Opublikowano dnia 30 wrzesnia 1958 r.SOSTdL M BIBLIOTEKA Urzgdu Potenlowegol Jon POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 41158 Zaklad Sprzetu Teatralnego *) Warszawa, Polska KI. 21 c, 38 Teatralna aparatura nastawcza swiatel scenicznych Patent trwa od dnia 6 sierpnia 1956 r.Przedmiotem wynalazku jest teatralna apara¬ tura nastawcza swiatel scenicznych, zwana w skróceniu nastawnia.Znane urzadzenia nastawcze swiatel scenicz¬ nych, posiadaja szereg wad, które znacznie utrudniaja prace obsludze. Przede wszystkim urzadzenia te pracuja na oporowych lub auto- transformatorowych regulatorach napiecia. Re¬ gulatory te posiadaja szereg powaznych wad.Zmiana mocy odbiornika w danym obwodzie elektrycznym wymaga równiez zmiany regula¬ tora. Podczas pracy tego rodzaju regulatorów wydzielaja sie bardzo duze ilosci ciepla, ko¬ nieczne wiec sa specjalne pomieszczenia o scia¬ nach ogniotrwalych i intensywnej wentylacji.Niezbedny jest naped linkowy lub silnikowy, przy czym przy napedzie linkowym istnieje mozliwosc zwarcia linki z metalowymi czescia¬ mi, bedacymi pod napieciem. Zewnetrzne rucho¬ me czesci metalowe znajduja sie stale pod napieciem, co utrudnia a czasami uniemozli¬ wia naprawe uszkodzen podczas pracy.*) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze wspól¬ twórcami wynalazku sa: doc. inz. mgr Kazi¬ mierz Kassenberg, inz. Wlodzimierz Simono- wicz i inz. mgr Andrzej Strachocki.Budowa napedów silnikowych ze wzgledu na dosc duza rozpietosc regulacji szybkosci jest skomplikowana, a tym samym kosztowna.Koncentracja zasilanych obwodów nastepuje w jednym miejscu sceny i wymaga duzo miej¬ sca. Spotykane nastawnie najczesciej sa albo nastawniami mechanicznymi, albo elektrome¬ chanicznymi, rzadziej elektrycznymi. Nastawnie mechaniczne wymagaja kilkoosobowej obslugi oraz sa zwiazane z praca na wiezy portalowej.Ocena jakosci oswietlen sceny z wiezy porta¬ lowej jest zla. Nastawnie mechaniczne posia¬ daja duze wymiary i stosunkowo znaczny cie¬ zar. Nastawnie elektromechaniczne równiez po¬ siadaja szereg wad. Uruchomienie suwaka re¬ gulatora odbywa sie za' pomoca indywidualnego silnika lub sprzegla elektromechanicznego, po¬ siadajacego sprzegniecie suwaka ze stale obra¬ cajacym sie walem.Regulacja pradu w obwodzie odbywa sie po stronie energetycznej, co nie zapewnia wlasci¬ wej niezawodnosci pracy. Nie ma moznosci przygotowania wiekszej liczby scen swietlnych.Nastawnie elektromechaniczne wymagaja uwzglednienia poprzednich stanów obwodów, gdyz nastawnie te umozliwiaja jedynie nasta¬ wianie odpowiedniej zmiany, a nie uzyskaniaokreslonego stanu swietlnego w poszczególnych obwodach. Bówryez nastawnie elektryczne po¬ siadaja szereg wad; nastawnie te nie daja wiekszych mozliwosci operacji swietlnych i na¬ daja sie do teatrów malych i srednich.Aparatura nastawcza wedlug wynalazku jest typem nastawni elektrycznej, w której idea schematowa zostala oparta o zasady teleme¬ chaniki, przy zastosowaniu sprzetu uzywanego w urzadzeniach teletechnicznych. W porówna¬ niu ze znanymi nastawniami aparatura na¬ stawcza swiatel scenicznych wedlug wynalazku wykazuje szereg zalet. Aparatura ta posiada urzadzenie do jednoczesnej automatycznej zmiany jasnosci w pewnej okreslonej grupie lub we wszystkich obwodach regulacyjnych wedlug z góry przygotowanej konfiguracji swietlnej (sceny swietlnej). Operacja nastaw¬ cza sceny swietlnej za pomoca aparatury wedlug wynalazku jest prosta i zawsze jedna¬ kowa bez wzgledu na istniejaca w danej chwili jasnosc (napiecie) w poszczególnych obwodach regulacyjnych. Aparatura odznacza sie mozli¬ woscia przygotowania (nastawienia) naraz kil¬ ku scen swietlnych, tj. konfiguracji punktów swietlnych, co do szybkosci zmian i konco¬ wych jasnosci, przy czym w kazdej ze scen swietlnych moze. zachodzic dowolna zmiana jasnosci w dowolnie wybranych obwodach. Za pónioca tej aparatury mozliwa jest dowolnosc w kolejnosci uruchamiania przygotowanych uprzednio scen swietlnych oraz reczna inter¬ wencja, co do