 2 —ze byc zwiekszona, przy czym walce boczne slu¬ za do regulowania szerokosci wytwarzanej tasmy.Temperatura doprowadzanej warstwy rozto¬ pionego szkla o stalej grubosci zmienia sie za¬ leznie od skladu chemicznego stosowanego szkla.Przy sodowo-wapiennym skladzie chemicznym szkla plytowego i arkuszowego, wytwarzanie stalej warstwy roztopionego szkla moze nastepo¬ wac w temperaturze okolo 850°C, tj. w tempe¬ raturze, w której lepkosc szkla jest dosc mala do wytwarzania napiecia powierzchniowego, przewyzszajacego sily grawitacji powodujace ply¬ niecie szkla.Kapiel roztopionego metalu, przy uzyciu szkla sodowo-wapiennego, winna wykazywac nastepu¬ jace charakterystyki techniczne: 1. Winna posiadac temperature topnienia po¬ nizej 700qC. 2. Temperature wrzenia ponad 1000°C. 3. Metal winien posiadac wieksza gestosc niz szklo. 4. Metal nie powinien przywierac do szkla lub reagowac chemicznie ze szklem w szerokim za¬ kresie.Metal stosowany do wytwarzania kapieli wi¬ nien byc zasadniczo obojetny chemicznie wzgle¬ dem tworzywa, z którego jest wykonany zbior¬ nik i zasadniczo obojetny na dzialanie czynni¬ ków atmosferycznych, w kazdym razie winien byc odporny jprzeciw tworzeniu produktów reak¬ cji, które wplywaja szkodliwie .na jakosc wy¬ twarzanego szkla.Doswiadczenia wykazaly, ze zwykle czyste me¬ tale, np. cyna spelnia wszelkie wymagania ta¬ kiej kapieli. Jednak wskutek zbyit wysokiej ceny cyny moze ona byc ze wzgledów ekonomicznych zastapiona innym metalem lub stopem. Na przy¬ klad olów odpowiada powyzszym wymaganiom, wykazuje jednak te niedogodnosc, ze pomimo je¬ go taniosci wymaga urzadzen do usuwania dy¬ mu trujacego, który moze wytwarzac sie w tem¬ peraturze wykonywania sposobu wedlug wyna¬ lazku. Znane dobre przewodnictwo cieplne cy¬ ny, wystepujace w temperaturze obróbki prze¬ plywajacego na jego powierzchni szkla, czyni ja materialem odpowiednim. W korzystnej postaci wykonywania wynalazku roztopiona kapiel wy¬ twarza sie z cyny.Wynalazek obejmuje równiez urzadzenie do wyrobu szkla plaskiego wedlug sposobu opisane¬ go wyzej. Obejmuje ono zbiornik zawierajacy kapiel roztopionego metalu, zaopatrzony w otwo¬ ry wlotowy i wylotowy oraz w daszek znajdu¬ jacy sie nad zbiornikiem i zawierajacy scian¬ ki koncowe, srodki do doprowadzania szkla z szybkoscia regulowana przez otwór wlotowy do kapieli, przeprowadzania szkla wzdluz powierz¬ chni kapieli oraz kanal w konstrukcji dacho¬ wej przylaczony do zródla czynnika gazowego, sluzacego do utrzymywania odpowiedniej atmo¬ sfery gazowej ponad powierzchnia kapieli, za¬ pobiegajacej zanieczyszczaniu szkla. Ponadto urzadzenie posiada regulator ilosci ciepla, umoz¬ liwiajacy utrzymywanie w kapieli metalowej wa¬ runków cieplnych, zapewniajacych tworzenie sie plywajacej warstwy roztopionego szkla na po¬ wierzchni kapieli i tworzenia sie na tej po¬ wierzchni plywajacej warstwy o stalej grubosci.Zbiornik posiada taki ksztalt, iz na powierzchni kapieli i co najmniej w miejscu, gdzie powsta¬ je fwarstwa szkla, siplywajaea warstwa o jedna¬ kowej grubosci posiada szerokosc wieksza, niz szerokosc tworzacej sie warstwy