OPIS PATENTOWY Nr 41755 KI. 42 k, 28 Stanislaw Rzasa Poznan, Polska Urzadzenie clo pomiarów zwiezlosci oraz scisliwosci gleb i gruntów Patent trwa od dnia 5 sierpnia 1958 r.Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do okreslania zwiezlosci oraz scisliwosci gleb oraz gruntów i wyróznia sie od znanych urzadzen oznaczajacych te wlasciwosci gleby czy gruntu tym, ze jest wykonane jako pneumatyczne dzia¬ lajace nie udarowo, lecz przy okreslonym cia¬ glym nacisku.Urzadzenie wedlug wynalazku okresla wiel¬ kosc oporu jaki pokonuja wymienione wgleb- niki (koncówki) o scisle okreslonych ksztaltach i rozmiarach. Stosujac odpowiedni rozmiar wglebnika i ksztalt mozna przeprowadzac ba¬ dania i oznaczania scisliwosci gleb i gruntów.Posiadajac wglebmiki w formie klinowego ostrza mocna okreslac opory, jakie beda musialy po¬ konywac narzedzia rolnicze przy mechanicznej uprawie gleby.Urzadzenie wedlug wynalazku do dokonywa¬ nia oznaczania zwiezlosci oraz scisliwosci gleb i gruntów sklada sie ze zbiornika napelnianego sprezonym powietrzem za pomoca recznej pomp¬ ki np. samochodowej, polaczonej poprzez odpo¬ wiedni zawór lub zawory ze zbiornikiem czyn¬ nika sprezonego. Czynnik sprezony przesuwa odpowiedni tlok, którego drazek jest wykona¬ ny najlepiej w postaci pustej rury lub tulei i posiada uchwyt, którym zamocowuje sie pret z koncówka glebnikowa o pozadanym ostrzu, wnikajacym w glebe lub w grunt Urzadzenie wedlug wynalazku przedstawiono przykladowo na rysunku, którego fig. 1 przed¬ stawia urzadzenie to wykonane w najprostszej odmianie konstrukcyjnej, fig. 2 — urzadzenie w przekroju wzdluz plaszczyzny przechodzacej poziomo przez linie B—B wedlug fig. 1, fig. 3 zas — przekrój wzdluz plaszczyzny przechodza¬ cej poziomo przez linie A—A wedlug fig. 1.Urzadzenie wedlug wynalazku do oznaczania zwiezlosci oraz scisliwosci gleb i gruntów wskazane jest wykonac w konstrukcji stalowej.Urzadzenie to sklada sie ze zbiornika 1, stano¬ wiacego zasobnik czynnika sprezonego, np. spre¬ zonego powietrza. Zbiornik 1 jest zaopatrzony w manometr 5 a na wierzchniej powierzchni posiada libelle 22. Zawór odpowietrzajacy 6 jeat polaczony z dalsza czescia korpusu urzadzeniapoprzez zawór 3, przy czym zbiornik 1 jest za¬ silany za pomoca przewodu 23, najlepiej giet- Vi^i^oprzez dowodny* zawór zwrotny 23\ np. zawór detkowy. Zbiornik 1 jest równiez wypo¬ sazony w uchwyty 7, sluzace dokonujacemu po- ¦j miaru do przyciskania aparatu do gruntu. Za- ^tyór 3 stanowi zawór redukcyjny odcinajacy zbiornik 1 i jest polaczony z komora cisnienio¬ wa la, zaopatrzona w dwa manometry 20 i 21, osadzone na przewodach z zaworami odcinaja¬ cymi 24, 25. Manometry 20, 21 jest wskazane dobrac tak, by jeden z nich stanowil manometr ulamkowy do pomiarów niskich cisnien, drugi zas do pomiarów wyzszych cisnien. Komora cis¬ nieniowa la jest równiez wyposazona w zawór odpowietrzajacy 19. Komora cisnieniowa la jest polaczona z cylindrem 2, w którym osadzony jest tlok 8, popychajacy drazek tlokowy 9 w po¬ staci rury, zakonczonej glowica tloczyiska 9' ze srubami zaciskowymi 15, przy czym do tloczys- ka