W znanym urzadzeniu do przekazywania barw¬ nych obrazów telewizyjnych, wykonanym tak, zeby nadawany barwny obraz mógl byc odtwa¬ rzany przez odbiornik przeznaczony do odtwa¬ rzania czarno-bialych obrazów równie dobrze jak odbierany przez ten odbiornik obraz czarno- -bialy, napiecia odpowiadajace zasadniczym bar¬ wom wysylanego obrazu sa kolejno odczytywa¬ ne w nadajniku przez urzadzenie, które dla tyci napiec posiada jednakowe wlasciwosci elektrycz¬ ne, wskutek czego zielonym, czerwonym i nie¬ bieskim skladowych jednakowego natezenia od¬ powiadaja jednakowe moce. Zabieg odczytywania daje zlozony sygnal barwny wstepnej fali no¬ snej o czestotliwosci okolo 3,8 MHz i o charak¬ terystykach amplitudowej i fazowej odpowiada¬ jacych trzem róznym barwom zasadniczym, gdyz jest ona cyklicznie modulowana w odstepach 120° przez te czesci napiec sygnalów barwy, któ¬ rych czestotliwosc lezy miedzy 0 i 2 MHz, Po¬ nadto z napiec sygnalów barwy, odpowiadaja¬ cych barwom zasadniczym, wydzielana jest skla¬ dowa czarno-biala o jednakowych wartosciach mocy dla koloru zielonego, czerwonego i nie¬ bieskiego obejmujaca pasmo czestotliwosci od 0 do 4 MHz. Zlozony sygnal punktu obrazu sklada sie z skladowej czarno-bialej i zlozonej sklado¬ wej barwy. Odbiornik zawiera urzadzenie do od¬ czytywania sygnalów barwy podobne do wyzej opisanego, które ze zlozonego sygnalu punktu obrazowego odczytuje w odstepach 120° sygnaly barwy o czestotliwosci od 0 do 2 MHz. Sygnaly barwy sa nastepnie nakladane na skladowe wiel¬ kiej czestotliwosci odbieranego sygnalu czarno- -bialego i daja napiecie sygnalu barwy o duzej ostrosci, które doprowadza sie do urzadzenia do odtwarzania obrazów. To ostatnie urzadzenie moze skladac sie badz z trzech wiazkowych lamp katodowych do odtwarzania kazda jednej barwy zasadniczej, badz tez z jednej tylko wiazkowej lampy katodowej wytwarzajacej po jednej wiaz¬ ce promieni katodowych dla kazdej z trzech barw zasadniczych.Napiecia sygnalów barwy, wytworzone w ta¬ kim symetrycznie pracujacym urzadzeniu, moga zawierac skladowe zaklócajace. Napiecia zaklóca-jace o czestotliwosciach wiekszych od 2 MHz, lecz niniejszych od górnej czestotliwosci granicz¬ nej pasma telewizyjnego, daja po nalozeniu sie na czestotliwosc odczytywania barwy skladowe zaklócajace o czestotliwosci miedzy 0 i 2 MHz.Te nalozone skladowe zaklócajace wystepuja obok innych napiec zaklócajacych, jakie zazwy¬ czaj sa juz Zawarte w czarno-bialych sygnalach telewizyjnych. Poniewaz skladowe zaklócajace nalozone na napiecia sygnalów barwy, odpowia¬ dajace trzem barwom zasadniczym, posiadaja jednakowa wielkosc, lecz sa przesuniete w fazie wzgledem siebie o 120°, napiecia zaklócajace wzajemnie by sie zniosly, gdyby bylo mozliwe przeslanie trzech napiec sygnalów barwy tym sa¬ mym kanalem. Jest to jednak niedopuszczalne, poniewaz znosily by sie przy tym takze i napie¬ cia trzech barw zasadniczych. Ponadto wskutek tego, ze napiecia zaklócajace, powstajace w pou szczególnych kanalach sygnalów barwy, sa zaw¬ sze jednakowej wielkosci oraz sa przesuniete wzgledem siebie w fazie o 120°, ich dzialanie na oko ludzkie zniosloby sie, gdyby oko bylo jednakowo czule na wszystkie trzy barwy za¬ sadnicze. Tak jednak nie jest i dlatego napiecia zaklócajace wywoluja w odtwarzanym obrazie zaklócajace wahania jasnosci Proponowano juz te zaklócajace wahania ja¬ snosci usuwac stosujac rózne charakterystyki przenoszenia poszczególnych kanalów barw za^ sadniczych odpowiednio do róznicy czulosci oka ludzkiego na barwy zasadnicze. W tym przypad¬ ku w odtwarzanym obrazie jasnosc punktów obrazowych jest w zasadzie okreslona tylko przez skladowa czarno-biala, natomiast skladowa zna¬ ków barwnych okresla zasadniczo tylko barwe punktu obrazowego, przy czym wahania jasno¬ sci, wywolywane napieciami nakladajacymi sie na napiecia barw zasadniczych, znosza sie w od¬ twarzanym obrazie calkowicie lub czesciowo, wzglednie przeksztalcaja sie na daleko mniej za¬ klócajace zmiany barwy. Urzadzenie tego rodza¬ ju moze byc zatem uwazane za urzadzenie pra¬ cujace ze stala jasnoscia.Urzadzenie pracujace ze stala jasnoscia wyma¬ ga w opisywanej jego postaci dokonywania de- modulacji skladowych zlozonego sygnalu barwy przed doprowadzeniem go do urzadzenia do od¬ twarzania obrazów, azeby mozna bylo uzyskac odpowiednie wzajemne stosunki wielkosci sygna¬ lów barwy. Urzadzenie to wymaga zatem tego, by kazda barwa zasadnicza posiadala wlasna wiaz¬ kowa lampe katodowa lub tez co najmniej je¬ dna wlasna wiazke promieni katodowych wy¬ twarzana przez jedno lub kilkuwiazkowa lampe katodowa. Daje to takze moznosc odczytywania sygnalu barwy z barwnej wstepnej* fali nosnej w takich samych niejednakowych odstepach fa¬ zowych, w jakich ta fala nosna (byla by nimi modulowana wedlug zasady stalej jasnosci Zna¬ ne sa jednak takze urzadzenia do odtwarzania barwnych obrazów telewizyjnych, w których wszystkim barwom zasadniczym przynalezy tyl¬ ko jedna wspólna wiazka katodowa jednej wiaz¬ kowej lampy katodowej. Sygnaly barwy sygnalu zlozonego odpowiadajace poszczególnym barwom zasadniczym sa oddzielane od siebie wewnatrz lampy przez sama wiazke promieni katodowych.W tym celu w jednej z postaci wykonania tego 'rodzaju urzadzen do odtwarzania obrazów ekran obrazowy wiazkowej lampy katodowej jest zlo¬ zony z rzedów grup trójkatnie rozmieszczonych punktów fosforowych, przy czym kazda grupa sklada sie np. z jednego swiecacego zielono, jed¬ nego swiecacego czerwono i jednego swiecacego niebiesko punktu fosforowego, które razem tworza punkt obrazowy. Za tym ekranem obrazowym umieszczona jest dziurkowana tarcza, w której kazdej z grup punktów fosforowych ekranu obra¬ zowego podporzadkowana jest jedna dziurka.Wiazka katodowa za pomoca obracajacego sie z czestotliwoscia barwnej fali nosnej pola magne¬ tycznego, wytwarzanego w wiazkowej lampie ka¬ todowej w miejscu lezacym miedzy siatka steru¬ jaca i dziurkowana tarcza jest wprawianaiwruch kolowy nakladajacy sie na jej normalny ruch po¬ ziomy. Przez odpowiednie dobranie fazy pola obrotowego wzgledem fazy zlozonego sygnalu punktu obrazu, doprowadzanego do siatki ste¬ rujacej wiazkowej lampy katodowej, mozna osiagnac to, ze wiazka katodowa przechodzi przez dziurki dziurkowanej tarczy zawsze pod takim katem, iz w kazdej chwili trafia ona na ten wlasnie punkt fosforowy ekranu obrazowego, który pod wzgledem swej barwy odpowiada te¬ mu znakowi barwnemu, jaki wlasnie dziala w tej chwili na siatke sterujaca lampy wiazko¬ wej. W ten sposób róznobarwne punkty fosforo¬ we, tworzace punkty obrazowe, swieca kolejno po sobie z natezeniem, odpowiadajacym nateze¬ niu przynaleznych do nich sygnalów barwnych i daja razem pozadana barwe i jasnosc punktu obrazowego.Przy zastosowaniu tego rodzaju urzadzenia do odtwarzania obrazów w polaczeniu z urzadze¬ niem pracujacym ze stala jasnoscia odbiornik nie bedzie wiernie odtwarzal barw nadawanego - 2 -obrazu, poniewaz symetryczne odczytywanie barw, powodowane przez sam strumien katodo¬ wy, nie bedzie sie zgadzalo z asymetryczna mo¬ dulacja barw barwnej wstepnej fali nosnej. Wy¬ nalazek ma na oelu wykonanie w taki sposób odbiornika, wyposazonego w opisanego rodzaju urzadzenie do odtwarzania obrazów, azeby przy zastosowaniu tego odbiornika w pracujacych ze stala jasnoscia urzadzeniach do przekazywania barwnych obrazów telewizyjnych odtwarzal on prawidlowo barwy wysylanego obrazu.Przedmiotem wynalazku jest odbiornik do barwnej telewizji sluzacy do odbierania! czarno¬ bialych skladowych i sygnalu telewizyjnego za¬ wierajacego barwna wstepna fale nosna modu¬ lowana skladowymi sygnalu barwnego, wyposa¬ zony w urzadzenia do przemiana sygnalu telewi¬ zyjnego o barwnej wstepnej fali nosnej asyme¬ trycznie modulowanej sygnalami barwnymi w sygnal nadajacy sie do symetrycznego odczy¬ tywania jego barwnych skladowych.Na rysunku uwidoczniono kilka postaci wyko¬ nania wynalazku, przy czym fig. 3a — 3e przed¬ stawiaja wykresy, wyjasniajace sposób dzialania odbiorników wedlug fig. 1 — 5.Odbiornik wedlug fig. 1 zawiera polaczony z pntena 11 wzmacniacz wielkiej czestotliwosci 10, do którego jest przylaczony stopien mieszaja¬ cy 12, wzmacniacz posredniej czestotliwosci 13, demodulator 14, urzadzenie przekazujace 15 oraz urzadzenie do odtwarzania obrazów 16 w postaci wiazkowej lampy katodowej. Lampa ta moze byc z rodzaju lamp wyzej opisanych.Wtedy zawiera ona cewki odchylajace 17, po¬ mocnicze cewki odchylajace 18, ekran obrazowy 25 oraz dziurkowana tarcze 26. Do demodulato¬ ra 14, dostarczajacego do stopni 10, 12 i 13 takze napiecia regulacyjnego do samoczynnej regulacji wzmocnienia, przylaczone sa poprzez synchroni¬ zujacy rozdzielacz znaków 19 generator czesto¬ tliwosci wierszowej 20 oraz generator czestotli¬ wosci obrazowej 21. Te generatory 20 i 21 sa polaczone poprzez zaciski 17a i 17b z cewkami odchylajacymi 17 wiazkowej lampy katodowej 16. Do wzmacniacza posredniej czestotliwosci 13 przylaczone jest jeszcze urzadzenie 23 do odtwa¬ rzania dzwieków. Wszystkie wymienione czesci odbiornika sa zwyklej konstrukcji, wskutek cze¬ go blizsze wyjasnienie ich budowy i sposobu dzialania jest tu zbedne.Urzadzenie 15 zawiera filtr pasmowy 30 o za¬ kresie przepuszczania od 2 do 4 MHz oraz filtr pasmowy 35 o zakresie przepuszczania od 0 do 4 MHz. Obydwa te filtry sa polaczone poprzez za¬ ciski 27 z demodulatorem 14. Do filtru pasmo¬ wego 30 przylaczony jest demodulator synchro¬ niczny 31, filtr dolno-przepustowy 32 o zakresie przepuszczania od 0 do 2 MHz oraz obwód su¬ mujacy 28, z którym polaczony jest. takze filtr pasmowy 35. Obwód wyjsciowy obwodu sumu¬ jacego 28 jest polaczony poprzez zaciski 29 z siatka sterujaca wiazkowej lampy katodowej 16. Urzadzenie ,15 zawiera poza tym polaczony zaciskami 24 z rozdzielaczem 19 regulator fazo¬ wy 34, do którego przylaczony jest generator barwnej wstepnej fali nosnej 22 o czestotliwosci 3,5 MHz, przy czym generator 22 jest polaczony po przez zaciski 33 ze wzmacniaczem 39. Wzmac¬ niacz ten jest tak wykonany, ze wzmacnia on glównie trzecia harmoniczna barwnej dolnej fali nosnej* Czestotliwosc tej harmonicznej wynosi 10,5 MHz. Wzmacniacz 39 jest polaczony zkatodo¬ wa wiazkowej lampy katodowej 16. Do zacisków 33 przylaczone sa takze pomocnicze cewki od¬ chylajace 18 lampy 16, które sa tak wykonane, ze daja prady przesuniete w fazie wzgledem siebie o 90<. Drugi obwód wyjsciowy generatora barwnej wstepnej fali nosnej 22 jest przylaczony poprzez przesuwnik fazowy 40, powodujacy przesuniecie faz o 1030, oraz poprzez dzi2lnik na¬ piecia 41 do wejsciowego obwodu demodulatora synchronicznego 31.Dzielnik napiecia 41 jest tak dobrany, ze tlu¬ mienie kanalu znakowego, skladajacego sie z je¬ dnostek 30, 31 i 32, wynosi 92°/o tlumienia filtru pasmowego 35.Przed wyjasnieniem sposobu dzialania urza¬ dzenia 15 korzystnie bedzie jeszcze raz blizej rozpatrzyc zadanie, które rozwiazuje wynalazek.W nadajniku urzadzenia pracujacego ze stala jasnoscia i sluzacego do przekazywania barwnych obrazów telewizyjnych stosunek wielkosci barw¬ nego sygnalu przedstawiajacego barwy zasadni¬ cze jest tak dobrany, ze przez wykorzystanie róz¬ nej czulosci oka na poszczególne barwy zasad¬ nicze uzyskuje sie moznosc tlumienia w odbior¬ niku zaklócajacych wahan jasnosci w odtwarza¬ nym obrazie wywolywanych przez zaklócajace napiecia powstajace w kanalach sygnalów barw¬ nych. W tym celu mozna w odbiorniku kanaly sygnalowe poszczególnych sygnalów barwnych tak zaprojektowac, zeby powstale w nadajniku zmiany naturalnego stosunku sygnalów barw¬ nych zostaly wyrównane, wahania zas jasnosci powodowane przez napiecia zaklócajace sie