dokonywania zmian jasnosci z dowolnie wybrana szybkoscia w kazdym ob¬ wodzie regulacyjnym niezaleznie od automa¬ tycznie przebiegajacego wprowadzenia sceny swietlnej/ W aparaturze wedlug wynalazku re¬ gulatory napiecia nie posiadaja zadnych rucho¬ mych czesci, przy czym moga byc wmontowa¬ ne one w dowolnym punkcie kazdego obwodu niezaleznie od miejsca zainstalowania nastawni.Poza tym aparatura wedlug wynalazku odzna¬ cza sie mozliwoscia dokonywania dodatkowej recznej korekty automatycznie przebiegajacego wprowadzenia sceny swietlnej oraz niezalez¬ noscia napiecia w obwodach regulowanych od ich obciazenia, jak równiez malymi stratami przy regulacji napiecia w obwodach i malymi wymiarami nastawni oraz regulatorów, wresz¬ cie duza trwaloscia i niezawodnoscia pracy.Teatralna aparatura nastawcza swiatel sce¬ nicznych zostala przedstawiona na rysunku w ujeciu schematycznym.Nastawnia wedlug wynalazku posiada trzy rodzaje * wyposazenia: wyposazenie centralne, wyposazenie nastawcze dla przygotowywania poszczególnych scen swietlnych oraz odrebne dla kazdego obwodu swietlnego wyposazenie obwodowe. Wyposazenie centralne jest wspólne dla calej nastawni. Wyposazen nastawczych dla poszczególnych scen swietlnych w kazdym obwodzie swietlnym jest tyle, ile scen swietl¬ nych zamierza sie z góry nastawiac w danym obwodzie. Liczba obwodów swietlnych moze byc dowolna, jednak liczba ta jest zawsze za¬ lezna od potrzeb teatru, dla którego nastawnia jest budowana.Opis nastawni wedlug wynalazku jest oparty na nastawni posiadajacej czterdziesci obwodów swietlnych oraz wyposazenie nastawcze dla przygotowania trzech scen swietlnych dla kaz¬ dego obwodu swietlnego oraz 3 x 40 wyposa¬ zen nastawczych dla proponowanego przygoto¬ wania scen swietlnych (3 sceny dla kazdego obwodu). Kazdy obwód swietlny i kazda scena swietlna posiadaja jednakowe sobie wlasciwe wyposazenie. W zwiazku z tym oraz w celu uzyskania nalezytej przejrzystosci tak w opi¬ sie, jak i w schemacie polaczen elektrycznych uwzgledniono jedynie zestaw elementów dla jednego obwodu swietlnego z moznoscia pro¬ gramowego przygotowania jednej sceny swietl¬ nej, z tym, ze miejsce wspólnego wejscia wszystkich obwodów swietlnych (czterdziestu), badz wspólnego wejscia wszystkich wyposa¬ zen nastawczych poszczególnych scen swietl¬ nych (3 sceny dla kazdego obwodu) w obwód centralnego wyposazenia nastawni zostaly na schemacie oznaczone za pomoca ukosnej strzal¬ ki i liczby „40" lub liczby „3" oraz liczby „120", jesli przewody prowadza odrazu do trzech scen swietlnych we wszystkich czterdziestu obwo¬ dach.W sklad centralnego wyposazenia nastawni wchodza: wieloobwodowy impulsator JS, jedno- obwodowy impulsator JN, wieloobwodowy im¬ pulsator JK, jednoobwodowy impulsator JJ, grupowy przelacznik szybkosci impulsowan KS lub inny dzielnik szybkosci, pedal interwen¬ cyjny KPT oraz transformator T. Wieloobwo¬ dowy impulsator JS, np. znany z patentu Nr 40735 posiada przykladowo szesc obwodów impulsowan, przy czym na wejsciu kazdego z obwodów dostarcza innej szybkosci impulso¬ wan, charakteryzujacej sie mniejszymi lub wiekszymi odstepami czasu pomiedzy poprzed¬ nimi, a nastepnymi impulsami. Kazde wyjscie wieloobwodowego impulsatora JS jest polaczo¬ ne z odpowiednim kontaktem 52, 53, 54, 55, 56 i 57 obwodowego przelacznika szybkosci SS, stanowiacego jeden z elementów wyposazenia nastawczego kazdej sceny swietlnej. Jednoob- — 2 —wodowy impulsator JN. dostarcza impulsowan o jednakowych stalych odstepach czasowych, przy czym szybkosc impulsowan tego impulsa- tora jest wieksza od najwiekszej szybkosci wie- loobwodowego impulsatora JS. Wyjscie impul¬ sowan impulsatora JN jest polaczone z kran¬ cowymi kontaktami 51 i 58 obwodowego prze¬ lacznika szybkosci SS.Zarówno wieloobwodowy impulsator JS, jak i jednoobwodowy impulsator JN stanowia zró¬ dlo impulsów elektrycznych dla automatyczne¬ go kierowania przebiegami zmian swietlnych.Wieloobwodowy impulsator JK posiada ana¬ logiczna budowe do budowy wieloobwodowego