Znane sa stojaki kopalniane w rozmaitym wy¬ konaniu z zaciskowym pierscieniem o zmien¬ nej srednicy, opierajacym sie na zewnetrznym czlonie stojaka i obejmujacym czlon wewnetrz¬ ny prowadzony w czlonie zewnetrznym. Te za¬ ciskowe pierscienie, jednoczesciowe, otwarte z jednej strony lub zlozone z kilku czesci, sa wiecej lub mniej sciskane za pomoca srub albo klinów i zamocowane dokola czlonu wewnetrz¬ nego.W celu przymocowania pierscienia zacisko¬ wego do czlonu zewnetrznego stosowano spa¬ wanie punktowe, przy czym. zewnetrzny czlon musi miec u góry szczeline, aby móc przysto¬ sowac sie do ruchów pierscienia zaciskowego lub ten ostatni musi byc zaopatrzony u dolu w kielich obejmujacy zewnetrzny stojak lub byc do tego kielicha przymocowany.Znane tez jest zaopatrzenie czlona zewnetrzne¬ go w wystepy wchodzace z boku w zaciskowy pierscien lub wystepy ze sworzniami i srubami do umocowania pierscienia zaciskowego na czlo¬ nie zewnetrznym.Wynalazek dotyczy ulepszenia umocowania pierscienia zaciskowego na czlonie zewnetrznym, jak równiez sposobu dzialania pierscienia. Po¬ lega on miedzy innymi na tym, ze zewnetrzny czlon stojaka posiada nad miejscem przylozenia pierscienia zaciskowego kolnierz z bocznym otworem, w którym zostaje osadzony pierscien zaciskowy, po usunieciu czlona wewnetrznego.W kolnierzu tym, pierscien zaciskowy zostaje zewszystkich stron zabezpieczony, skoro tylko przez pierscien zostanie przesuniety wewnetrzny czlon stojaka. Poza tym piers^en zaciskowy zostaje w duzej mierze zabezpieczany od uszkodzenia i zabrudzenia.Przy górnej krawedzi kolnierza umocowany jest inny pierscien, zachodzacy na pierscien za¬ ciskowy. Zamiast tego moga byc równiez zasto¬ sowane nasadki zwrócone do wewnatrz. Szczegól¬ nie celowe jest zachodzenie górnego pierscienia lub nasadek na pierscien zaciskowy i w takim stopniu, aby stanowily one równiez górna pro¬ wadnice czlona wewnetrznego. Przez umocowa¬ nie pierscienia zaciskowego zostaje wtecly w prosty sposób utworzone dodatkowe prowa¬ dzenie wewnetrznego czlona stojaka, zabezpie¬ czajace przed skrzywieniem wewnetrznego czlo¬ na, nawet przy wysunieciu go na najwieksza wysokosc.Wskutek prostego, luznego osadzania pierscie- ^ nia zaciskowego na czlonie zewnetrznym stoja¬ ka, jest zarazem szczególnie mozliwe uzycie zna¬ nych juz srodków do ulepszenia sposobu zaci¬ skania i ponadto uczynienie tych srodków jesz¬ cze bardziej skutecznymi. Srodki te polegaja miedzy innymi na tym, ze pierscien zaciskowy, . majacy na obwodzie stojaka ksztalt pasa i be¬ dacy przeto w tym miejscu do pewnego stopnia elastyczny, w przeciwienstwie do czesci przy których pierscien jest otwarty, i za które chwyta naprezajace urzadzenie, posiada jedna lub kil¬ ka szczelin nad czescia podobna do pasa, sie¬ gajacych do sztywnej czesci lub w nia wcho¬ dzacych. W taki sposób osiaga sie to, ze górne odcinki pierscienia zaciskowego, znajdujace sie w malym odstepie nad najnizsza czescia piers¬ cienia, sa pozbawione bezposredniego oparcia przez jedna lub kilka szczelin. Moga one wtedy, w szczególnosci na stronie przeciwleglej urza¬ dzeniu naprezajacemu, byc pociagniete na dlu¬ gosci szczelin przez opadajacy czlon wewnetrz¬ ny. Ma to jako skutek zmniejszenie otwartego przekroju pasa i zatem zwiekszenie dzialania zaciskowego. To korzystne dzialanie moze byc równiez osiagniete i w najnizszym odcinku piers¬ cienia zaciskowego lub w zaciskowym pierscie¬ niu bez szv^elin wtedy, gdy nakladka pierscienia zaciskowego na zewnetrznym czlonie