zo¬ staly wzajemnie skompensowane. To samo mo¬ zna osiagnac równiez przez takie mieszanie ze soba róznych sygnalów barwnych za pomoca po¬ przecznych polaczen kanalów sygnalowych, zeby otrzymac pozadane stosunki wielkosci sygnalów - 3 -barwnych. Dzialanie tych polaczen poprzecznych jest równoznaczne z asymetrycznym odczytywa¬ niem sygnalu barwnego z modulowanej barwy wstepnej fali nosnej, przy czym sygnal barwy odczytuje sie nie w jednakowych odleglosciach fazowych i jednakowej mierze, lecz w niejedna¬ kowych odleglosciach fazowych i w niejednako¬ wym stopniu, wskutek czego otrzymuje sie sy¬ gnaly barwne zmieszane ze soba w róznych sto¬ sunkach.Przy zastosowaniu wiazkowej lampy katodo¬ wej z jedna tylko wiazka katodowa dla wszyst¬ kich) barw odczytywanie sygnalów barwnych od¬ bywa sie wewnatrz lampy w postaci krótkich impulsów wydzielonych bezposrednio ze zlozone¬ go punktowego sygnalu obrazowego. Poniewaz skladowe barwne tego sygnalu tylko z trudnoscia mozna oddzielic od czarno-bialych wewnatrz lampy, to samo dotyczy takze wyzej wspomnia¬ nego asymetrycznego odczytywania sygnalów barwnych. Jezeli zatem taka lampa ma byc za¬ stosowana w urzadzeniu do telewizji barwnej, pracujacym ze stala jasnoscia, to zlozony pun¬ ktowy sygnal obrazowy, doprowadzany do lam¬ py, musi byc tak uksztaltowany, azeby sygnaly barwne mogly byc z niego wydzielane za pomo¬ ca odczytywania symetrycznego i zeby w ten sposób mozliwe bylo wierne odtwarzanie barw.Potrzebne do tego przeksztalcanie odbieranego zlozonego obrazowego sygnalu jest dokonywane za pomoca wykonanego wedlug wynalazku urza¬ dzenia 15 wedlug fig. 1.Przy zastosowaniu odbiornika wedlug fig. 1 do odbioru nadawan nadajnika, pracujacego na za¬ sadzie stalej jasnosci, czarno-biala skladowa sy¬ gnalu obrazowego, doprowadzana do zacisków 27, jest okreslona równaniem: Y=0,67G+0,30R+0,03B (1) w którym G, R i B oznaczaja zielone, czerwone i niebieskie sygnaly barwne. Skladowa barwna zwozonego obrazowego sygnalu punktowego sta¬ nowi modulowana barwnymi napieciami rózni¬ cowymi gp tp bj barwna wstepna fala nosna, której skladowe modulacyjne sa okreslone rów¬ naniami: g1 =h(G—Y) (2) n •B— Y bi= (4) P Czarno-biala skladowa Y posiada szerokosc pa¬ sma okolo 0 — 4 MHz, podczas gdy barwna wstepna fala nosna 3,5 MHz modulowana barw¬ nymi napieciami róznicowymi gv rt i b ^ od 0 do 1,5 MHz obejmuje pasmo czestotliwosci od 2 do 4 MHz, przy czym w przerwy pasma czestotli¬ wosci wtracona jest czarno-biala skladowa Y.Wspólczynniki —'— * sa wspólczynnikami wzmocnienia w nadajniku barwnych napiec róznicowych gp rt i bp odpowiadajacymi róz¬ nym dzialaniom jasnosci zielonych, czerwonych i niebieskich sygnalów barwnych o tym samym natezeniu.Azeby barwy wyslanego obrazu byly wiernie odtwarzane przez wiazkowa lampe katodowa 16 jest rzecza konieczna, aby czarno-biala skladowa w doprowadzonym do tej lampy zlozonym obra¬ zowym sygnale punktowym spelniala równanie: M = 0,33 G + 0,33 R + 0,33B, (5) skladowe zas modulacyjne gm , rm i bm barwnej wstepnej fali nosnej byly okreslone równaniami: gm = 0,67 G — 0,33 R — 0,33B, (6) r m = 0,67 G — 0,33 R — 0,33B, (7) b m = 0,67 G — 0,33 R — 0,33 B. (8) Z powyzszego wynika, ze w celu uzyskania wier¬ nego odtwarzania barw przy zastosowaniu sy¬ gnalów okreslonych równaniami (1) — (4), dla sterowania wiazkowej lampy katodowej, do któ¬ rej normalnie doprowadzane sa sygnaly okreslo¬ ne równaniami (5) — (8), potrzebne jest prze¬ ksztalcenie sygnalów (1) — (4). Ponadto dla osiagniecia korzysci, osiaganych za pomoca za¬ sady stalej jasnosci, trzeba sygnaly okreslone równaniem (2) — (4) przekazac kanalami sygna¬ lowymi o tlumieniach proporcjonalnych do wspólczynników h, -1 j — . n p Stwierdzono, ze mozna z modulowanej sygna¬ lami (2) — (4) barwnej wstepnej fali nosnej wy¬ dzielic sygnal korekcyjny, który w polaczeniu z czarno-biala skladowa Y wedlug równania (1) przeksztalca ja w czarno-biala skladowa M we¬ dlug równania (5), a ponadto sygnaly okreslone równaniami (2) — (4) przeksztalca w sygnaly od¬ powiadajace równaniom (6) — (8) i jednoczesnie powoduje wzmocnienie sygnalów okreslonych równaniami (2) — (4) w stopniu odwrotnym do wartosci wspólczynników h,— i —. Nizej wyjas- n p niono sposób wytwarzania tego sygnalu korek¬ cyjnego.Jezeli do równan (2) — (4) wstawic okreslona równaniem (1) wartosc Y i tak otrzymany sy¬ gnal przeprowadzic przez kanaly o omówionych wyzej tlumieniach (wzmocnieniach), wówczas - 4 -otrzymuje sie nastepujace barwne napiecia róz¬ nicowe, które w polaczeniu z sygnalem Y daja barwny obraz o stalej jasnosci: g = 0,33 G — 0,30 E — 0,03B, (9) r = 0,70 H — 0,67 G — 0,03B, (10) b = 0,97 B — 0,67 G — 0,30R. (11) Napiecia te powinny zatem dzialac w lampie, zeby mozna bylo otrzymac wierne odtworzenie barw i stala jasnosc. Zamiast tych napiec, jak juz wspomniano, dzialaja w lampie 16 napiecia okreslone równaniami (6) — (8). Róznica ta mo¬ ze byc zniwelowana za pomoca napiecia korek¬ cyjnego, odpowiadajacego róznicy napiec znaków Y i M. To napiecie korekcyjne otrzymuje sie z równan (1) i (5) jak nastepuje: M — Y = — 0,34 G + 0,03 R~ + 0,30 B (12) Jezeli to napiecie korekcyjne dodac np. do sy¬ gnalu gm okreslonego równaniem (6), wówczas otrzymuje sie pozadane barwne napiecie rózni¬ cowe g okreslone równaniem (9). A wiec: g = gm t- M — Y. (13) Prawidlowosc tego równania mozna latwo spraw¬ dzic przez wstawienie wartosci okreslonych równaniami (9) i (12) do równania (13). Pozadane barwne napiecia róznicowe r i b otrzymuje sie przez laczenie napiec sygnalów r m i b m z na¬ pieciem korekcyjnym M — Y Napiecie korekcyjne M — Y mozna wydzielic z modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej w pewnej z góry okreslonej fazie tej fali, a mia¬ nowicie okreslonej przez skladowe barwne G, R i B, wystepujace w napieciu