impulsatora JS. Pierwsze wyjscie impulsatora JK jest dolaczone do jednego z dwóch styków spoczynkowych pedalu interwencyjnego KPJ.Kazde z nastepnych wyjsc, posiadajacych inna szybkosc impulsowan jest przylaczone do od¬ powiedniego kontaktu grupowego przelacznika szybkosci KS, zwanego w opisie równiez dziel¬ nikiem szybkosci.Jednoobwodowy impulsator JJ dostarcza z jed¬ nego obwodu impulsowan o dowolnie regulo¬ wanych odstepach czasowych, przy czym zmia¬ na wielkosci tych odstepów nastepuje przez glebsze lub plytsze nacisniecie pedalu interwen¬ cyjnego KPJ, z którym impulsator JJ jest elek¬ trycznie w odpowiedni sposób polaczony. Gru¬ powy przelacznik szybkosci impulsowan KS (lub inaczej dzielnik szybkosci) ma ramie po¬ laczone z drugim stykiem spoczynkowym pe¬ dalu interwencyjnego KPJ.Pedal interwencyjny KPJ przy polozeniu spoczynkowym daje polaczenie przewodu c z kontaktem 16 impulsatora wielokrotnego JK oraz polaczenie przewodu d z ramieniem gru¬ powego przelacznika szybkosci KS. Przy na¬ cisnieciu pedalu KPJ, przelacza sie przewody c i d poprzez styki robocze przelaczników 21 i 22 na wyjscie jednoobwodowego impulsatora JJ.Pedal KPJ jest polaczony z silnikiem napedo¬ wym impulsatora JJ w taki sposób, ze przy coraz glebszym jego naciskaniu impulsator JJ dostarcza impulsów o coraz wiekszej szybkosci impulsowan, tj. charakteryzujacych sie coraz to mniejszymi odstepami czasu pomiedzy po¬ przednimi a nastepnymi impulsami.Ostatni czlon centralnego wyposazenia na- stawni-transformator T posiada po stronie nis¬ kiego ' napiecia dwa regulowane wyjscia sta¬ nowiace dwa zródla zasilania: zasadnicze zród¬ lo zasilania RNZ i pomocnicze zródlo zasilania RNP, które w miejscach 23, 24 i 25 sa wlaczo¬ ne do obwodu potencjometru LR, którego ra¬ mie slizgowe jest umieszczone na bebnie LB.Sprezyny LP2 przekaznika LP lacza potencjo- metr LR danego obwodu swietlnego z zasadni¬ czym RNZ badz z pomocniczym zródlem zasi¬ lania RNP.W sklad wyposazenia kazdej sceny swietlnej (3 x 40) wchodza przelacznik natezenia swiatla SO oraz przelacznik szybkosci SS. Przelacznik natezenia swiatla SO posiada kontakty 26, 27, 28, 29, 30 i 31. Kontakt 26 jest polaczony z prze¬ wodem laczacym sprezyny stykowe 2 i 4 grze- bienia LG elektrycznego urzadzenia nastawcze- go USN. Kontakt 27 laczy sie ze sprezynami stykowymi 3 i 5, kontakt 28 ze sprezynami 6 i 8 itd. Kontakt 31 jest kontaktem wylaczaja¬ cym dany obwód z pracy. Za pomoca prze¬ lacznika SO ustala sie zadany stopien (w f/o) natezenia swiatla, jaki zamierza sie w danej scenie swietlnej uzyskac. Ramie przelacznika SO jest polaczone z jednym z uzwojen * prze¬ kaznika SZ. Przelacznik szybkosci SS ma po¬ szczególne kontakty polaczone z odpowiednimi wyjsciami impulsatorów JS i JN, o czym juz byla mowa wyzej. Ramie przelacznika SS jest polaczone ze stykiem roboczym sprezyny SZ2 przekaznika SZ. Przelacznik SS posiada pomoc¬ nicza sprezyne 33, która po zajeciu jednego z krancowych polozen (dolnego na rysunku) przez ruchome ramie tego przelacznika laczy plus zródla zasilania ze stykiem roboczym spre¬ zyn SZ3 przekaznika SZ, przygotowujac obwód dla przekaznika LP.Odrebnym elementem nastawni jest przycisk SU, za pomoca którego uruchamia sie progra¬ mowo przygotowana scene we wszystkich ob¬ wodach swietlnych jednoczesnie, gdyz do spre¬ zyny styku roboczego tego przycisku prowadzi doprowadzenie z czterdziestu obwodów swietl¬ nych od minusa zródla zasilania poprzez jedno z uzwojen przekaznika SZ oraz poprzez styki spoczynkowo-zwarte 32. Doprowadzenie to na schemacie zostalo oznaczone ukosna strzalka z cyfra „40". Nacisniecie przycisku SU powo¬ duje utworzenie nastepujacego obwodu: plus zródla zasilania, styki robocze przycisku SU, styki spoczynkowo-zwarte 32, jedno z uzwojen przekaznika SZ i minus zródla zasilania. Utwo¬ rzenie tego obwodu powoduje zadzialanie prze¬ kaznika SZ, którego sprezyny SZ1 przygotowuja obwód pradowy dla przekaznika LN lub LZ, a sprezyny SZ2 obwód pradowy dla urucho¬ mienia silnika