splywajacej o stalej grubosci. Zastosowano takie srodki do przeprowadzania szkla wzdluz powierzchni ka¬ pieli, iz krawedzie warstwy roztopionego szkla o stalej grubosci sa utrzymywane wzgledem scianek bocznych zbiornika w postaci tasmy wzdluz powierzchni kapieli. Regulatory tempera¬ tury kapieli pozwalaja na wystarczajace chlodze¬ nie wytwarzanej tasmy szklanej, aby zapobiec uszkodzeniu jej przez urzadzenie przeciagajace, zmontowane przy otworze wylotowym zbiornika.Urzadzenie wedlug wynalazku obejmuje piec do topienia szkla, oraz zbiornik zawierajacy ka¬ piel roztopionego metalu zaopatrzony w otwory wlotowy i wylotowy, a takze urzadzenie do ksztaltowania tasmy szklanej zeszkla roztopio¬ nego w piecu i do doprowadzania jej przez otwór wlotowy zbiornika do kapieli, w celu \ przeprowadzania takiej tasmy szklanej wzdluz powierzchni kapieli, na której nastepuje two¬ rzenie sie warstwy roztopionego szkla i warstwy splywajacej szkla o stalej grubosci.Odmiana urzadzenia wedlug wynalazku do wy¬ twarzania plaskiego szkla w postaci tasmy mo¬ ze stanowic kombinacje pieca do topienia szkla, urzadzenia do doprowadzania szkla z regulowa¬ na szybkoscia, zbiornika zawierajacego kapiel roztopionego metalu, zaopatrzonego w otwory wlotowy i wylotowy, urzadzenia do doprowadza¬ nia roztopionego szkla z pieca do kapieli meta¬ lowej z regulowana szybkoscia oraz urzadzenia do przeprowadzania warstwy szkla utworzonej na kapieli wzdluz powierzchni tej kapieli, przy czym z tej warstwy powstaje warstwa splywaja¬ ca o stalej grubosci.Z powyzszego widac, ze zbiornik zawierajacy roztopiony metal posiada taki ksztalt, aby na po¬ ziomie powierzchni kapieli najmniejszy odstep pomiedzy jego sciankami bocznymi, ograniczaja- — 3 —cy warstwe splywajaca szkla o stalej grubosci, byl wiekszy niz szerokosc tej warstwy.W celu zapobiezenia zanieczyszczaniu szkla produktami reakcji, zachodzacych miedzy szklem plywajacym na powierzchni kapieli a metalem kapieli podczas obróbki szkla, zastosowano w sposobie wedlug wynalazku przewód, sluzacy do utrzymywania odpowiedniej atmosfery gazo¬ wej nad powierzchnia kapieli. Taka atmosfere gazowa nalezy utrzymywac nad kapiela zwlasz¬ cza wówczas, gdy roztopiony metal kapieli jest latwo utleniajacy sie w temperaturze roboczej procesu np. cyna; w takim przypadku stosuje sie atmosfere gazowa nieutleniajaca, która winna ochraniac wystajaca czesc [powierzchni kapieli..W urzadzeniu do wyrobu w sposób ciagly tas¬ my szklanej wedlug wynalazku, pary rozmiesz¬ czonych poprzecznie poziomych bocznych kraz¬ ków napedowych sa przystosowane tylko do od¬ dzialywania na górna powierzchnie przesuwanej tasmy szklanej. Osie takich krazków sa nachylo¬ ne ku krawedziom tasmy tak, iz one podczas obracania sie daza do zapobiezenia zmniejszeniu szerokosci wytwarzanej tasmy. Kierunek obrotu tych krazków jest taki, aby pomagaly one w przesuwaniu tasmy.W celu jasniejszego przedstawienia przedmiotu wynalazku, zostal on opisany w zwiazku z ry¬ sunkami, na których fig. 1 przedstawia pionowy przekrój podluzny urzadzenia, zawierajacego zbiornik do kapieli metalowej i przykrywajaca go