Pierwszenstwo: 18 lutego 1956 r# / Czechoslowacja / Bezstopniowa skrzynka biegów, w której dla zmiany przelozenia stosuje sie dwie pary nastawnych kól stozkowych, polaczonych za pomoca organu przeno¬ szacego, np. pasków klinowych, jest w praktyce ogólnie znana* Znane jest rów¬ niez stosowanie takiej skrzynki biegów z samoczynnym nastawianiem stopnia szyb¬ kosci pojazdu* Automatyzacje w znanych skrzynkach biegów osiaga sie albo przez stosowaale regulatora odsrodkowego, dzialajacego w zaleznosci od liczby obro¬ tów silnika napedowego, albo w zaleznosci*od momentu oporu na tylnej osi po¬ jazdu •Jednakze zaden z tyoh dwóch sposobów regulowania nie spelnia w nalezyty Sposób warunków jazdy, tak ze w tyoh przypadkach elutomat trzeba uzupelniac uruchomianym recznie pomocniczym urzadzeniem poprawi aj aoym* W innych znanych skrzynkach biegów pojazdów mechanicznych do samoczynnej zmiany biegów stosuje sie dwa regulatory odsrodkowe, z któryoh jeden wplywa na nastawienie kól na wale napedzajacym, a drugi - na wale napedzanym* Jednakze i to urzadzenie, .zlozone z dwóch regulatorów, nie zapewnia dokladnej i czulej reakcji regula¬ torów na kazda zmiane ilosci obrotów i oboiazenla silnika. Znane sa wreszcie skrzynki biegów, w których do samoczynnego nastawiania kól stosuje sie regu¬ lator odsrodkowy, umieszczony na wale silnika i oddzielnie na wale przeklad¬ niowym umocowany regulator mocy* Tego rodzaju skrzynki biegów przeznaczone sa jednak do innych celów i nie nadaja sie do stosowania w pojazdach mecha¬ nicznych, poniewaz ich charakterystyka nie odpowiada zasadniczym warunkom jazdy* stawianym nowoczesnym pojazdom mechanicznym* W porównaniu ze znanymi skrzynkami biegów projekt wynalazczy daje te ko- rzysó, ze pozwala na wykonanie skrzynki biegów, która posiada optymalna cha¬ rakterystyke przy wszystkich liczbach obrotów i w calym zakresie obciazenia* Te zalety osiaga sie dzieki oalkowicie nowemu rozwiazaniu automatyki, polega¬ jacemu na powiazaniu dzialania regulatora odsrodkowego, pozostajacego pod wplywem liczby obrotów oraz regulatora mocy, na który oddzialywuje moment opo¬ ru na tylnej osi pojazdu* Polaczone dzialania regulujace osiaga sie w ten spo¬ sób* ze oba srodki regulujace umieszcza sie wspólnie na jednym z dwóch walów skrzynki biegów, w danym przypadku np* na wale napedzanym /przekladniowym/* Wyrównywane dzialanie obu tych srodków regulujacych przenoszone jest nastep¬ nie na osiowo nastawialna pare odpowiednich kól stozkowych* Przyklad wykonania przedmiotu wynalazku uwidoczniony jest na rysunku, na którym przedstawiono w przekroju osiowym calkowite urzadzenie skrzynki bie¬ gów, wbudowanej w oslone silnika lekkiego, jednosladowego pojazdu silnikowego* Skrzynka biegów wedlug wynalazku sklada sie z dwóch par znanych, osio¬ wo nastawialnych kól stozkowych, z których para napedzajaca J,, 2 umieszczona jest na wale korbowym £ silnika, spoczywajacym w lozyskach walkowych 4, £.Prawe kolo 2 z pary napedzajacej jest zaklinowane za pomoca piasty § na wale korbowym 21 podoza gdy lewe kolo J, osadzone