Opublikowano dnia 10 lipca IV58 r.POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 41458 KI. 21 g, 18/01 VEB Funkwerk Erfurt x' Erfurt, Niemiecka Republika Demokratyczna Urzadzenie do okreslania bardzo malych natezen promieniowania bez uszkodzenia materialów promieniotwórczych Patent trwa od dnia 13 czerwca 1955 r.Znane jest mierzenie promieniowania za pomoca komory liczacej. Wiadomo równiez, ze metoda pomiaru ilosci promieniowania zalezy od róznicy poziomów promieniowania pozytecznego i promieniowania przeszkadzajacego? Kiedy mierzo¬ na ilosc promieniowania jest znaczna a wiec gdy promieniowanie przeszkadzaja¬ ce (przewaznie w postaoi promieniowali kosmicznych o duzej przenikalnosci) moz¬ na zignorowac, moze byc zastosowana metoda oalkowania. Jezeli potrzebne sa po¬ miary dokladniejsze, stosuje sie inne znane metody.Granica rozpoznawalnosci promieniowania lezala dotychczas na ogól przy okolo 50 impulsach na minute przy czym jednak dokladnosc pomiaru wahala sie dosc znacznie zwlaszcza gdy mierzono niezbyt dlugo trwajace- przebiegi.*Przy malych ilosciach promieniowania zjawiskiem przeszkadzajacym pomiarowi bylo Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest inz. Arno Schiwek.pochlanianie promieniowania przez scianki komory liczacej . Zeby zapobieo te¬ mu wstawiono w scianke komory latwo przepuszczajace okienko, przez co jednak uzaleznialo sie wyniki pomiaru od polozenia próbki. Próbowano równiez wprowa¬ dzac material promieniujacy do komory liczacej. W ten sposób otrzymywano znaczne zmniejszenie pochlaniania i zwiekszenie kata odbioru promieniowania.Jednakze ten sposób pomiaru nie nadaje sie do zastosowali technicznych z powo¬ du potrzeby uzycia komór o stosunkowo duzych wymiarach, a do tego promienio¬ wania szkodliwe przy stosowaniu tych komór jest w nich duze i przy malych ilosciach promieniowania uzytecznego odgrywa powazna role.Trudnosci pomiarów bardzo malych ilosci promieniowania zostana opisane na przykladzie z techniki wyrobu lamp rentgenowskich. Z pewnych wzgledów elektrode zarowa lampy wykonuje sie z drutu wolframowego okreslonej zawar¬ tosci toru,.wynoszacej do okolo 2 %. Emisja i trwalosc takich lamp zalezy glównie od zawartosci toru w elektrodzie zarowej, wobec ezego powstaje koniecz¬ nosc sprawdzenia zawartosci toru w materiale sluzacym do wyrobu elektrody, jak i w elektrodzie po okreslonym czasie jej pracy.W zwiazku z ogromna dlugoscia czasu rozpadu toru, nie nalezy spodziewac sie zadnych zmian w rozkladzie promieniowania elektrody torowanej w ciagu ca¬ lych lat. Wobec tego dla pomiaru obojetne jest, czy mierzy sie jeden rodzaj promieniowania, ozy tez cale promieniowanie wziete razem. Nalezy baczyc, zeby odleglosc mierzonej próbki od komory liczacej byla zawsze jednakowa.Pomiar powinien spelnic ponizej podane warunki.Zawartosc toru od zera do 2 % powinna byc mozliwa do zmierzenia z okreslona dokladnoscia* Wynik pomiaru nalezy otrzymac nie pózniej niz w ciagu jednej godziny.Poniewaz zdolnosc wykrywania malych ilosci promieniowania, jakie wyste¬ puja np. w przedstawionym przypadku, zalezy od stosunku promieniowania uzy¬ tecznego do przeszkadzajacego, wedlug wynalazku stosuje sie komory liozace o bardzo malych srednicach / 6 mm i mniej /. Poziom zaklócen obniza sie przy tym do liczby 2 do 8 impulsów na minute. Dzieki zastosowaniu mechanioznie wy¬ trzymalych materialów takie komory moga byc bardzo wytrzymale, a