konstrukcje dachowa, przy czym szklo do¬ prowadza sie do kapieli w postaci tasmy, fig. 2 — widok z góry zbiornika urzadzenia wedlug fig. 1, fig. 3 i 4 przedstawiaja w podzialce po¬ wiekszonej szczególy urzadzenia na fig. 1 i 2, ilu¬ strujace bardziej jasno srodki do doprowadzania tasmy szklanej do kapieli, fig. 5 przedstawia przekrój poprzeczny wzdluz linii V — V na fig. 1, fig. 6 i 7 przedstawiaja przekrój pionowy i wi¬ dok z góry czesci urzadzenia wedlug fig. 1 i 2, ilustrujace odmienny sposób doprowadzania szkla do kapieli roztopionego metalu, fig. 8 przedsta¬ wia widok z góry innej odmiany urzadzenia we dlug wynalazku, ilustrujacy zastosowanie par poprzecznych krazek krawedziowych, wspóldzia¬ lajacyoh przy przeksztalcaniu warstwy szkla w tasme, która ewentualnie wynurza sie w postaci sztywnej tasmy z kapieli roztopionego metalu, a fig. 9 — widok z góry szczególu urzadzenia, do¬ tyczacego krazków wspóldzialajacych przy ksztal¬ towaniu tasmy szklanej.W urzadzeniu przedstawionym na fig. 1 — 5, zbiornik do doprowadzania w sposób ciagly szkla jest oznaczony cyfra 1, dozator cyfra 2 i rynna spustowa — 3. Rynna posiada w dnie wystep 4 oraz obramowanie boczne 5, z których tylko jed¬ no jest przedstawione na fig. 1. Ten wystep i obramowanie tworza rynne spustowa o prze¬ kroju prostokatnym, która moze byc zaopatrzona w znana pokrywe.Z rynna spustowa wspóldziala para chlodzo¬ nych woda walców zeliwnych 6, 7, zmontowa¬ nych w znany sposób w ramie 8 i napedzanych poprzez przekladnie zebata 9. Przegroda 10 jest zmontowana nastawnie w znany sposób nie przedstawiony na rysunku, i przylega do walca 6. Przegroda 10 oslania górny walec 6 przed dzialaniem ciepla promieniujacego z roztopionego szkla 11, doplywajacego z pieca ponad wystepem 4 do przejscia pomiedzy walcami 6 i 7.Górny walec zeliwny 6 jest wysuniety naprzód wzgledem dolnego walca 7 tak, ze roztopione szklo 11 plynie od dna ku górnej czesci walca 7 nastepnie na dól i naprzód zgodnie z kierunkiem przeplywu od rynny spustowej. W ten sposób roztopione szklo opuszczajac rynne spustowa i po osiagnieciu loza odlewniczego jest zmuszone do przeplywu naprzód; zapobiega sie przeto plynie¬ ciu wstecznemu roztopionego szkla po opuszcze¬ niu rynny spustowej 4.Odpowiednie urzadzenie do wytwarzania tas¬ my szklanej, jest umieszczone wedlug jednej po¬ staci wykonania wynalazku nad dnem 12 zbior¬ nika. Obejmuje ono scianki boczne 13 polaczone wzajemnie za pomoca scianek koncowych 14 przymocowanych równiez do dna zbiornika.Zbiornik zawiera kapiel 15 roztopionej cyny, któ¬ rej poziom jest oznaczony liczba 16. Zbiornik przedstawiony na rysunku posiada taki ksztalt, iz odstep pomiedzy sciankami bocznymi 14 jest w kazdym punkcie wzdluz kapieli wiekszy, niz szerokosc warstwy szklanej, utworzonej na po¬ wierzchni kapieli.Na zbiorniku spoczywa konstrukcja dachowa, zawieraijaca daszek 17, scianke koncowa 18 na¬ stawna pionowo oraz scianki boczne 19 (fig. 2) polaczone wzajemnie tak, iz tworza tunel ponad kapiela 15, ograniczajac zamknieta powierzchnie 20.Nastawna scianka koncowa 18 konstrukcji da¬ chowej przy koncu wyladowczym