stojaka ustawiona jest cokolwiek ukosnie, tak, ze na stronie przeciwleglej naprezajacemu urzadzeniu znajduje sie cokolwiek nizej, niz pod tym urza¬ dzeniem.Podobny skutek moze byc osiagniety równiez przez umieszczenie na nakladce pierscienia za¬ ciskowego przeciwbieznych klinowych plasz¬ czyzn w obrebie urzadzenia naprezajacego. Klf- nowe plaszczyzny, którym moga byc przeciw¬ stawione odpowiednie plaszczyzny klinowe sztywnych nasadek naprezajacych pierscienia zaciskowego, przy dociaganiu urzadzenia napre¬ zajacego, przez polaczone z tym zblizanie sie na¬ sadek pierscienia lub otwartych konców piers¬ cienia wywoluja podniesienie ód strony pierscie¬ nia naprezajacego. (Powoduje to takie same ko¬ rzystne dzialanie zwiekszonego zacisku przy opa¬ daniu czlona wewnetrznego, poniewaz pierscien zaciskowy moze wtedy cokolwiek zaklinowac sie.Przez to choc male podniesienie moze byc poza tym zwiekszone obciazenie.Nastepnie osiaga sie te korzysc, ze przy wyj¬ mowaniu t(j. zluzowaniu urzadzenia naprezaja¬ cego, plaszczyzny klinowe dzialaja w kierunku otwarcia pierscienia zaciskowego. Szczególnie celowe jest polaczenie opisanych srodków, uko¬ snych plaszczyzn nakladek i plaszczyzn klino¬ wych pod otworem pierscienia zaciskowego.Wynalazcy pierwsi rozpoznali, ze jednostronr na zmiana polozenia pasa zaciskowego lub jego czesci stanowi szczególnie korzystne zamknie¬ cie pasa zaciskowego z jednoczesnym pomocni¬ czym dzialaniem w kierunku zamkniecia.W porównaniu ze znanymi przyrzadami, zosta¬ ja przy tym osiagniete korzysci pod wieloma wzgledami. Odpada koniecznosc stosowania kli¬ nów obrotowych na slizgajacych sie nachyla¬ jacych palaki lub innych srodków dodatkowych, potrzebnych dotychczas do osiagniecia dziala¬ nia pomocniczego. Ponadto wystarcza male kil- kumilimetrowe opuszczenie czlona wewnetrzne¬ go do wytworzenia duzego pomocniczego dziala¬ nia na tasme zaciskowa i na obciazenie.Poza uksztaltowaniem zamkniecia jpasa' zaci¬ skowego z jego pomocniczym dzialaniem przez jednostronna zmiane polozenia, wynalazek do¬ tyczy jeszcze srodków zamocowujacych, które zapobiegaja powrotowi do normalnego polozenia pasa zaciskowego, lub jego czesci wyprowadzo¬ nego przy naprezonym zamknieciu. Jako zamo- cowujace srodki moga byc zastosowane znane dzwignie, mimosrody irp.Do pasów zaciskowych ze szczelinami bardzo nadaja sie jednak równiez szczególnie uksztal¬ towane wkladki cierne, pelniace role nie tylko wkladek ciernych, lecz jednoczesnie i srodków zamocowujacych.. Cierne wkladki sa; celowo uksztaltowane jako polówki panewek,, siegaja¬ cych do ogólnej wysokosci pasa zaciskowego, moga one byc sprzezone w kierunku dlugosci stojaka z opuszczajaca sie czescia pasa zacisko¬ wego, najkorzystniej za pomoca umieszczonych — 2 —na wkladkach ciernych nasadek, wystepów, i po¬ dobnych, zachodzacych na czesci zaciskowego pa¬ sa. Przy tym dolna nasadka znajdujaca sie w szczelinie pasa zaciskowego musi ibyc nizsza od szerokosci jego szczeliny o wielkosc pozada¬ nego opuszczenia lub osiagnietego w ten sposób nachylenia górnych czesci pasa zaciskowego.Gdy po ustawieniu stojaka i po naprezeniu zamka zaciskowego wewnetrzny czlon stojaka opada pod dzialaniem obciazen;a, wtedy cierna wkladka przesunieta przez tarcie czlona wew¬ netrznego natychmiast pociaga równiez górna czesc pasa zaciskowego, poniewaz po przezwy¬ ciezeniu tarcia w jego dolnej czesci, która wsku¬ tek nalozenia na zewnetrzny czlon stojaka nie zmienia -polozenia. Ta cierna wkladka przesu¬ wa sie w dól