LM, natomiast sprezyny SZ3 przygotowuja obwód pradowy dla przekaznika LP, który w tym przypadku zadziala wtedy, kiedy ramie przelacznika SS zajmuje dolne krancowe polozenie, powodujac zwarcie spre¬ zyny 33 ze stykiem roboczym. — 3 —W sklad wyposazenia kazdego obwodu swietl¬ nego wchodza: elektryczne urzadzenie nastaw- cze USN, znane z patentu nr 40734, regulator transduktorowy TR, znany z patentu nr 40736, klawisz bialy LKN i czarny LKZ, przelacznik przechylny LKS oraz przekazniki LN, LZ, LP.:' Elektryczne urzadzenie nastawcze USN jest Wlaczone w obwód swietlny w sposób naste¬ pujacy: sprezyny styków 2 i 4 grzebienia LG sa polaczone z kontaktem 26 przelacznika SO, sprezyny styków 3 i 5 z kontaktem 27, spre¬ zyny styków 6 i 8 z kontaktem 28, sprezyny sty¬ ków 7 i 9 z kontaktem 29 oraz sprezyny styków 10 i 12 z kontaktem 30. Na bebnie obrotowym LB tego urzadzenia osadzony jest rozwieracz izo¬ lacyjny LJ, który przy obrocie bebna powodu¬ je kolejno rozwieranie sasiadujacych ze soba dwóch par styków grzebienia LG. Na bebnie obrotowym osadzony jest równiez suwak po¬ tencjometru LR. Przez ruch bebna LB ramie suwaka potencjometru LR przyjmuje rózne po¬ lozenia, regulujac wielkosc napiecia sterowni¬ czego w Obwodzie regulatora transduktorowe- gO TR, a tym samym regulujacego natezenie swiatla w danym obwodzie swietlnym.Na bebnie obrotowym* LB osadzone jest rów¬ niez ramie ogranicznika LO, które slizga sie badz po segmencie slizgowym, badz bezposred¬ nio pp powierzchni bebna. Kiedy ramie ogra¬ nicznika LO slizga sie po segmencie slizgowym (powierzchnia o wiekszym promieniu), wówczas sprezyna ogranicznika LO znajduje sie w po¬ lozeniu spoczynkowym; kiedy ramie ogranicz¬ nika LO slizga sie po obwodzie bebna (po¬ wierzchnia o mniejszym promieniu), wówczas sprezyna ogranicznika LO opiera sie o styk roboczy.Ruch bebna obrotowego LB otrzymuje sie za pomoca silnika impulsowego LM. Uzwoje¬ nie silnika LM z jednej strony jest na stale przylaczone do minusa zródla zasilania, z dru¬ giej zas laczy sie ze stykami roboczymi spre¬ zyn LN1 i LZ1 przekazników LN i LZ i za¬ leznie od tego, który przekaznik zostanie uru¬ chomiony, silnik LM nadaje ruch bebnu obro¬ towemu LB, to w jednym, to w drugim kie¬ runku, otrzymujac impulsy z jednego z impul- satorów JS, JN, JK i JJ, zaleznie od poloze¬ nia przelacznika SS, przelaczników LKS i KS, pedalu interwencyjnego KPJ i sprezyn prze¬ kazników z tymi elementami wspólpracuja¬ cych.Regulator transduktorowy TR jest wlaczony w dany obwód schematu nastawni jak naste¬ puje: zaciski e i / sa dolaczone do zródla za¬ silania, zaciski 35 i 36 sa dolaczone do poten¬ cjometru LR,v przy czym zacisk 36 jest dola¬ czony jednostronnie do wtórnego uzwojenia pomocniczego zródla zasilania RNP i do uzwo¬ jenia zasadniczego zródla zasilania RNZ trans¬ formatora T. Drugi koniec uzwojenia potencjo¬ metru LR jest polaczony ze sprezyna LP2 prze¬ kaznika LP, umozliwiajac dostarczenie napie¬ cia do potencjometru badz z zasadniczego zród¬ la zasilania RNZ, badz z pomocniczego zródla zasilania RNP. Natomiast zacisk 35 jest pola¬ czony z ramieniem suwaka potencjometru LR.Regulator transduktorowy sluzy do samoczyn¬ nego regulowania natezenia swiatla odbiorni¬ ka Z w danym obwodzie swietlnym, bedac sam sterowany poprzez potencjometr LR, o czym byla mowa powyzej.Klawisz bialy LKN posiada wlasne uzwoje¬ nie elektromagnesu LKN1 (dla podtrzymania swego polozenia w drugim stopniu nacisniecia) oraz sprezyny kontaktujace 41, 42, 43 i 47.W stanie spoczynkowym sprezyna 41 spoczywa na styku pasywnym, co zapewnia mozliwosc utworzenia obwodu pradowego w przypadku automatycznej pracy nastawni, natomiast kie¬ dy klawisz LKN jest nacisniety w pierwszym stopniu, to obwód pradowy, jaki sie utworzyl przez nacisniecie przycisku SU, zostanie przer¬ wany i sprezyny SZ1, SZ2 i SZ3 przekaznika SZ wróca do swych polozen spoczynkowych, co w konsekwencji spowoduje odciecie silnika LM od impulsatorów JS i JN oraz przygotuje droge dla