zbiornika oraz odpowiednia scianka koncowa 14 konstrukcji zbiornika tworza waski otwór wylotowy 21 ka¬ pieli; koncowa scianka 18 przylegla do walców 6, 7 jest nastawna w celu utworzenia waskiego otworu wlotowego 22, sluzacego do doprowadza¬ nia tasmy 23 podczas przeprowadzania jej pod konstrukcja dachowa za pomoca urzadzenia wy¬ twarzajacego tasme szklana.Na zewnatrz konca wyladowczego zbiornika zmontowane jest urzadzenie przenosnikowe, np. — 4 —w postaci przenosnika potokowego 27, zmonto¬ wanego nieco ponad poziomem dna otworu wy¬ lotowego 21 oraz zaopatrzonego w walek docis¬ kowy 28. Walki 27 i 28 wspólpracuja wzajemnie powodujac przesuwanie sie naprzód utworzonej tasmy szklanej w kierunku otworu wylotowego; sila pociagowa pomaga przesuwaniu tasmy wzdluz kapieli. Tasma po przejsciu kapieli do¬ staje sie na walki 27, które przenosza ja bezpo¬ srednio do odpowiedniego zarzelnego pieca tune¬ lowego, nie przedstawionego na rysunku.Pomiedzy walcami 6, 7 tworzacymi tasme szklana i nastawna scianke 18 zastosowano prze¬ dluzenie konstrukcji dachowej, tworzace komo¬ re obejmujaca urzadzenie tworzace tasme szkla¬ na. Komora posiada pokrywe 25 i scianki bocz¬ ne 26, podtrzymywane za pomoca scianki bocz¬ nej 13 zbiornika.Temperatura kapieli w zbiorniku jest regulo¬ wana na przestrzeni od jego konca wlotowego do konca wylotowego za pomoca regulatorów ciepl¬ nych, oznaczonych liczba 29, zanurzonych do roz¬ topionego metalu. Powierzchnia 20 ponad po¬ wierzchnia kapieli jest korzystnie ogrzewana cie¬ plem promieniowania, skierowanym na dól od daszku; w tym celu moga byc zmontowane w konstrukcji dachowej grzejniki 30.Regulatory cieplne 29, 30, rozmieszczone przy wejsciowym koncu urzadzenia, utrzymuja tempe¬ rature okolo 1000°C lub nieznacznie wyzsza po¬ nad wystarczajaca powierzchnia kapieli, aby przeksztalcic tasme szklana 23 na splywajaca warstwe 24 roztopionego szkla, z której powstaje splywajaca warstwa 31 roztopionego szkla o sta¬ lej grubosci/ Dlugosc kapieli okresla sie odste¬ pem miedzy przegroda 32 i scianka koncowa 18 przy koncu wlotowym urzadzenia, a regulatory cieplne, rozmieszczone pomiedzy przegroda 32 i scianka koncowa 18 przy wyladowczym koncu urzadzenia, sa regulowane tak, aby warstwa roz¬ topionego szkla o jednakowej grubosci w postaci tasmy przeprowadzanej pod przegroda 32 byla stopniowo chlodzona od tego miejsca az do wy¬ ladowczego konca urzadzenia.W celu ulatwienia regulowania temperatury 'pomiedzy przegroda 32 i wyladowczym koncem urzadzenia, mozna zastosowac inne przegrody 33 i 34 zamocowane w konstrukcji dachowej tak, , iz tworza dalszy podzial w przestrzeni 2fr ponad kapiela. Na przyklad odpowiednie stopniowe ob¬ nizanie .temperatury moze Jbyc osiagniete przez takie nastawienie regulatorów temperatury 29 i 30, aby temperatura kapieli w przestrzeni 20 az do przegrody 32 wynosila okolo 1000°Q a pomie¬ dzy przegrodami 32 i 33 zostala obnizona do 825°C, jak równiez pomiedzy przegrodami 33 i 34 nastepowalo dalsze obnizenie temperatury do temperatury, w której powierzchnia tasmy szkla¬ nej zostaje wystarczajaco usztywniona, iz mozli¬ we