korekcyjnym. Je¬ zeli barwna wstepna fala nosna jest modulowana barwnymi napieciami róznicowymi r1 i b^ w miejscach przesunietych fazowo wzgledem siebie o £00, np. w miejscach 180» i 2700, pod¬ czas gdy barwne napiecie* róznicowe g1 jest prze- ciwfazowe wzgledem barwnego napiecia rózni¬ cowego rp to napiecie wydzielone z któregokol¬ wiek miejsca fazowego wstepnej fali nosnej jest okreslone przez stosunki wartosci rt i b^ w tym miejscu. Innymi slowy czyste napiecia róznicowe barwne istnieja tylko w miejscach fazowych 00, 180° i 2700 barwnej wstepnej fali nosnej, nato¬ miast we wszystkich innych miejscach fazowych istnieja napiecia mieszane z róznych ulamków napiec rf i bf. Przy — = — i i = _L' otrzy- H 1 1 m i , 12 b 2,7r muje sie z równan (1), (3) i (4) nastepujace war¬ tosci barwnych napiec róznicowych r^ i b^: T± = 0,63 G + 0,62 R — 0,03 B, (14) bx = — 0,24 G — 0,11 R + 0,35 B. (15) Dla napiecia korekcyjnego M — Y otrzymuje sie wówczas nastepujace równanie: kri +ob^M—Y= —. 0^34 (S+0,03 R+0,30 B* (16J w którym k i c sa wspólczynnikami stosunku, tj. sa wspólczynnikami, przez jakie nalezy pomno¬ zyc szczytowe wartosci rj. i bi, azeby otrzymac pozadany wzajemny stosunek znaków barwnych G, R i B, tworzacych napiecie korekcyjne.Wspólczynniki k i c, jak wynika z równan (14)— —(16), maja wartosci: k = 0,21, (17) c = 0,90. (18) Jezeli barwna wstepna fala nosna jest modulo¬ wana barwnymi napieciami róznicowymi r± i bi w miejscach fazowych 1800 i 2700, to kat fazowy, pod którym moze byc wydzielone napiecie ko¬ rekcyjne M — Y odpowiadajacy katowi fazowe¬ mu 1800, wynosi: 0,90 - 1 = 770 (19) 0 = sin 0,21 Wskutek tego wlasciwy kat fazowy dla wydzie¬ lania napiecia korekcyjnego jest suma kata fa¬ zowego 1800 odpowiadajacego czerwonemu na¬ pieciu róznicowemu r1 i kata fazowego 0 wy¬ noszacego 770, czyli jest równy 2570.Po ustaleniu wlasciwego kata fazowego dla wydzielania napiecia korekcyjnego jest takze rze¬ cza konieczna ustalic stosunek, jaki musi istniec miedzy tlumieniem czarno-bialego kanalu sygna¬ lowego i wartoscia tlumienia barwnego kanalu sygnalów, azeby otrzymac wlasciwe proporcje barwnych napiec róznicowych r1 i b1 dla utwo¬ rzenia napiecia korekcyjnego M — Y.Ten stosu¬ nek wartosci tlumienia J otrzymuje sie przez wektorowe sumowanie wielkosci okreslonych równaniami (17) i (18). Stosunek ten wynosi: J = j,/ 0,902 + 0,2iX— (20)' Wydzielenie napiecia korekcyjnego z modulo¬ wanej barwnej fali nosnej musi sie zatem odby¬ wac przy kacie fazowym 2570 w demodulatorze, którego wzmocnienie wzglednie tlumienie wy¬ nosi 92Vo wartosci wzmacniania (wzglednie tlu¬ mienia) czarno-bialego kanalu sygnalowego.W tym celu wstepna fala.nosna, wytworzona przez generator 22, za pomoca której napiecie korekcyjne jest pobierane z modulowanej barw¬ nej wstepnej fali nosnej przez nakladanie i de- modulacje w modulatorze synchronicznym 31, musi byc doprowadzana do demodulatorai syn¬ chronicznego w fazie, która albo wyprzedza fa¬ le modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej o 2570 lub tez opóznia sie o 1030. Pozadana war¬ tosc wzmocnienia modulatora synchronicznego mozna przy tym uzyskac przez odpowiednie do¬ branie amplitudy wstepnej fali nosnej wytwa- - 5 -rzanej przez generator 22. Przy wypelnieniu tych warunków, z obwodu wyjsciowego modulatora synchronicznego 31 otrzymuje sie okreslone rów¬ naniem (12) napiecie korekcyjne M — Y, które w obwodzie sumujacym 28, wraz z doprowadzo¬ nymi do tego obwodu poprzez filtr 35 czarno¬ bialymi skladowymi obrazowego sygnalu punk¬ towego, daje czarno-biala skladowa skorygowa¬ na, wedlug wspólczynnika korekcyjnego potrzeb¬ nego do zapobiezenia oddzialywaniu skladowych barwnych zlozonego sygnalu obrazowego na ja¬ snosc obrazu.Na podstawie tych wyjasnien bedzie latwiej zrozumiec sposób dzialania urzadzenia 15. Wiaz¬ kowa lampa katodowa 16 powinna byc sterowa¬ na napieciami, okreslonymi przez równania (5) — (8). Do filtrów pasmowych 30 i 35 dopro¬ wadzane jest napiecie sygnalowe o skladowych odpowiadajacych równaniom (1) — (4). To na¬ piecie sygnalów przedostaje sie poprzez filtr pas¬ mowy 35 niezmienione do obwodu sumujacego 28. Filtr pasmowy 30 przepuszcza do demodula¬ tora synchronicznego 31 wymienione napiecie sy¬ gnalowe, okreslone równaniami (2) — (4). W de¬ modulatorze synchronicznym 31 wytwarza sie napiecie korekcyjne okreslone równaniem (12), azeby za jego pomoca skladowe sygnalów zde¬ finiowane przez równania (1) — (4) przeksztal¬ cic na skladowe sygnalów okreslone przez rów¬ nanie (5) — (8). W tym celu wytworzona przez generator 22 wstepna fala nosna, która wskutek dzialania regulatora fazowego 34 jest dokladnie przeciwfazowa i synchroniczna w stosunku do barwnej! wstepnej fali nosnej nadajnika, jest do¬ prowadzana do demodulatora synchronicznego 31 poprzez przesuwnik fazowy 40 z opóznieniem fa¬ zowym 1030, przy czym ta wstepna fala nosna jest doprowadzana do tego demodulatora 31 z pozadana amplituda dzieki przeprowadzeniu jej przez dzielnik napiecia 41. Ta amplituda opóznionej fazowo wstepnej fali nosnej posiada wartosc odpowiadajaca tlumieniu kanalu sygna¬ lowego 30, 31, 32 wynoszacemu 92V# wartosci tlu¬ mienia filtru pasmowego 35. Opóznienie fazowe wstepnej fali nosnej o 1030 jest równoznaczne z tym, ze wstepna fala nosna posiada wzgledem modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej na¬ dajnika przyspieszenie fazowe 2570. Dzieki odby¬ wajacemu sie w demodulatorze synchronicznym 31 nakladaniu odbieranej modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej na miejscowo wytwarzana wstepna fale nosna z modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej odprowadza sie przy polor- zeniu fazowym 2570 skladowa modulacji odpo¬ wiadajaca równaniu (12). Ta skladowa, jako na¬ piecie korekcyjne, jest doprowadzana poprzez