jest przesuwnie w kierunku osio¬ wym za pomooa piasty £ w piascie kola prawego* Dociskanie lewego kola, wzdluz osi* do prawego, powodowane jest przez sprezyne wyrównawcza £, umieszczona pomiedzy obiema piastami kól* Dla recznego odsuwania kola 1, np* przy wyla¬ czaniu skrzynki biegów, gdy para kól napedzajacych sluzy jako sprzeglo, prze¬ widziany Jest drazek £t opierajacy sie swym wiencem o pierscien wewnetrzny J^O lozyska walkowego* Aby zapobiec spadaniu rozluznionego paska klinowego j^, kolo 2 zaopatrzone jest w pierscien oporowy J2, umieszczony obrotowo na igli¬ cy ni Przynalezna para kól napedzanych J£f J£ umieszczona jest na wale prze¬ kladniowym j£, spoczywajacym w lozyskach walkowych* Na tym wale umocowane jest - 2 -kólko zebate J2, zazebiajace sie z nazebiona przekladnia zwalniajaoa JO, za¬ klinowana na wale 2^. Na wystajacym koiicu walu £1 umocowane Jest napedowe ko¬ lo lancuchowe £2. Przy parze kól napedzanych^, J£, w przeciwienstwie do pa¬ ry kól napedzajacych, lewe kolo 14 osadzone Jest na stale, a prawe - prze¬ suwnie. Przesuwanie kola J£ powoduje samoczynne urzadzenie polaozonej regu¬ lacji, umieszczone obok kola J^, w danym przypadku na wale przekladniowym 1t6 Urzadzenie to sklada sie z regulatora odsrodkowego, uzaleznionego od ilosci obrotów silnika oraz ukladu kciuków, uzaleznionego od momentu oporu na tylnej osi pojazdu. Regulator odsrodkowy sklada sie z dwóch lub kilku ciezarków j£$ zawieszonych po dwa na jednakowej dlugosci ramionach J4, JL. Ramie £4 przymo¬ cowane jest do kola stozkowego J£, a ramie £^ do tarczy kciukowej £6, posia¬ dajacej ukosne powierzchnie sterujace ££« Na tyoh powierzchniach spoczywaja krazki £8, ulozyskowane w widelkach 29. zaklinowanych na wale J6« Tarcza kciu¬ kowa dociskana jest do widelek przez sprezyny £0, któryoh konce sa zakotwi¬ czone w kolnierzu widelek i tarczy kciukowej? Oba kola stozkowe Jjf, J£, jak równiez tarcza kciukowa ££, osadzone sa na oslonie 2J, 1 wraz Z nia moga sie obracac wzgledem walu napedzanego 16« Solo J4 nie moze sie przy tym przesu¬ wac po oslonia 21 w*4luz jej osi, podozas gdy kolo J£ oraz tarcza kciukowa 2£ moga wykonywac ten ruch. Przesuwanie tych dwóch elementów ku sobie powodowa¬ ne jest przez ciezarek 2£, a przesuwanie w przeciwnym kierunku wywoluje spre¬ zyna ££, umieszczona miedzy tymi elementami* Dzialanie sprezyny £2 jest do¬ stosowane do masy ciezarka g3 regulatora odsrodkowego, a dzialanie sprezyn laczacych ££ dopasowane jest do dzialania powierzchni sterujacych 2£ tarczy kciukowej 26• Dzialanie wszystkich wspomnianych elementów jest przeto w kaz- dym polozeniu przekladni w równowadze z dzialaniem'sprezyny wyrównawczej £• Opisane wyzej wykonanie urzadzenia polaozonej regulacji pozwala osiag¬ nac to, ze jego wyrównane dzialanie odpowiada dokladnie i czule kazdej zmia¬ nie liczby obrotów i obciazenia silnika tak, iz zapewnia optymalna eharakte- . rystyke w kazdych warunkach pracy pojazdu. Obraz dzialania i zalety takiego urzadzenia regulujacego uwidaczniaja sie specjalnie wyraznie w nastepujacych