staje sie przeniesienie tasmy do pieca pra- zelnego za pomoca przenosnika bez jakiegokol¬ wiek znieksztalcenia powierzchni tasmy, to zna¬ czy temperatury (okolo 650°), w której lepkosc wynosi okolo 107 poisów.Jak jasno przedstawiono na fig. 2 tasma szkla¬ na 23, doprowadzana do kapieli, posiada szero¬ kosc nieco mniejsza niz szerokosc jej podczas wyciagania jej przy koncu wylotowym urzadze¬ nia, lecz jest nieco grubsza niz zamierzona gru¬ bosc gotowej tasmy 35.Zatem przez okreslenie z góry wymiarów tas¬ my doprowadzanej do kapieli, tj. utworzonej po¬ miedzy walcami 6, 7 oraz szybkosci walcowania plywajace warstwy roztopionego szkla o stalej grubosci jest stale utrzymywane, a szybkosc wy¬ ladowywania jest zasadniczo taka sama, jak i szybkosc walcowania; stwierdzono, ze szerokosc kapieli w zbiorniku jest dobrana tak, iz po¬ wierzchnia roztopionego metalu kapieli wysta¬ je przy kazdym boku tasmy 23 utworzonej z warstwy roztojpionego szkla 24, a warstwa sply¬ wajaca 31 roztopionego szkla o stalej (grubosci zostaje utworzona z tej warstwy 24. W ten spo¬ sób roztopione szklo warstwy 24 i warstwy 31 przeplywaja tak, iz roztopione szklo warstwy 24 jest wolne do stopniowego przeplywu w poprzek kapieli w celu tworzenia warstwy o stalej gru¬ bosci, przy czym warstwa o stalej grubosci zo¬ staje calkowicie utworzona, gdy ustali sie rów¬ nowaga lub w przyblizeniu równowaga pomiedzy napieciem powierzchniowym roztopionego szkla i roztopionego metalu a silami ciezkosci.Wedlug tych rozwazan wynalazek obejmuje sposób wyrobu szkla plaskiego, obejmujacego za¬ biegi doprowadzania szkla z szybkoscia regulo¬ wana do kapieli roztopionego metalu i przepro¬ wadzania go wzdluz powierzchni kapieli w wa¬ runkach cieplnych, pozwalajacych na tworzenie na powierzchni kapieli splywajacej warstwy roz¬ topionego szkla, posiadajacego lepkosc wystarcza¬ jaco mala do powstawania napiecia powierzch¬ niowego i sil ciezkosci, aby spowodowac prze¬ plyw szkla na powierzchni kapieli roztopionego metalu, przy jednoczesnym zapobieganiu [ply¬ nieciu na powierzchni kapieli splywajacej war¬ stwy szkla w kierunku poprzecznym podczas przeplywu roztopionego szkla, az wytworza sie warunki równowagi, a wiec i stala gestosc war¬ stwy; nastepuje przeprowadzanie w sposób ciaT gly splywajacej warstwy roztopionego szkla o sta¬ lej grubosci wzdluz powierzchni kapieli a wy¬ starczajace jej chlodzenie zapewnia uzyskanie — 5 —tasmy odpornej na uszkodzenia podczas wycia¬ gania jej mechanicznie z kapieli.Przy wytwarzaniu warunków równowagi w roztopionym szkle nie zachodza jakiekolwiek znieksztalcenia wytwarzanej tasmy, to znaczy tasma 23 doprowadzana do kapieli calkowicie znika, a zostaje utworzona warstwa roztopione¬ go szkla, z której wyrabia sie tasme szklana o równomiernej grubosci i wolna od jakichkol¬ wiek znieksztalcen oraz posiadajaca powierzch¬ nie „wykonczona ogniowo".Koncowa tasma posiada grubosc okreslona przez grubosc warstwy splywajacej 31 o stalej grubosci. Korzystniej jest, gdy brzegi gotowej tasmy 35 sa wolnymi brzegami tak, aby scianki boczne 13 zbiornika znajdowaly sie w pewnym odstepie od