Jednoczesnie ieh scianki moga miec male pochlanianie / < 30 % /. Zeby otrzymac nieza¬ leznosc pomiaru od polozenia próbki, wedlug wynalazku stosuje sie komory nie- kierunkowe w plaszczyznie prostopadlej do Ich osi. Próbki kladzie sie bezpo¬ srednio na scianki komory liczacej. Grubsze druty /o srednicy wiekszej od 0,4 mm / uklada sie w kierunku osi komory liczacej, ciensze moga byc nawinie¬ te na komory lub na korpus pomiarowy, który sie nasuwa na rurke* Wedlug wynalazku kat przestrzenny odbioru promieniowania mozna zwiek¬ szyc przez zastosowanie kilku najlepiej trzech opisanych wyzej komór, ustawio¬ nych wokól badanego obiektu. Przyvpomiarze promieniowania z plaszczyzny mozna równiez zwiekszyc stosunek promieniowania uzytecznego do przeszkadzajacego przez ustawienie paru malych komór prostopadle do promieniujacej powierzchni.Dla zwiekszenia stosunku promieniowania uzytecznego do przeszkadzajace- - * -go stosuje sie., jak wyzej opisano, komore niekierunkowa, przy czym tylko czesc przestrzennego kata odbioru promieniowania jest wykorzystana* Jednak przez ustawienie na obwodzie komory niekierunkowej kilku jednakowych próbek prawie zawsze mozna powiekszyc promieniowanie uzyteczne 1 otrzymac w ten sposób lepszy stosunek promieniowania uzytecznego do przeszkadzajacego* Impulsy w komorze licznikowej sa wyzwalane wedlug praw statystycznych, a wiec nie sa równomiernie rozlozone w czasie* Poniewaz z jednej strony czas miedzyimpulsowy jest duzy, z drugiej zas strony istnieje prawdopodobienstwo wyzwolenia impulsów w bardzo krótkich odstepach czasu, pomiary bardzo malych natezen oraz ich rejestracja, np, przez urzadzenia liczace, sa mozliwe tylko przy zastosowaniu przeliczników elektronowych. Dokladnosc wyników jest wiek¬ sza, gdy czas obserwacji a wiec i liczba impulsów zwieksza sie* W ten sposób mozna wedlug wynalazku, po osiagnieciu nastawionej na urzadzeniu liczacym liczby impulsów, odozytaó równiez potrzebny na to czas* Przy tym dokladnosc pomiaru jest stala* Nalezy zauwazyc, ze dzieki tak samoczynnie pracujacemu urzadzeniu po¬ miarowemu unika sie bledów subiektywnych i odpada dozór aparatury* Rezultat pomiaru /liczba Impulsów lub oz as/ jest wynikiem dzialania su¬ my promieniowania uzytecznego i przeszkadzajacego. Wada tego pomiaru jeet to, ze dla okreslenia promieniowania próbki nalezy zawsze odjac promieniowanie przeszkadzajace od p 2*0tnieni cwani a. calkowi tego • Wobec tego niemozliwe jest wy- cechowanie aparatury w jednostkach bezposrednio promieniowania uzytecznego.Wedlug wynalazku stosuje sie urzadzenie liczace róznicowe* Pierwsze urzadze¬ nie liczace pracuje jak poprzednio, dajac promieniowanie' calkowite, podczas gdy druga komora liczaca obejmuje promieniowanie przeszkadzajace od promie¬ niowania calkowitego tak, iz mierzony czas okresla róznica wyznacz aj aoa pro¬ mieniowanie uzyteczne* W ten sposób mozna mierzona liozbe lub mierzony czas wyce chowac jako funkoje mierzonego promieniowania* Jezeli czasy pomiaru sa stosunkowo krótkie, tak ze promieni cwanie prze¬ szkadzajace mozna pominac, wedlug wynalazku mozna przecietna promieniowania przeszkadzajacego okreslic jako czestotliwosc 1 na drodze mechanicznej lub elektrycznej przekazac jej srednia wartosc do odjecia w urzadzeniu liczniko¬ wym. Równiez i w tym przypadku liczba impulsów lub czas sa bezposrednia mia¬ ra intensywnosci promieniowania wzglednie zawartosci materialu promieniuja¬ cego • PL