przypadkach.Przy ruszaniu pojazdu w terenie plaskim urzadzenie regulujace poczatko¬ wo praktycznie biorac nie zaczyna pracowac, poniewaz chodzi wtedy o mala izybkosc pojazdu przy malej liczbie obrotów silnika i regulator odsrodkowy oraz regulator mocy znajduja sie praktycznie w polozeniu wyjsciowym. Po zwiekszeniu szybkosci zaczyna najpierw dzialac regulator odsrodkowy Z£. Na skutek zwiekszenia liczby obrotów silnika i obrotów walu przekladniowego regulator ten powodowalby jednak odsuwanie kola J£ od kola J4, to Jest zmia¬ ne przelozenia na wyzsza szybkosc. Jednakze w tym momencie zaczyna równiez dzialac regulator mocy, który powoduje przysuwanie kola J£ do kola Vl, a tym samym i przesuwanie paska klinowego J^ blizej obwodu napedzanych kól stozko¬ wych, co równoczesnie powoduje oddalanie sie kól napedzajacych. Przez wspom¬ niane dzialanie regulatora mocy wplyw regulatora odsrodkowego zostaje tak - 3 -ograniczony, ze w rezultacie przelozenie pozostaje az do osiagniecia pelnego biegu / przy wyzszej ilosci obrotów silnika / w przelozeniu pierwotnym, to jest nizszym. Regulator mocy zalezy bowiem od momentu oporu, którego zwiek¬ szanie powoduje obrót widelek 2g. wzgledem tarczy kciukowa} ^26, co wywoluje zeslizgiwanie sie krazków 28 po ukosnych powierzchniach •terajacych 22 tarczy kciukowej, "^rzy dluzszej jezdzie na terenie plaskim moment oporu na tylnej osi maleje i na skutek równoczesnego zwiekszania sie ilosci obrotów silnika wzrasta sila odsrodkowa oiezarka 23* oo powoduje odsuwanie kola J£ od kola Jjfc.Polozenie kól stozkowych napedzajacych i napedzanych, przedstawione na ry¬ sunku, odpowiada wtedy najwiekszej ilosci obrotów i najmniejszemu oporowi, a wieo najnizszej wartosci przelozenia szybkosci.Przy ruszaniu obciazonego pojazdu p#d góre powstaje na tylnej osi maksy¬ malny moment oporu, tak ze przy skrajniej wysokiej liczbie obrotów silnika,' a wieo ciezarkach 2£ odeunietyoh od osi walu j£, kolo J£ jest mozliwie naj¬ bardziej przysuniete do kola ,14. Równiez i w tym przypadku nastawienie obu par kól stozkowych odpowiada przeto przelozeniu na zwolnienie, czego wymaga sie przy ruszaniu i podjezdzaniu w terenie górzystym* W porównaniu z bezstopniowymi skrzynkami biegów, wyposazonymi w samoczyn¬ ne regulowanie np. tylko przy zastosowaniu sily odsrodkowej, samoczynne urza¬ dzenie polaczonej regulacji wedlug wynalazku umozliwia dokladne i czule nasta¬ wianie stosunków przelozenia w calym zakresie liozby obrotów i oboiazenia sil¬ nika napedzajacego.Oozywisole w ramach zasadniczej mysli wynalazku moga byc* inne konstruk¬ cyjne odmiany w szozególaoh, podobne dp przykladu urzadzenia opisanego i przed¬ stawionego na rysunku, jak np. w pierwszym rzedzie umieszczenie samoczynnej, polaczonej regulacji na wale napedzajacym* Jako inny przyklad takiej konstruk¬ cyjnej odmiany moze byc rozwiazanie, w którym narzad regulacji odsrodkowej wykonany jest w postaci kilku luznych kul, utrzymywanych miedzy powierzchnia¬ mi stozkowymi stalego kola i powierzchniami sterujacymi przesuwnej tarczy kciukowej • PL