filtr dolnoprzepustowy 32 do obwodu sumujacego 28, gdzie laczy sie z napieciem sygnalowym, od¬ powiadajacym równaniom (1) — (4), przy czym na zaciskach wyjsciowych obwodu sumujacego otrzymuje sie pozadane napiecie sygnalów od¬ powiadajace równaniom (5) — (8). To obrazowe napiecie sygnalowe zlozone ze skladowych ja¬ snosci i skladowych barwnych oraz korekcyj¬ nego napiecia sygnalów zostaje doprowadzone do siatki sterujacej wiazkowej lampy katodowej 16.W wiazkowej lampie katodowej 16 wiazka ka¬ todowa zjawia sie wskutek doprowadzenia trze¬ ciej harmonicznej wstepnej fali nosnej wytwo¬ rzonej przez generator 22 do katody lampy w takt tej trzeciej harmonicznej, tj. z czesto¬ tliwoscia 10,5 MHz. Do pomocniczych cewek od¬ chylajacych 18 wiazkowej lampy katodowej do¬ prowadza sie wytworzona lokalnie wstepna fale nosna o czestotliwosci 3,5 MHz. Cewki pomoc¬ nicze sa tak wykonane, ze w jednej z nich czyn¬ na jest skladowa sinusoidalna w drugiej zas — skladowa cosinusoidalna wstepnej fali nosnej, przy czym wytworzone w ten sposób magne¬ tyczne pole wirujace wprawia pulsujaca wiazke katodowa w ruch kolowy. Poniewaz czestotli¬ wosc pulsowania wiazki katodowej jest trzy¬ krotnie wieksza od czestotliwosci jej ruchu ko¬ dowego, wiazka ta podczas kazdego ruchu kolo¬ wego powstaje trzy razy i mianowicie w punk¬ tach drogi kolowej tworzacych ze soba katy 1200.Wielkosc drogi kolowej jest tak obliczona, ze wiazka katodowa w kazdym z tych punktów przechodzi pod takim katem przez otwór w dziurkowanej tarczy 26, ze trafia w jeden z zielonych, czerwonych lub niebieskich punk¬ tów fosforowych, tworzacych razeml punkt obra¬ zowy. Jezeli faza generatora 22 w stosunku do fazy fali nosnej modulowanej sygnalami barw¬ nymi jest tak dobrana, ze wiazka katodowa w kazdym z wymienionych punktów swej drogi kolowej trafia wlasnie na punkt fosforowy tej barwy, jaka jest modulowana faza barwnej wstepnej fali nosnej czynna w tej chwili na siatce sterujacej wiazkowej lampy katodowej, to skladowe modulacyjne barwnej wstepnej fali nosnej zostaja w ten sposób za pomoca pulsuja¬ cego strumienia katodowego i punktów fosforo¬ wych ekranu obrazowego 25 odtworzone tak, iz wiazka katodowa przy odchyleniu jej w zwykly sposób za pomoca poziomych i pionowych cewek odchylajacych 17, powoduje pojawienie sie na¬ dawanego barwnego obrazu na ekranie obrazo¬ wym lampy. Kazdy z trzech katodowych impul¬ sów wiazkowych, przypadajacych na kazdy okres - 6 -kolowego ruchu wiazki, zawiera czarno-biala skladowa M, powstajaca z dodania napiecia ko_ rekcyjnego M—Y do czarno-bialej skladowej Y oraz z jednego z barwnych napiec róznicowych gm rm i bm, powstajacych w polozeniach 0°, 120° i 240« barwnej wstepnej fali nosnej, a okreslo¬ nych równaniami (6)—(8), zamiast z okreslonycii równaniami (9) — (10) barwnych napiec róznico¬ wych g, r i b, które wystepowalyby w innych punktach fazowych barwnej wstepnej fali nosnej.Wzajemny stosunek wyzej wymienionych napiec jest przy tym jeszcze ciagle taki, ze barwne na¬ piecia róznicowe gm rm i bm okreslaja tylko (bar¬ we punktu obrazowego, nie oddzialywuja na¬ tomiast dostrzegalnie na ich jasnosc. Przez po¬ laczenie tych barwnych napiec róznicowych z czarno-biala skladowa M otrzymuje sie barwne napiecie sygnalów G, R, B, które odpowiadajace im punkty fosforowe wprawiaja w stan swiece¬ nia w stopniu odpowiadajacym ich chwilowej amplitudzie.Za pomoca urzadzenia 15 wytwarzane jest tylko jedno napiecie korekcyjne M—Y dodawane do czarno-bialych skladowych Y, pkljad jednak barwnej wstepnej fali nosnej nie zmienia sie.Zachowana tutaj zostaje przy tym zasada stalej jasnosci pomimo symetrycznego odczytywania skladowych modulacji barwnej wstepnej fali nosnej, poniewaz napiecie korekcyjne zapobiega dostrzegalnemu oddzialywaniu skladowych mo¬ dulacji barwnej wstepnej fali nosnej na jasnosci punktów obrazowych.Moze byc jednak rzecza pozadana posiadanie odbiornika, w którym asymetrycznie rozdzielone skladowe modulacyjne barwnej wstepnej fali nosnej nadajnika, pracujacego na zasadzie sta¬ lej jasnosci, bylyby odczytywane w ten saim asy¬ metryczny sposób, a nastepnie ustawiane syme¬ trycznie, w celu umozliwienia zastosowania ich do sterowania wyzej opisanego rodzaju wiazkowej lampy katodowej. Fig. 2 przedstawia uklad 215 odbiornika tego rodzaju odpowiada¬ jacy ukladowi 15 odbiornika wedlug fig. 1. Od¬ biornik ten zawiera trzy kanaly sygnalowe wla¬ czone równolegle miedzy zaciski wejsciowe 27 i obwód sumujacy 228. Jeden z tych kanalów znakowych sklada sie z filtru pasmowego 235d, urzadzenia odczytujacego 36a i ukladu opóznia¬ jacego 37a, drugi jest utworzony z filtru pas¬ mowego 235b i urzadzenia odczytujacego 36a, trzeci zas kanal, sygnalowy — z filtru pasmo¬ wego 235c, urzadzenia odczytujacego 36c i ukla¬ du opózniajacego 37c.Filtry pasmowe 235a, 235b i 235c posiadaja jednakowe zakresy przepuszczania 0—4 MHz* lecz rózne charakterystyki tlumienia, od¬ powiadajace odwrotnosciom wspólczynników wzmocnienia h, — i — , (gdy te wspólczynniki n p wzmocnienia wynosza na przyklad 2, —l—— i -— 75). Np. filtr pasmowy 235a jest tak wy¬ konany, ze jego tlumienie w zakresie czestotli¬ wosci 0—2 MHz moze nie byc brane pod uwage, a w zakresie czestotliwosci 2—4 MHz, zawieraja¬ cym takze modulowana barwna wstepna fale nosna, wynosi okolo 6db, tj. jest równe odwrotno¬ sci wspólczynnika 2, Tlumienie filtru pasmowego 235b jest natomiast w pasmie czestotliwosci 0-2 MHz wiekszej mniej wiecej o 1 db anizeli w pas¬ mie czestotliwosci 2—4 MHz, zawierajacym mo_ dulowana barwna wstepna fale nosna, przy czym ta róznica odpowiada odwrotnosci wartosci wspólczynnika wzmocnienia -^ Równiez i filtr pasmowy 235c przenosi czestotliwosci miedzy 0 i 2 MHz z tlumieniem o 9 db wiekszym anizeli miedzy 2 i 4 MHz czestotliwosci objete modulowana barwna wstepna