tak daleko, jak na to pozwala szczelina. Ukosne polozenie górnej czesci pasa zaciskowego ma znaczne dzialanie pomocnicze.Tarcie ciernej wkladki, zacisnietej pomiedzy wewnetrznym stojakiem i dolna czescia pierscie¬ nia zaciskowego z jej górna nasadka, zapobiega przy naprezonym zamku sprezynujacemu po¬ wrotowi górnej czesci pasa zaciskowego do jej normalnego polozenia. Zapobiega to w duzej mierze niepozadanemu naglemu wyeliminowa¬ niu pomocniczego dzialania lub peknieciu sto- • jaka.Pomocnicze dzialanie i zabezpieczenie od spre¬ zynujacego powrotu górnej czesci pasa moze byc osiagniete przez pomyslowe polaczenie szczelin z ukosnym polozeniem, co czyni zbyteczne sto¬ sowanie oddzielnych wkladek lub podobnych srodków zabezpieczajacych. Jesli mianowicie przy zaciskowym pasie ze szczelinami nakladka zostanie na stronie naprezajacej umieszczona nizej, wtedy nastepuje zmiana polozenia i w ten sposób zacisniecie dolnej czesci pasa zaciskowego z pomocniczym dzialaniem tego zacisniecia. Jed¬ noczesnie jednak górna czesc pasa zaciskowego przesuwa sie w dól o szerokosc szczeliny. Ponie¬ waz ta górna czesc, na stronie naprezajacej, stale polaczona jest z dolna czescia pasa zaciskowego, przeto zapobiega sie powrotowi jej do normalne¬ go polozenia tak dlugo, jak dlugo zamek jest na¬ prezony. Szczeliny moga byc najkorzystniej przy tym wykonane wyzej niz w polozeniu ukosnym, aby uzyskac nadwyzke sily zabezpie¬ czajacej. Zarazem zostaje osiagniete pomocnicze dzialanie w górnej czesci pasa zaciskowego, któ¬ ra równiez jest zaklinowana lub zacisnieta.Gdy sie zastosuje wyzej opisane cierne wklad¬ ki lub podobne srodki zamocowujace, wtedy i górna czesc pasa zaciskowego zabezpieczajaca jego dolna czesc jest zabezpieczona przed po¬ wrotem do normalnego polozenia,-dopóki zamek pozoistaje naprezony.Wynalazek dotyczy ulepszonego stojaka z za¬ ciskowym pasowym zamkiem nie tylko jako pod¬ pora, lecz daje równiez moznosc zaspokojenia zyczenia, aby charakterystyka stojaka dawala sie nastawiac w jednym lekkim recznym za¬ biegu bez istotnej zmiany konstrukcji.Do tego potrzeba, jak to dalej jest propono¬ wane, jedynie zastosowania elementów dodat¬ kowych, zmniejszajacych lub calkowicie usuwa¬ jacych ukosne polozenie pasa zaciskowego na zewnetrznym czlonie stojaka.Powyzsze i dalsze cechy wynalazku sa uwi¬ docznione na rysunku w róznych przykladach wykonania.Fig. 1 przedstawia widok z boku górnego czlona zewnetrznego stojaka, fig. 2 — zamek z pierscieniem zaciskowym, wsuwany w powyz¬ sza górna czesc czlona zewnetrznego, fig. 3 — podluzny przekrój przez górna czesc zewnetrz¬ nego czlona stojaka z zamkiem z pierscieniem zaciskowym oraz fig. 4 — przekrój poprzeczny stojaka, fig. 5 — jego przekrój podluzny, oraz fig. 6 — przekrój poprzeczny jednej odmiany stojaka, a fig. 7—22 przedstawiaja dalsze od¬ miany stojaka, wedlug wynalazku.Zewnetrzny czlon stojaka oznaczony jest cyfra 1. Posiada on pierscien podporowy 2 jako na¬ kladke do pierscienia zaciskowego lub pasa za¬ ciskowego 3 z ramionami naprezajacymi 4 oraz naprezajaca sruba 5'; powyzej znajduje sie kol¬ nierz 6 z bocznym otworem 7 i górnym pierscie¬ niem 8. Wewnetrzny czlon stojaka jest oznaczo¬ ny cyfra 9. W celu otwierania pierscienia za¬ ciskowego 3 moze byc, najkorzystniej wedlug fig. 2 i 4, przewidziana plyta 11 lub podobna, zaimocowana sruba 10 i obejmujaca od tylu srube naprezajaca 5.W przykladzie wykonania wedlug fig. 2, 3, 8 i 14 — 21, zaciskowy pierscien 3 jest zaopatrzo¬ ny w jedna szczeline 