impulsów, pochodzacych z impulsa¬ torów JK i JJ. Nastapi to glównie przez powrót sprezyny SZ2 przekaznika SZ na swe spoczyn¬ kowe polozenie. W ostatecznym rezultacie po nacisnieciu klawisza bialego LKN w pierwszym stopniu utworzy sie nastepujacy obwód: + zró¬ dlo zasilania, styk roboczy sprezyn 41, miedzy- lacze styków 2 i 4 oraz styki 2 i 1 grzebie¬ nia LG, uzwojenie przekaznika LN i minus zródla zasilania. W wyniku utworzenia takiego obwodu przekaznik LN zadziala i jego spre¬ zyny LN1 wlacza silnik LM przez spoczynkowe styki SZ2 i przez przelacznik LKS do jednego z impulsatorów JK lub JJ zaleznie od poloze¬ nia pedalu interwencyjnego KPJ.Jesli bialy klawisz LKN nacisnac w drugim stopniu (glebiej), to utworzy sie wlasny obwód podtrzymania, przy polozeniu sprezyny ogra¬ nicznika LO na styku spoczynkowym. Nato¬ miast jesli sprezyna ogranicznika LO bedzie zwarta ze stykiem roboczym, wówczas obwód podtrzymania moze byc utworzony jedynie w przypadku nacisniecia klawisza czarnego LKZ w drugim stopniu. Klawisz czarny LKZ dziala podobnie jak klawisz LKN z ta róznica, ze — 4 _w wyniku jego nacisniecia w pierwszym stop¬ niu utworzy sie obwód pradowy dla przekaz¬ nika LZ, którego sprezyny LZ1 spowoduja uru¬ chomienie silnika LM w przeciwnym kierunku do kierunku osiagnietego w wyniku nacisnie¬ cia klawisza bialego LKN w pierwszym stopniu.Nacisniecie klawisza czarnego LKZ w drugim stopniu (glebiej) utworzy obwód wlasnego pod¬ trzymania tylko w tym przypadku, gdy spre¬ zyny ogranicznika LO beda sie znajdowaly na stykach roboczych.Przelacznik przechylny LKS, który przy po¬ lozeniu srodkowym' laczy obwód silnika LM poprzez sprezyny LN1~ lub LZ1 z przewodem d, a nastepnie zaleznie od polozenia pedalu inter¬ wencyjnego KPJ z impulsatorem wieloobwodo- wym JK lub impulsatorem jednoobwodowym JJ. Jesli przelacznikowi LKS nada sie poloze-* nie a, to wówczas silnik LM poprzez styki LN1 lub LZ1 oraz poprzez przewody g i h i odpo¬ wiednie styki przelacznika LKS zostanie po¬ laczony z przewodem c i zaleznie od polozenia pedalu interwencyjnego KPJ polaczy sie z im¬ pulsatorem JK lub JJ, W polozeniu przelacznika LKS w pozycji b polaczenie silnika LM z przewodem c zostanie utrzymane tak, jak przy polozeniu przelaczni¬ ka LKS w pozycji a, z ta róznica, ze dodatko¬ we styki przelacznika LKS (dolne) zalacza + zródla zasilania poprzez zwarte styki 47 albo 48 klawisza LKN lub LKZ do uzwojenia prze¬ kaznika LP i minusa zródla zasilania. W-wy¬ niku tego sprezyny LP2 przekaznika LP zajma polozenie na stykach roboczych, czyli dany obwód swietlny zostanie przelaczony do gru¬ py obwodów zasilanych z pomocniczego zródla zasilania RNP. Laczniki 49 i 50 stanowia bez¬ posrednie polaczenie obydwu odcinków linii, do której sa wlaczone, jesli nastawnia po¬ siadalaby urzadzenie nastawcze dla jednej sceny. Natomiast w przypadku, gdy nastawnia posiada wyposazenie dla programowego nasta¬ wiania kilku scen, to wówczas laczniki 49 i 50 oznaczaja szeregowe polaczenie sprezyn SZ2 i sprezyn SZ3 przekazników SZ wszystkich scen. • Chcac uruchomic nastawnie nalezy puscifl w ruch silniki napedowe wszystkich impul- satorów, to jest JS, JN, JK oraz JJ, przy czym impulsatory JS i JN dostarczaja impul- sowan dla. automatycznego realizowania na¬ stawionych programów scen swietlnych, nato¬ miast impulsatory JK oraz JJ dostarczaja im¬ pulsów w przypadku recznego sterowania zmia¬ nami natezenia swiatla, manipulujac klawisza¬ mi LKN i LKZ, przelacznikiem LKS, KS, pe¬ dalem interwencyjnym KPJ oraz ograniczni¬ kiem LO: W kazdym obwodzie swietlnym rea¬ lizacja danej sceny swietlnej odbywa sie nie¬ zaleznie od pracy w innych obwodach bez wzgledu na to, czy praca przebiega automa¬ tycznie czy recznie.Kazda scene swietlna charakteryzuja dwa rodzaje czynnosci: ustawienie zadanego kon^ cowego stopnia natezenia swietlnego w danym obwodzie swietlnym oraz zalozenie szybkosci, z jaka zadany stopien natezenia swietlnego w poszczególnych obwodach zamierza sie osiag¬ nac. Stopien natezenia swietlnego (procent jas¬ nosci) w poszczególnych obwodach swietlnych okresla polozenie ramienia przelacznika SO.Chcac przygotowac scene swietlna nalezy w kaz¬ dym obwodzie swietlnym ustawic ramie prze¬ lacznika SO na jednym z dwudziestu kon¬ taktów (na rysunku uwidoczniono tylko piec), z których kazdy reprezentuje inny stopien na¬ tezenia swiatla w., danym obwodzie. Nastepnie zaleznie od szybkosci, z jaka zamierza sie osiagnac zalozony stopien jasnosci dla danego obwodu swietlnego, ramie przelacznika SS nad¬ stawia sie na jednym z kontaktów, polaczonych odpowiednio z poszczególnymi wyjsciami impul- satora wieloobwodowego JS, dostarczajacego impulsowan o róznych odstepach czasowych.W celu utrzymania stalej szybkosci impulso¬ wan o najkrótszych odstepach czasowych na¬ lezy ramie przelacznika grupowego SS ustawic na jednym z krancowych kontaktów, przy czym w przypadku ustawienia ramienia przelacznika SS na krancowym dolnym kontakcie (na ry¬ sunku) otrzymuje sie nie tylko utworzenie obwodu z jednoobwodowym impulsatorem JN, lecz równiez poprzez sprezyny 33 przygotowuje sie obwód pradowy dla zadzialania przekazni¬ ka LP. Przez ustawienie ramion przelaczników SO i SS w programowo ustalonych polozeniach we wszystkich obwodach swietlnych zostaje przygotowana jedna scena swietlna. Scen swietle nych mozna przygotowac tyle, ile przewidzia¬ nych jest zespolów SO i SS dla danego obwo¬ du swietlnego.Przykladowo ustawia sie nastepujace poni¬ zej opisane dwie sceny.Scena pierwsza: ramie przelacznika SO usta¬ wia sie na kontakcie 27, a ramie przelacznika SS ustawia sie na kontakcie 52 przy pierwot¬ nym polozeniu bebna LB.Scena druga: ramie przelacznika SO ustawia sie na kontakcie 30, a ramie przelacznika SS na kontakcie 51.Wprowadzenie (uruchomienie) sceny pierw¬ szej nastepuje przez chwilowe przycisniecie — 5 —przycisku 517, przeznaczonego do uruchamiania kompletu pierwszych scen we wszystkich ob¬ wodach swietlnych.W wyniku nacisniecia przycisku 517 dla pierw¬ szej sceny w danym obwodzie swietlnym otrzy¬ muje sie nastepujacy obwód pradowy: + zródla zasilania, styk spoczynkowy sprezyny 41, styk spoczynkowy sprezyny 44, styk roboczy spre¬ zyny SZ1, uzwojenie przekaznika SZ, ramie przelacznika SO, kontakt 27, styki 3, 4, 2 i 1 grzebienia LG oraz uzwojenie przekaznika LN i minus zródla zasilania.W wyniku utworzenia tego obwodu nastapi podtrzymanie sprezyn przekaznika SZ na jego stykach roboczych oraz zadziala przekaznik LN, w konsekwencji czego zostana zwarte styki LNl, a wskutek ich zwarcia zostanie utwo¬ rzony nastepujacy obwód elektryczny: -h zródla zasilania, impulsator JS, kontakt 52, ramie przelacznika SS, sprezyna SZ2 przekaznika SZ, linia g, styki LN1, silnik LM i minus zródla zasilania. Wskutek utworzenia tego obwodu silnik LM otrzyma impulsy z impulsatora JS i zacznie sie obracac w takim kierunku, ze roz- wieracz izolacyjny LJ bedzie dazyl do przerwa¬ nia obwodu na stykach 5 i 6 oraz 3 i 4. W re¬ zultacie tego suwak potencjometryczny LR zacz¬ nie sie równiez przesuwac, powodujac zwiek¬ szenie napiecia sterowniczego, a wskutek zwiek¬ szenia tego napiecia regulator transduktorowy spowoduje na zaciskach odbiornika Z zwieksze¬ nie napiecia roboczego i swiatla w danym obwodzie zaczna sie rozjasniac. Rozwieracz izo¬ lacyjny LJ po rozwarciu styków 5 i 6 oraz 3 14 przerwie obwód przekaznika SZ i LN, wskutek czego sprezyny SZ1, SZ2, SZ3 oraz LNl zajma swe polozenie spoczynkowe i w re¬ zultacie tego zostanie przerwany obwód zasi¬ lania i silnik LM zatrzyma sie. W ten sposób zrealizowana zostala scena pierwsza.Sposób uruchomienia drugiej sceny jest ana¬ logiczny do sposobu uruchomienia sceny pierw¬ szej z tym, ze naciska sie przycisk SU, przez¬ naczony do uruchomienia drugiej sceny, oraz z tym, ze w obwód impulsowan zostal wla¬ czony impulsator JN poprzez styk 51 oraz z tym, ze silnik LM bedzie sie obracal w prze¬ ciwnym kierunku do kierunku obrotu w pierw¬ szej scenie, gdy kontakt 30 przelacznika SO jest dolaczony do lacznika styków 10 i 