fala nosna, przy czym ta róznica jest równa odwrotnosci! wartosci wspólczynnika wzmocnienia —— Urzadzenia odczytujace 36a, 36b i 36c dzia¬ laja jak nadzwyczaj szybko pracujace bramki do przenoszenia okreslonych wartosci chwilo¬ wych modulowanej barwnej wstepnej fali nos¬ nej i czesci czarno-bialej skladowej, obejmuja¬ cej czestotliwosc 0—2 MHz. Urzadzenia te sa sterowane za pomoca generatora 202. Sa one wprawiane w dzialanie z róznymi opóznieniami fazowymi w stosunku do fazy 0 barwnej wstep¬ nej fali nosnej, przy czym te opóznienia fazowe wynosza mianowicie w urzadzeniu 36a—140, w urzadzeniu 36b — 1800, a w urzadzeniu 36c — 270°. Uklady opózniajace 37a i 37c sa tak obli¬ czone, ze opózniaja one wyjsciowe napiecia urza¬ dzen odczytujacych 36a i 36b o kat fazowy 46© wzglednie 300.W urzadzeniu 215 skladowe modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej sa wydzielone z niej w ten sam asymetryczny sposób, w jaki sa one nakladane na fale nosna w nadajniku pra¬ cujacym, na zasadzie stalej jasnosci i sa roz¬ mieszczane symetrycznie, azeby mozna bylo je zastosowac do sterowania wiazkowej lampy ka¬ todowej wedlug fig. 1. W tym celu wytworzone przez urzadzenia odczytujace 36a, 36b i 36c barwne wstepne fale nosne, modulowane przy - 7 -katach iazowycn 140, 1800 i 2700 proporcjonal¬ nymi do sygnalów barwnych G, R M B wartos¬ ciami chwilowymi zlozonego sygnalu obrazowego do nich doprowadzonego, sa odczytywane i na¬ stepnie oddzielnie przekazywane dalej. Ponie¬ waz jednak filtry pasmowe 235a, 235b i 235c moga byc traktowane tak, jak gdyby za pomoca kaz¬ dego z nich obok skladowych czarno-bialych byla przekazywana tylko jedna ze skladowych modulacji barwnej wstepnej fali nosnej, nie¬ jednakowe wzmocnienia róznych skladowych modulacji barwnej wstepnej fali nosnej, powo¬ dowane przez niejednakowe charakterystyki tlumienia tych filtrów pasmowych, sa znowu wyrównywane w nadajniku, pracujacym na za¬ sadze stalej jasnosci. W celu symetrycznego roz¬ mieszczenia skladowych modulacji, rozrzucanych asymetrycznie przez urzadzenia odczytujace, skladowe modulacji, nadawane przez urzadzenia odczytujace 36a z opóznieniem fazowym 14°, zostaja opózniane plfeez uklad opózniajacy 37a o dalsze 46°, natomiast skladowe modulacji na¬ dawane przez urzadzenie odczytujace 36c z opóznieniem fazowym 270°, zostaja opózniane fazowo o dalsze 30° za pomoca ukladu opóz¬ niajacego 37c. W ten sposób otrzymuje sie wiec dla trzech skladowych modulacji] katy fazowe 600, 1800 i 3000, tj. symetryczny po¬ dzial z róznica faz 1200 okresu barwnej wstep¬ nej fali nosnej. W obwodzie sumujacym 228 otrzymuje sie napiecia sterujace dla wiazkowej lampy katodowej 16 o ksztalcie potrzebnym do sterowania takiej lampy.Nalezy zaznaczyc, ze urzadzenie 215 pomimo pozornej róznicy pracuje w zasadzie w ten sam sposób, co i urzadzenie 15 wedlug fig. 1. Wyj¬ sciowe napiecie obwodu sumujacego 28 urzadze¬ nia 15 sklada sie, jak to wyzej wyjasniono, z modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej ze skladowymi modulaqjigm, rm i bm , okreslo¬ nymi równaniami (6) — (8), z czarno-bialej skla¬ dowej Y, okreslonej równaniem (1) oraz z napie¬ cia korekcyjnego M — Y, okreslonego równa¬ niem (12). W rzeczywistosci podzial ten jest do¬ wolny, ponDewaz mozna by równie dobrze po¬ wiedziec, ze wspomniane napiecie wyjsciowe sklada sie tylko ze skladowych okreslonych rów¬ naniami (5) — (8), lub tez z jakichkolwiek in¬ nych skladowych tutaj nie omawianych. Skla¬ dowe okreslone równaniami (1), (6) — (8) i (12) zostaly omówione jedynie dla uproszczenia i latwiejszego zrozumienia zachodzacych zja¬ wisk. Jednakze takze wyjsciowe napiecia obwo¬ du sumujacego 228 urzadzenia 215 skladaja sie z czarno-bialej skladowej Y, okreslonej przez równanie (1), ze skladowych modulacji gm« rm i bm okreslonych równaniami (6) — (8), jak równiez z napiecia korekcyjnego M — Y okres¬ lonego równanem (12), przy czym skladowa Y wyznacza jasnosc, skladowe gm , rm i bm — barwe punktów obrazowych, natomiast napiecie korekcyjne M — Y tlumi dostrzegalny wplyw skladowych okreslajacych barwe na jasnosc punktów obrazowych. Poniewaz jedna z naj¬ istotniejszych róznic miedzy napieciem wej¬ sciowym powstajacym na zaciskach 27 urzadze- nach 215 i napieciem wyjsciowym powstajacym na zaciskach 29 jest czesc napiecia korekcyjne¬ go M — Y, mozna twierdzic, ze istotna cecha wyrózniajaca urzadzenie 215 polega na tym, ze z modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej wydziela ono oddzialywujace na jasnosc napie¬ cie barwnej wstepnej fali nosnej.Fig. 3 przedstawia odmiane urzadzenia 15 we¬ dlug fig. 1, która obok wytwarzania napiecia korekcyjnego, dodawanego do czarno-bialej skladowej w celu otrzymania zalet zasady stalej jasnosci posiada takze moznosc zmieniania skla¬ du modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej w celu usuwania sklonnosci odbiornika do nie¬ prawidlowego odtwarzania barwy. Na fig. 3 czesci urzadzenia 315, identyczne z czesciami urzadzenia 15, sa oznaczone tymi samymi ozna¬ czeniami co na fig. 1.W urzadzeniu 315 równolegle do kanalu syg¬ nalowego, skladajacego sie z filtru pasmowe¬ go 30, demodulatora synchronicznego 31 i filtru dolnoprzepustowego 32 wlaczony jest kanal utworzony z modulatora synchronicznego 52 i filtru pasmowego 335 o zakresiie przepuszcza¬ nia 0 — 4 MHz. Charakterystyka przepuszcza¬ nia filtru pasmowego 335 moze byc równomier¬ na lub nierównomierna w zaleznosci od rodzaju doprowadzanego do niego sfygnalu. W przykla¬ dzie wykonania filtru pasmowego przedstawio¬ nego na rysunku filtr ten posiada nierówno¬ mierna charakterystyke, gdyz jego tlumienie dla czestotliwosci miedzy 0 a 2 MHz jest o okolo 3 db wieksze anizeli dla czestotliwosci miedzy 2 i 4 MHz. Generator 322 wstepnej fali nosnej posiada trzy obwody wyjsciowe, z