brzegów tasmy.Zamiast doprowadzania z regulowana szybkos¬ cia do kapieli szkla w postaci tasmy, mozna je doprowadzic w stanie roztopionym za *pomoca rynny spustowej z pieca. Urzadzenie przy takim doprowadzaniu szkla jest przedstawione, tytu¬ lem przykladu, na fig. 6 i 7. Przy takiej kon¬ strukcji urzadzenia zadaniem przegrody 10 jest zapewnienie stalej regulacji doplywu roztopio¬ nego szkla przez wystep 4 rynny spustowej; w ten sposób przeplyw szkla jest regulowany za po¬ moca przegród 2 i 10.Jak jasno pokazano na fig: 6 rynna spustowa urzadzenia, wedlug wynalazku jest- umieszczona pionowo nad powierzchnia kapieli 15 tak, iz roz¬ topione szklo splywa swobodnie z wysokosci kil¬ ku cali nad powierzchnia kapieli; ten odstep wi¬ nien byc taki, aby zapewnic tworzenie sie wznie¬ sienia 36 z tylu strumienia szkla przeplywajace¬ go do kapieli, wystajace od tylu pod wystepem 4 rynny spustowej w kierunku scianki koncowej 14.Roztopiony metal kapieli jest przy koncu wej¬ sciowym zbiornika przykryty z obydwóch stron wzniesienia 36 plytka 37, siegajaca od scianki koncowej 14 naprzód do wystepu 4. Wzniesienie 36 zwilza scianke koncowa 14 pomiedzy plytkami 3,7 tak, iz powierzchnia kapieli pod rynna spu¬ stowa, wystawiona w innych przypadkach, jest tu zabezpieczona przed dostepem powietrza at¬ mosferycznego. Roztopione szklo plynace z ryn¬ ny spustowej przeplywa ponad wystepem 4 ryn¬ ny naprzód do kapieli, wzdluz której szklo po¬ stepuje naprzód.Jak to uwidoczniono na fig. 7 korzystnie jest, gcly rynna spustowa posiada szerokosc równa okolo polowie szerokosci warstwy ciala splywa¬ jacej 31 o stalej grubosci, tworzacej sie pomiedzy przegrodami 18 i 32. Szklo po opuszczeniu rynny spustowej tworzy roztopiona warstwe 24 na po¬ wierzchni kapieli i z niej warstwe splywajaca o stalej grubosci wskutek utrzymywania w tej cze¬ sci kapieli pomiedzy przegrodami 18 i 32 tem¬ peratury 1000°C lub wyzszej.Jak wynika z dzialania urzadzenia uwidocznio¬ nego na fig. -1^-5 tasma szklana 35, wytworzona w urzadzeniu uwidocznionym na fig. 6 i 7 z war¬ stwy splywajacej 31 o stalej grubosci, posiada te same wymiary jak warstwa splywajaca.Jednak przy dowolnej postaci wykonania urza¬ dzenia grubosc gotowej tasmy moze byc zmie¬ niana przez zmiane szybkosci obrotu walców' 27, 28 i przez zmiane sily przeciagania tasmy w celu hamowania szybkosci przesuwania sie wzdluz kapieli warstwy splywajacej 31 o stalej grubosci.Dzieki zastosowaniu poprzecznych walców brze¬ gowych 8 rozmieszczonych poziomo (fig. 8, 9), które dzialaja tylko na górna powierzchnie pla¬ stycznego szkla, tasma moze byc wytwarzana przy koncu wyladowczym zbiornika o szerokosci równej szerokosci warstwy splywajacej o stalej lecz mniejszej grubosci, niz grubosc warstwy splywajacej.Najkorzystniejsze rozmieszczenie par poprzecz¬ nych walców krawedziowych 38 pokazane jest ogólnie na fig. 8 odnosnie polozenia przegród 32, 33.W urzadzeniu uwidocznionym na fig. 1—5 oraz na fig. 6 i 7 konstrukcja dachowa jest zaopatrzo¬ na w przerwach w przewód 39, polaczony za pomoca odgalezien 40 z przewodem zbiorczym 41, przez który doprowadza sie gaz