12. Szczelin moze byc rów¬ niez kilka rozmieszczonych jedna nad druga z odstepem pomiedzy nimi, jak przedstawiono na fig. 22. Czesci pierscienia zaciskowego 3 znaj¬ dujace sie nad tymi szczelinami 12, moga byc pociagniete w dól ze strony przeciwleglej na¬ prezajacemu urzadzeniu 5, o wysokosc szczeliny 12 przez opuszczajacy sie czlon wewnetrzny sto¬ jaka 9. Spowodowane w ten sposób zmniejszenie sie przekroju powoduje wzmocnienie dzialania zaciskajacego.Jak widoczne jest z fig. 5, podobne dzialanie moze byc równiez osiagniete w pierscieniu za¬ ciskowym bez szczelin lub wedlug fig. 8, w piers- — 3 —-cieniu ze szczelinami równiez na najwyzszym od~, cinkii friferscienla' zaciskowego, przez nizsze por. lozenie pierscienia':podporowego 2 na stronie przeciwleglej urzadzeniu naprezajacemu 5, jak ¦ wskazano"w miejscu 13.: Jak juz wyzej wspomniano w tym samym kie¬ runku: i ponadto' w inny sposób korzystnie dzia¬ laja uwidocznione na fig. 7 klinowe plaszczyzny 14 na pierscieniu podporowym 2 i pod napre¬ zajacymi ramionami 4.W celu utrzymywania zaciskowego pierscienia . przy stanie nieobciazonym w polozeniu pozio¬ mym lub prostopadle do podluznej osi stojaka podczas zakladania go, moze byc najkorzystniej przewidziana nie pokazana blizej na rysunku, elastyczna lub wogóle gietka podkladka na stro- j nie- przeciwleglej naprezajacemu urzadzeniu, W poblizu przestrzeni ipomiedzy dolna krawedzia pierscienia zaciskowego i pierscieniem: podporor wym 2; ta podkladka zachodzi na pierscien za¬ ciskowy i utrzymuje :go w górze, jednak odpo- wieduio ustepuje pod wplywem obciazenia.Fig; 9 pokazuje pierscien zaciskowy 3 w nor¬ malnym polozeniu bezposrednio po osadzeniu.Jego pierscien 2 od strony urzadzenia napreza¬ jacego 5 jest przy* tym polozony o wielkosc x nizej, niz na przeciwleglej stronie. Ukosne polo¬ zenie moze byc jednak równiez inne. Zastoso¬ wano dzwignie przechylna 15, ustawiajaca sie samoczynnie w roboczym polozeniu.Gdy wewnetrzny czlon zostanie tak obciazony przez nacisk z góry, ze zaczyna opadac, wówczas pociaga on natychmiast pierscien zaciskowy 3, az do zetkniecia sie z pierscieniem 2: to.znaczy o wielkosc x, jak to widac na iig. 10. Prze¬ chylnadzwignia 15 wchodzi przy tym w swoje samoumocowujace czynne polozenie i zapobiega powrotowi pierscienia zaciskowego 3 do nor¬ malnej pozycji.Jednostronna zmiana polozenia pierscienia za¬ ciskowego 3 przyczynia sie do zwezania otwar¬ tego przekroju pierscienia zaciskowego i w ten sposób do wzmocnienia naprezenia w zamku.Szczególnie cenna jest okolicznosc, ze to po¬ mocnicze dzialanie wystepuje juz nawet przy ; rilalym: opuszczeniu sie wewnetrznego czlona 9.Wielkosc x potrzebuje wynosic tylko, niewiele milimetrów, przewaznie ponizej jednego centy- , metra. Stojak zostaje wiec bardzo wczesnie obciazony. u .. h.W celu uzyskania mozliwie równomiernego rozkladu sil 'zaciskowych moze* byc pozadane 7 osiagniecie pt^z ukosne polozenie pierscienia zaciskowego mniejsze zaklinowanie,- a* raczej wieksze zacisniecie lub elastyczne odksztalcenie . w celu trwajacego przylegania nasadki plasz¬ czyzna ido wewnetrznego czlona 9. Moga byc do tego celowo przewidziane z obydwóch stron przerwy lub wyciecia oznaczone liczba 16.Zgodnie z fig. 11—13, do tego samego celu moze byc uzyty pierscien zaciskowy 3, równiez z boków swej poprzecznej plaszczyzny srodkowej, zaopatrzony dla otrzymania potrzebnej sily na¬ ciagowej w zebra lub zgrubienia 3a, szczególnie sprzyjajace elastycznemu odksztalceniu przy ukosnym polozeniu