których je¬ den jest polaczony poprzez przesuwnik fazo¬ wy 40 i dzielnik napiecia 41 z demodulatorem synchronicznym 31, drugi obwód jest polaczony z cewkami odchylajacymi wiazkowej katodowej lampy 16, trzeci zas jest przylaczony poprzez - 8 -wzmacniacz 45, wzmacniajacy druga harmonicz¬ na wstepnej fali nosnej (7 MHz), przesuwnik fazowy 47, powodujacy przesuniecie fazy o 1660, craz poprzez dzielnik napiecia 48 do modula¬ tora synchronicznego 52. Wskutek dzialania przesuwnika fazowego druga harmoniczna wstepnej fali nosnej, doprowadzana do modu¬ latora synchronicznego 52, posiada zatem prze¬ suniecie fazowe 1940 wzgledem wsjtepnej fali nosnej. Dzielnik napiecia 48 jest tak dobrany, ze wzmocnienie mieszania modulatora synchro¬ nicznego 52 wynosi 33% jego wzmocnienia prze¬ noszenia.Czesci 30, 31, 32, 34, 40, 41 i 322 urzadzenia 315 dzialaja w ten sam sposób, jak i odpowiednie czesci urzadzenia 15 w ukladzie wedlug fig. 1 i wytwarzaja odpowiadajace równaniu (12) na¬ piecie korekcyjne M — Y doprowadzane do ob¬ wodu sumujacego 28. Modulator synchronicz¬ ny 52 w ten dposób zmienia faze i amplitude barwnej wstepnej fali nosnej przeznaczonej do asymetrycznego odczytywania jej skladowych modulacji, a doprowadzanej do tego modulatora poprzez zaciski 27, ze fala ta zmienia swój ksztalt otrzymujac postac odpowiednia do sy¬ metrycznego odczytywania jej skladowych*mo¬ dulacji. Wyjasniaja to wykresy na fig. 3a—3e.Wykres na fig. 3a przedstawia katy fazowe i wielkosci skladowych modulacji r\ i bi modu¬ lowanej barwnej wstepnej fali nosnej, dopro¬ wadzanej do modulatora 52 po przez zaciski 27.Skladowe r{ i bi modulacji, okreslone przez równanie (3) i (4), sa skladowymi niezaleznymi, natomiast skladowa g\ okreslona równaniem (2) moze byc z nich wydzielona, gdyz wynika ona ze skladowych rt i bi przy tym kacie fazowym, przy którym skladowa g± jest wydzielona z bar¬ wnej wstepnej fali nosnej. Fig. 3b przedstawia fazy i wielkosci okreslonych przez równanie (6) — (8) barwnych napiec róznicowych gm , rm i bm, potrzebnych do sterowania wiazkowej lampy katodowej 16. Te barwne napiecia rózni-, cowe sa tutaj przedstawione w postaci barw¬ nych napiec sygnalów G, R i B. Fig. 3c przed¬ stawia fazy i wielkosci tych barwnych napiec sygnalów G, R i B, które sa zawarte w barw¬ nej wstepnej fali nosnej doprowadzanej do mo¬ dulatora 52. Przedstawione wielkosci i katy fa¬ zowe otrzymuje sie, gdy stosunek udzialu napiec G, R i| B w skladowych rt i blt okreslonych równaniami (3) i (4), odpowiada zalozeniu, ze n = 1,12 a p = 2,75. Za pomoca urzadzeniSa 315 barwna wstepna fala nosna wedlug fig. 3c, zo¬ staje przeksztalcona na barwna wstepna fale nosha wedlug fig. 3b. W tym celu w modulato¬ rze 52 przez nakladanie barwnej wstepnej fali nosnej 3,5 MHz na drganie 7 MHz, pochodzace ze wzmacniacza 45, wytwarzana jest posrednia fala nosna 3,5 MHz, która posiada) te sama cze¬ stotliwosc, co i barwna wstepna fala nosna; jed¬ nak wskutek powodowanego przez nakladanie odwrócenia, posiada ona odwrócona kolejnosc skladowych G, R i B modulacji.Ta posrednia fala nosna powoduje przy jej polaczeniu z pierwotna barwna fala nosna po¬ wstanie nowej barwnej wstepnej fali nosnej wedlug fig. 3b. Zagadnienie to zostalo wyjasnio¬ ne nizej.Fazy i wielkosci1 napiec G, R i B w posredniej fali nosnej, potrzebne w tym celu, zeby posred¬ nia fala nosna wraz z odprowadzona barwna wstepna fala nosna dawala pozadana nowa barw* na wstepna fala nosna, okresla sie przez porów¬ nanie odpowiadajacych sobie wektorów G, R i B na fig. 3b i 3c. Fi|g. 4 przedstawia faza i wiel¬ kosc napiec G, R i B w posredniej fali nosnej.Prz?z zsumowanie wektorów, podanych na fig. 3c i 3d otrzymuje sie wektory przedstawione na fig. 3e, która uwidacznia fazy i wielkosci napiec G, R i B w nowej barwnej wstepnej fali nosnej otrzymywanej w obwodzie wyjsciowym modu¬ latora synchronicznego 52. Azeby zaistnial uwi¬ doczniony na fig. 3b stosunek wielkosci miiedzy napieciami G, R i B z jednej strony i czarno¬ biala skladowa z drugiej strony, nowa barwna wstepna fala nosna zostaje wzmocniona za po¬ moca filtru pasmowego 335 o okolo 3 db w sto¬ sunku do czarno-bialej skladowej. W ten spo¬ sób otrzymuje sie na wyjsciu filtru pasmowe¬ go 335 nowa barwna wstepna fale nosna ze skla¬ dowymi modulacji przedstawionymi na fig. 3b.Czarno - biajla skladowa X, Jlub co naj¬ mniej jej czesc obejmujaca czestotliwosc 0—2 MHz, jest przekazywana niezmieniona poprzez modulator 52 i filtr pasmowy 335.W celu wytworzenia posredniej fali nosnej ze skladowymi modulacji przedstawionymi na fig. 3d, do modulatora 52 doprowadzane jest ze wzmacniacza 45 drganie 7 MHz w fazie, która wyprzedza o 1940 faze odniesienia. To wyprze¬ dzanie fazowe otrzymuje sie dzieki przesuwni- kcwi fazowemu 47 dajacemu opóznienie o 166*.Wyprzedzenie fazowe o 1940 wzgledem fazy od¬ niesienia 00 drgania 7 MHz oznacza wyprze¬ dzanie fazowe o 970 w stosunku do fazy odnie¬ sienia modulowanej fali nosnej 3,5 MHz. Ponad- - 9 -to w celu uzyskania pozadanych wielkosci na¬ piec G, R i B w posredniej fali nosnej, ampli¬ tuda drgania 7 MHz jest tak regulowana za po¬ moca dzielnika napiec 48, ze wzmocnienie mo¬ dulatora 52 dla jposredniej faji nosnej wynosi 33% wzmocnienia dla modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej 3,5 MHz.Nowa barwna wstepna fala nosna, doprowa¬ dzana do obwodu sumujacego 28 poprzez filtr pasmowy 335 wraz z czarno-biala skladowa Y daje w polaczeniu z napieciem korekcyjnym M — Y, doprowadzanym do obwodu sumujacego poprzez filtr dolno-przepustowy 32, kombinowa¬ ne napiecie sterujace dla wiazkowej lampy ka¬ todowej 16. Aczkolwiek zawarte w tym napie¬ ciu sterujacym barwne skladowe sygnalowe sa przesuniete fazowo o 120©, katy fazowe tych skladowych nie musza wynosic 00, 1200 i 2400.W przedstawionym przykladzie