ochronny do przestrzeni 20 z szybkoscia wystarczajaca do wtloczenia go do tej przestrzeni. Jako gaz ochronny stosuje sie gaz nie reagujacy chemicz¬ nie z cyna w celu zapobiezenia wytwarzaniu zanieczyszczen szkla, np. w postaci tlenku lub siarczku cyny. Dogodnie jest uzywac zwyklego handlowego gazu weglowego, który moze byc doprowadzany przez przewód 39 w celsu wytwo* rzenia ochronnej atmosfery nieutleniajacej w przestrzeni 20, przy czym doprowadza sie go pod takim cisnieniem, aby zapobiec przedosta¬ waniu sie do tej przestrzeni powietrza atmosfe¬ rycznego.Przewód zbiorczy 41 moze byc podzielony na sekcje tak, iz moze on siegac tylko na z góry okreslonej dlugosci wzdluz powierzchni kapieli, odpowiadajacej odstepowi pomiedzy przegroda¬ mi i zaopatrzony w grzejniki zapewniajace do¬ kladna regulacje temperatury gazu ochronnego, doprowadzanego do przestrzeni 20.Ponadto w urzadzeniu uwidocznionym na fig. 1—5 gaz ochronny doprowadzany do przestrzeni 20 moze byc kierowany do komory utworzonej pokrywa 25 i sciankami bocznymi 26 przez prze-wód, nie przedstawiony na rysunku lub v tez przez nastawienie scianki 18, dzieki czemu w tej komorze jest utrzymywana atmosfera ochronna.W urzadzeniu uwidocznionym na fig. 6 i 7 ta komora jest zaopatrzona w urzadzenie do utrzy¬ mywania w N nim gazu o wystarczajacej obje¬ tosci tak, aby czesc kapieli wystawionej z kaz¬ dego boku warstwy roztopionego szkla w ko¬ morze byla chroniona.Doplyw roztopionego szkla do kapieli rozto¬ pionego metalu moze byc regulowany przez za¬ stosowanie rynny spustowej wychylnej, jak opisano w .patencie Iprytyjsikim nr 518415.Rynna w takim urzadzeniu posiada dy¬ sze wylotowa osadzona wychylnie na czopach, który moze poruszac sie w plaszczyznie piono¬ wej wzgledem wypuklej scianki koncowej pieca.Przez regulowanie kata wychylenia rynny spus¬ towej mozna regulowac szybkosc przeplywu roztopionego szkla, a koniec tej rynny moze przecinac powierzchnie kapieli.Wynalazek obejmuje sposób wytwarzania no¬ wej postaci szkla plaskiego, posiadajacego lu¬ strzana powierzchnie, odpowiadajaca powierzch¬ ni znanej pod nazwa „ogniowo wykonczonej", przy czym takie szklo posiada równomierna grubosc i jest zasadniczo wolne od jakichkolwiek znieksztalcen powierzchniowych oraz nie wy¬ maga szlifowania.Wynalazek dotyczy szczególnie wytwarzania szkla plaskiego o powierzchni lustrzanej, odpo¬ wiadajacej powierzchni znanej pod nazwa „ognio¬ wo wykonczonej", wytwarzanego sposobem we¬ dlug wynalazku opisanym wyzej.Jakkolwiek zbiornik opisanego urzadzenia jest (przedstawiony w postaci podluznej i doprowa¬ dzane szklo nie dotyka jego scianek bocznych, to wynalazek obejmuje równiez urzadzenie, w którym doprowadzane szklo tworzace warstwe roztopiona 24 dotyka bocznych scianek ograni¬ czajacych lub zwilza rynne spustowa, lecz we wszystkich konstrukcjach urzadzenia zbiornik posiada takie wymiary, aby szklo w postaci roz¬ topionej warstwy 24 moglo byc zamienione na warstwe splywajaca roztopionego szkla o stalej grubosci przy zapewnieniu swobodnego ruchu poprzecznego szkla w procesie tworzenia takiej warstwy- o stalej grubosci. PL