przytwierdzona jest wskazówka 13 oraz pod katem 45° lusterko uwidaczniajace wskazówke 13 oraz podziialke metryczna, wykonana na ze¬ wnatrz rury oslonowej 4, posiadajacej trzy wzdluzne szczeliny, w których przesuwaja sie sruby 15, jak i ramiona wskazówki 13 i luster¬ ka 14.Urzadzenie spoczywa na statywie w postaci trójnogu polaczonego plaskimi listwami u pod¬ stawy i zakonczonego pod litswami w prze¬ dluzeniu nózek 17 ostrzami, unieruchamiajacy¬ mi aparat w pozadanym polozeniu.Rura osloniowa 4 jest zaopatrzona w szczeli¬ ny i posiada wzdluz jednej z nich wykonana podizialke metryczna, wskazujaca glebokosc za- niunzenia wglebnika 12, osadzonego odejmowal¬ nie na koncu preta 11. Rura oslonowa 4 jeist zakonczona tuleja 16 oraz nakretka 18. Wy¬ mienne wglebniki 12 sa osadzone na gwincie i w zaleznosci od rodzaju pomiarów i celu po¬ miarów wglebniki mozna dowolnie wymieniac na koncówce preta 11.W celu dokonania pomiaru pret 11 zaopatru¬ je sie w odpowiedni wglebnik 12 o pozadanym ksztalcie i umieszcza sie go tak, by unierucho¬ mic go w zwezeniach za pomoca srub 15 tlo¬ czyiska 9'. Nastepnie aparat ustawia sie w miej¬ scu, gdzie ma sie zamiar dokonac pomiaru tak, by libelia 22 wskazala dokladnie pionowe usta¬ wienie urzadzenia, po czym wtlacza sie powie¬ trze przewodem 23 poprzez zawór zwrotny 23' tak, by osiagnac odpowiednie cisnienie wskazy¬ wane monometrem 5. Po napelnieniu zbiornika otwiera sie zawory 24, 25 i na krótki czas za¬ wór redukcyjny 3, przyciskajac równoczesnie do ziemi urzadzenie za pomoca uchwytów 7. Za¬ wór 3 pozostawia sie otwarty tak dlugo, az wglebnik rozpocznie zaglebianie sie w glebe.Na manometrach odczytuje sie wielkosc sily, przy jakiej wglebnik rozpoczal przesuwac sie, przy czym zamyka sie zawór 3, a po pewnym czasie wglebnik konczy zaglebianie. Na mano¬ metrach 20, 21 odczytuje sie wielkosc oporu przesuwu wglebnika a na podzialce metrycznej — glebokosc, co wskazuje wskazówka 13 od¬ zwierciedlajaca sie wraz ze skala w lusterku 14.Ruch koncówki jest powolny i równomierny, zblizony do ruchu jednostajnego. Przez przesu¬ niecie sie tloka 8, a tym samym i wglebnika 12 zmniejsza sie cisnienie w komorze la. Po kilku milimetrach lub centymetrach zaglebia¬ nia ustaje ruch tloczka i wglebnika. Srednia wartosc sily przed i po przesunieciu sie kon¬ cówki okresla opór gleby lub gruntu dla tej glebokosci, na której przesunal sie wglebnik.Dalszy pomiar przebiega podobnie. Otwiera sie na krótki czas ponownie zawór 3 i odczytuje poczatkowe i koncowe polozenia na manome¬ trach 20, 21 a na podzialce metrycznej wielkosc i glebokosc kolejnego przesuwu. Po dojsciu tloka w dolne polozenie zwalnia sie sruby do¬ ciskowe na precie i przesuwa po nim tloczysko z tlokiem do polozenia górnego, przez co zosta¬ je wysunieta z tloczyiska górna czesc preta. Tlo¬ czysko laczy sie srubami dociskowymi 15 z pre¬ tem na wysokosci górnego obwodowego nacie¬ cia preta 11 i dokonuje sie druga faze pomiaru na wielkiej glebokosci, postepujac jak powyzej.Urzadzenie wedlug wynalazku moze byc wy¬ konane jako urzadzenie w jednym bloku sztywne lub tez rozbieralne. PL