Fig. 14 uwidacznia normalne polozenie pier¬ scienia zaciskowego ze szczelina 12, bezposred¬ nio po osadzeniu go lub jeszcze bez obciazenia.Gdy wewnetrzny czlon 9 opuszcza sie, wtedy pociaga on pierscien zaciskowy w jego koncowe i polozenie (fig. 15). W polozeniu tym, wielkosci v x i y zmniejszaja sie do zera, tj. dolna czesc » pierscienia zaciskowego lezy ukosnie, dziala po- j mocniczo i jest zabezpieczona górna czescia przed powrotem do polozenia poprzedniego.. Crdy war¬ tosc jest wieksza niz wartosc x, co dla uprosz¬ czenia nie jest przedstawione na rysunku, wtedy równiez górna czesc uklada sie ukosnie i dziala pomocniczo. Czesc ta, równiez nie przedstawiona na rysunku moze byc zabezpieczona przed co¬ fnieciem do poprzedniego polozenia za pomoca prostych srodków, jak uwidoczniono na fig. 9—12 w postaci przechylnej dzwigni 15.Figury 16 i 17 uwidaczniaja celowe ukosne uksztaltowanie ramion, koncowych 4 pierscienia 3, [zapobiegajace tworzeniu sie rys na wewnetrz¬ nym czlonie 9 przy jego opuszczaniu sie, po¬ niewaz wskutek ukosnego przesuwu dzielace miejsca stale zmieniaja swoje polozenie.Cierne wkladki 17 w postaci panewek, siega¬ jace na cala wysokosc pierscienia zaciskowego 3, posiadaja konstrukcje wedlug fig. 18—22, w których nakladki 18—19 zachodza z góry i z dolu na górna czesc pierscienia zaciskowego tak, ze sa z nim sprzezone w kierunku dlugosci stojaka.Dolna nasadka 19 wchodzi przy tym w szczep line 12 i jest o tyle wezsza od szczeliny 12, abyj powstal pozadany odstep y w celu obciazenia^ górnej czesci pierscienia przez ukosne polozenie lub zacisniecie przy opuszczaniu sie wewnetrz¬ nego czlona 9 stojaka.Fig. 18 pokazuje normalne polozenie stojakaj przed opuszczeniem sie czlona wewnetrznego, natomiast fig. 19 uwidacznia zacisniete polozenie górnej czesci pierscienia 3. Pierscien oporowy 2\ posiada jednakowa wysokosc tak, ze dolna czesc' pierscienia 3 nie zaciska sie .ukosnie. Wedlug fig. 19 opuszczajacy sie czlon wewnetrzny 9, po iprzezwyciezeniu tarcia pomiedzy wkladkami 17 i dolna czescia pierscienia 3 pociaga wkladki 17 na dól. Górna czesc pierscienia razem przesuwa sie w dól, dopóki wielkosc y nie stanie sie rów¬ na zeru. W tym naprezonym polozeniu nakladki 18 zapobiegaja cofnieciu sie tej górnej czesci pierscienia z powrotem, dopóki nie zostanie zlu¬ zowany zamek.Jak widac z fig. 20 i 21, mozliwe jest przy tym zastosowanie ukosnego polozenia dolnej cze¬ sci pierscienia, oznaczonego wielkoscia x, do na¬ prezenia i obciazenia tej dolnej czesci, jak to juz zasadniczo zostalo poprzednio opisane.Poza tym fig. 22 uwidacznia dalsze mozliwosci dzielenia pierscienia zaciskowego za pomoca kil¬ ku szczelin 12, jak równiez pozwala na zastoso¬ wanie wymiennej wkladki 20, która umozliwia w razie potrzeby regulowanie wartosci y i x lub sprowadzenie do zera. Mozna w ten sposób jed¬ nym prostym recznym ruchem zmieniac obcia¬ zenie lub dzialanie pomocnicze pierscienia za¬ ciskowego lub jego czesci, przez zmiane jego ukosnego polozenia, a tym samym i charaktery¬ styki stojaka.Zamiast stosowania oddzielnych wkladek cier¬ nych 17, mozliwe jest równiez zaopatrzenie gór¬ nej czesci pierscienia zaciskowego w ciensze, skierowane w dól przedluzenia siegajace do prze¬ strzeni miedzy wewnetrznym czlonem 9 a dolna czescia pierscienia zaciskowego.Pierscien zaciskowy jak tez i wkladki moga byc oczywiscie zaopatrzone w wykladziny cierne odpowiednio do wymagan, jak to znane jest w róznych wykonaniach czesci ciernych stoja¬ ków kopalnianych. PL