12 grze- hienia LG, to jest lezacego ponizej (na rysunku) rozwieracza izolacyjnego LJ, który po zreali¬ zowaniu pierwszej sceny znalazl sie na „wy¬ sokosci" styków 3 i 4 oraz 5 i 6 i wskutek tego obwód pradowy zamknie sie poprzez styki 12 i 11 grzebienia LG, poprzez uzwojenie prze¬ kaznika LZ z minusem zródla zasilania. W wy¬ niku zadzialania przekaznika LZ zewra sie styki jego sprezyn LZ1 i obrót silnika LM bedzie nastepowal w przeciwnym kierunku do kierunku, jaki silnik otrzymal przy reali¬ zowaniu sceny pierwszej. Wskutek przeciwnego ruchu silnika LM, równiez i suwak potencjo¬ metru LR otrzyma posuw w przeciwnym kie¬ runku, to jest nastapi zmniejszenie napiecia sterowniczego na potencjometrze LR, a w re¬ zultacie tego nastapi sciemnienie swiatel w da¬ nym obwodzie swietlnym az do takiego pro¬ centu, jaki jest „przywiazany" do polozenia rozdzielacza izolacyjnego- LJ miedzy stykami 9 i 10, czyli dla kontaktu 30 przelacznika SO.W analogiczny sposób uruchamia sie nastepne ^ programowo nastawione sceny.Oprócz automatycznych przebiegów nastawni rozróznia sie równiez przebiegi recznie kiero¬ wane. Dzieje sie to wówczas, gdy w nastaw¬ niach i puszczonych w ruch scenach swietl-* nych zachodzi koniecznosc wprowadzania pew¬ nych korekt (na biezaco) badz odrebnego indy¬ widualnego, badz grupowego pokierowania prze¬ biegami w niektórych obwodach swietlnych.Jesli w jakims obwodzie zachodzi koniecznosc natychmiastowego calkowitego rozjasnienia lub zaciemnienia swiatel pomimo, ze programowo nastawione sceny swietlne sa realizowane w sposób automatyczny, wówczas nalezy po¬ slugiwac sie bialym lub czarnym klawiszem LKN lub LKZ.Pierwszy stopien przycisniecia (plycej) jednego z tych klawiszy powoduje przerwanie pier¬ wotnie utworzonych obwodów nawet podczas ich automatycznej pracy. Przerwanie to na¬ stepuje poprzez przesuniecie sprezyn 41 lub 44 ze styku spoczynkowego na styk roboczy.W wyniku tego doplyw pradu do uzwojenia przekaznika SZ zostaje przerwany, a jego spre¬ zyny SZ1, SZ2 i SZ3 wracaja do polozenia spoczynkowego. Wskutek tego doplyw impul¬ sów tak od impulsatora JS, jak i impulsatora JN zostaje odciety. Natomiast przez zwarcie sprezyny 41 lub 44 ze stykiem roboczym zosta¬ je utworzony nastepujacy obwód pradowy przy nacisnieciu klawisza bialego LKN : + zródla zasilania, miedzy lacze styków 4 i 2, styki 2 i 1 grzebienia LG, uzwojenie przekaznika LN i mi¬ nus zródla zasilania. Wskutek zadzialania spre¬ zyny LNl przekaznika LN utworzy sie naste¬ pujacy obwód pradowy: minus zródla zasila¬ nia, silnik LM (zlacze 14), styk roboczy i spre¬ zyny LNl, styk spoczynkowy sprezyny SZ2t lacznik 49, sprezyny stykowe przelacznika LKS i dalej przez przewód c lub d, przy polozeniu - ? _spoczynkowym sprezyn 21 i 22, uzyskuje sie polaczenie, z impulsatorem wieloobwodowym JK i plusem zródla zasilania. W rezultacie osta¬ tecznym silnik LM otrzymuje impulsy od im¬ pulsatora JK, który przy polozeniu centralnym przelacznika LKS dostarcza impulsów o regu¬ lowanych odstepach czasowych przelacznikiem KS, przy polozeniach zas krancowych a lub b przelacznika LKS dostarcza impulsów z zacis¬ ków wyjsciowych 16 przez linie c. Róznica po¬ miedzy dzialaniem klawisza bialego LKN a czarnego LKZ polega na tym, ze jeden z nich powoduje zwarcie sprezyn LN1 i nadanie obro¬ tu silnikowi LM w jednym kierunku, a drugi powoduje zwarcie sprezyn LZ1 i ruch silnika LM w przeciwnym kierunku. Wyzej opisana praca klawiszy LKN i LKZ odnosi sie do im¬ pulsów dostarczanych z impulsatora wieloob- wodowego JK. Natomiast chcac uzyskac do¬ wolne regulowanie odstepów czasowych pomie¬ dzy poszczególnymi impulsami, nalezy nacisnac pedal interwencyjny KPJ, który linie c i d przelacza na zaciski wyjsciowe impulsatora in¬ terwencyjnego JJ poprzez przestawienie spre¬ zyn 21 i 22 ze styków spoczynkowych na styki robocze. Naciskajac pedal interwencyjny KPJ to plycej, to glebiej uzyskuje sie albo naj¬ wyzsza szybkosc impulsowania, albo stopniowo malejaca^ zaleznie od potrzeby.Nastawienie dowolnej konfiguracji swietlnej mozna uzyskac nie tylko za pomoca przelaczni¬ ka SO, lecz takze za pomoca ogranicznika LO, wspólpracujacego z bebnem LB, w taki sposób, ze ogranicznika ten^w^ramach kata 90° mozna recznie IdoMrolnie ustawiac i po zajeciu przez beben pozycji, odpowiadajacej pozycji ogranicz¬ nika LO w! danym obwodzie swietlnym, beben ten zatrzymuje sie. Takie lub inne polozenie ogranicznika LO w stosunku do polozenia beb¬ na nie przeszkadza w automatycznej jego pracy, jak równiez nie przeszkadza w czasie pracy recznej, przy uzyciu klawiszy LKN lub LKZ tak przy ich stanie spoczynkowym, jak i przy ich nacisnieciu w pierwszym stopniu. Praca z ogranicznikami nastepuje dopiero wtedy, gdy naciska sie klawisz LKN lub LKZ w drugim stopniu, bo wówczas moze byc utworzony je¬ den z nastepujacych obwodów pradowych: + zródla zasilania, sprezyna ogranicznika LO, je¬ go styk spoczynkowy, sprezyna 45 zwarta ze stykiem spoczynkowym, sprezyna 42 zwarta ze stykiem roboczym, uzwojenie elektromagnesu LKN1 i minus zródla zasilania lub: + zródla zasilania, sprezyna ogranicznika LO, jego styk roboczy, sprezyna 46 zwarta ze stykiem robo¬ czym, sprezyna 43 zwarta ze stykiem spoczyn¬ kowym, uzwojenie elektromagnesu- LKZ1 i mi¬ nus zródla zasilania. Pierwszy obwód powoduje podtrzymanie klawisza bialego LKN, a drugi obwód powoduje podtrzymanie klawisza czar¬ nego LKZ.Pierwszy obwód moze powstac jedynie wte¬ dy, gdy sprezyny ogranicznika LO znajda sie na styku spoczynkowym i wówczas przycisnie¬ cie klawisza czarnego w II stopniu spowoduje powstanie tego obwodu i przytrzymanie kla¬ wisza LKZ. Natomiast przycisniecie w tym przypadku bialego klawisza LKN w II stopniu nie spowoduje jego przytrzymania. Drugi ob¬ wód moze byc utworzony jedynie wtedy, kiedy sprezyny ogranicznika LO znajduja sie na sty¬ ku roboczym i wówczas przycisniecie klawi¬ sza bialego w II stopniu spowoduje powstanie tego obwodu i przytrzymanie klawisza LKN^ Natomiast przycisniecie w tym przypadku kla¬ wisza czarnego w II stopniu nie spowoduje jego podtrzymania.Tak przy pracy automatycznej, jak i recz¬ nej pracujace obwody mozna podzielic na dwie grupy, z których pierwsza bedzie za¬ lezna od regulatora RNZ, a druga od regula¬ tora RNP, zasilajacych potencjometry LR w po¬ szczególnych obwodach, przy czym przy nie dzia¬ lajacym przekazniku LP potencjometr LR jest zasilany z regulatora RNZ poprzez sprezyny LP2 w stanie spoczynkowym. Natomiast przy dzialajacym przekazniku LP potencjometr LR w dolnym obwodzie jest zasilany z regulatora RNP poprzez sprezyny LP2 w stanie roboczym.Uruchomienie przekaznika LP przy pracy auto¬ matycznej nastepuje po zadzialaniu przekaz¬ nika SZ stykami SZ3 w obwodach, w których przelacznik szybkosci SS zajmuje dolne (na rysunku) krancowe polozenie. W tym przy¬ padku sprezyny 33 w przelaczniku SS sa ze soba zwarte. Dla uruchomienia przekaznika LP przy pracy recznej nalezy w odpowied¬ nich obwodach ustawic przelaczniki LKS w po¬ zycjib. ^ Takie ustawienie przelaczników LKS w wy¬ branych obwodach laczy plus zródla zasilania, przez sprezyny dolne tego przelacznika ze spre¬ zynami 47 i 48 klawiszy LKN i LKZ. Wówczas manipulujac zaleznie od potrzeby klawiszem bialym LKN lub czarnym LKZ przy nacisnie¬ ciu ich w pierwszym stopniu powoduje za¬ dzialanie przekaznika LP.Przekaznik LP uruchomiony sposobami poda¬ nymi wyzej podtrzymuje sie przez swoje wlasne sprezyny LP1 w obwodzie: + zródla zasilania, sprezyny spoczynkowe 41 klawisza LKN, spre¬ zyny., spoczynkowe 44 klawisza LKZ, roboczy — 7uklad LP1, lacznik 50, sprezyny spoczynkowe SZ3, uzwojenie przekaznika LP i minus zródla zasilania. Wówczas utworza sie dwie grupy obwodów, przy czym w pierwszej grupie dzia¬ laja przekazniki LP, a w drugiej nie dzialaja.W ten sposób uzyskuje sie moznosc dodatko¬ wej jednoczesnej regulacji przebiegajacej jed¬ nakowo we wszystkich obwodach danej grupy, przy czym regulacja obwodów jednej grupy jest niezalezna od przebiegu regulacji w dru¬ giej grupie. PL