wykonania urza¬ dzenia 315 te katy fazowe, wskutek stosowanych w tym urzadzeniu przesuniec fazowych, wyno¬ sza 360 dla zielonej, 1500 dla czerwonej i 2760 dla niebieskiej barwnej skladowej sygnalowej.Moze byc niekiedy pozadana korekta czarno¬ bialej skladowej nie przez jej polaczenie z osob¬ no wytworzonym napieciem korekcyjnym, lecz bezposrednio w kanale sygnalowym czarno¬ bialej skladowej. Uklad nadajacy sde do tego celu jest przedstawiony na fig. 4. Uklad ten jest bardzo podobny do ukladu wedlug fig. 3 i| od¬ powiadajace sobie czesci obu ukladów sa na obu tych figurach oznaczone tymi samymi oznacz- nikami. W ukladzie wedlug fig. 4 demodulator synchroniczny 31 ukladu wedlug fig. 3 zostal zastapiony modulatorem synchronicznym 62, zas przed modulator synchroniczny 52 wlaczony jest filtr pasmowy 61 o zakresie przepuszczania 2—4 MHz. W modulatorze synchronicznym 62 napie¬ cie korekcyjne M — Y jest wytwarzane za po¬ moca nakladania modulowanej barwnej wstep¬ nej fali nosnej, doprowadzanej poprzez zaci¬ ski 27, na drganie generatora wstepnej fali nos¬ nej 422, regulowane co do jego fazy i amplitudy za pomoca przesuwnika fazowego 440 i dziel¬ nika napiecia 441. Napiecie korekcyjne posiada skladowe od 0 — do 2 MHz, które w modula¬ torze synchronicznym 62 wraz z obejmujacymi czestotliwosci 0 — 2 MHz skladowymi zlozonego sygnalu obrazowego, doprowadzanego^ przez za¬ ciski 27, daja skorygowana czarno-biala skla¬ dowa w pasmie 0 — 2 MHz okreslona równa¬ niem (5). W modulatorze synchronicznym 52 nowa modulowana barwna wstepna fa]a nosna jest wytwarzana w sposób opisany przy oma- waniu fig. 3 i laczy sie w obwodzie sumuja¬ cym 28 ze skorygowana czarno-biala skladowa w zlozony sygnal obrazowy, nadajacy sie do ste¬ rowania wiazkowej lampy katodowej 16.Przy zastosowaniu wiazkowej lampy katodo¬ wej w rodzaju lampy 16 do sterowania wiazki katodowej wykorzystana zostaje takze czarno¬ biala skladowa sygnalu obrazowego tylko w tych punktach fazowych tego sygnalu, w któ¬ rych barwne skladowe sygnalów odczytuje sie • przez wiazke katodowa i przez punkty fosforo¬ we obrazowego ekranu lampy, a wiec np. w punktach fazowych 00, 1200 i 2400 kazdego okre¬ su barwnej wstepnej fali nosnej. Fig. 5 przed¬ stawia urzadzenie, które dostarcza skorygowa¬ nej czarno-bialej skladowej do punktów fazc- wych 00, 1200 i 2400 kazdego okresu modulowa-. nej barwnej wstepnej fali nosnej. Te czesci tego urzadzenia, które odpowiadaja odnosnym cze¬ sciom urzadzen wyzej opijanych, sa oznaczone tymi samymi oznacznikami co i na fig. 1, 3 i 4.Urzadzenie wedlug fig. 5 zawiera dwa rów¬ nolegle kanaly sygnalowe miedzy zaciskami wejsciowymi 27 i urzadzeniem przenoszacym 99, przy^zym pierwszy z tych kanalów sklada sie z filtru pasmowego 97 o zakresie przepuszcza¬ nia 0 — 4 MHz, z modulatora synchronicznego 562 i filtru pasmowego 98 o zakresie przepusz¬ czania 8,5 — 12;5 MHz. Ponadto jest to drugi kpnal sygnalowy utworzony z modulatora syn¬ chronicznego 52 i filtru pasmowego 535 takiego samego, jak filtr 335 ukladu wedlug fig. 3. Przy¬ laczony do generatora wstepnej fali nosnej 522 wzmacniacz 545 do wzmacniania drugiej har¬ monicznej (7 MHz) wstepnej fali nosnej posiada dwa obwody wyjsciowe, z których jeden jest polaczony poprzez przesuwnik fazowy 540 i dzielnik napiecia 541 z modulatorem 562, dru¬ gi zas jest polaczony po przez przesuwnik fa¬ zowy 47 i dzielnik napiecia 48 z modulatorem 52.Kanal sygnalowy zawierajacy modulator syn¬ chroniczny 52 i filtr pasmowy 535, pracuje w ten sam sposób oo odpowiedni kanal urzadzenia wedlug fig. 3 i dostarcza nowej barwnej wstep¬ nej fali nosnej z symetrycznie rozdzielonymi barwnymi sikladowymi. Ta barwna wstepna fala nosna jest doprowadzana wraz z przekazywana przez ten kanal czarno-biala skladowa Y do urzadzenia przenoszacego 99.Faza i amplituda drgania 7 MHz, doprowadza¬ nego do modulatora synchronicznego 562 przez wzmacniacz 545, sa nastawiane za pomoca prze- - 10 -suwnika fazowego 540 i dzielnika napiecia 541 tak, ze w modulatorze synchronicznym za pomo¬ ca nakladania tego drgania na modulowana barwna wstepna fale nosna, doprowadzana do modulatora synchronicznego poprzez filtr pas¬ mowy 971 otrzymuje sie modulowana nowa fale nosna 10,5 MHz ze skorygowana czarno-biala skladowa w pasmie 0—2 MHz. Potrzebna do tego faza i amplituda drgania 7 MHz jest okre¬ slana w sposób opisany przy omawianiu fig. 1, 3 i 4. Dla blizszego wyjasnienia tego przebiegu wystarczy zaznaczyc, ze analogicznie do doko¬ nywanego w urzadzeniu wedlug fig. 4 wytwa¬ rzania skorygowanej czarno-bialej skladowej 0—2 MHz za pomoca nakladania dwóch drgan 3,5 MHz o odpowiedniej fazie i amplitudzie, mozna równiez przez nakladanie modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej 3,5 MHz na drga¬ nie 7 MHz o odpowiedniej fezie i amplitudzie wytwarzac fale nosna 10,5 MHz modulowana w okreslonych z góry punktach fazowych za po¬ moca pozadanej skorygowanej czarno-bialej skladowej. Ta fala nosna jest doprowadzana wraz z jej pasmami bocznymi poprzez filtr pas¬ mowy 98 do urzadzenia przenoszacego 99 i tam laczy sie z doprowadzana poprzez filtr pasmowy 535 nowa barwna wstepna fala nosna w napiecie sterujace dla wiazkowej lampy katodowej 16, zestawione ze skladowych 0—4 MHz i 8,5—12 MHz. Przy odczytywaniu za .pomoca pulsujacej wiazki katodowej tego napiecia sterujacego z, czestotliwoscia 3,5 MHz z modulowanej fali nos¬ nej 10,5 MHz równoczesnie z wydzieleniem kaz¬ dej skladowej barwnej wydzielona jest takze skorygowana czarnobiala skladowa 0—2 MHz.Wszystkie opisane postacie wykonania wyna¬ lazku sluza do przeksztalcania zlozonego sygnalu obrazowego o barwnych skladowych sygnalo¬ wych sluzacych do asymetrycznego odczytywania w sygnal, którego barwne skladowe sygnalowe nadaja sie do odczytywania symetrycznego. To przeksztalcanie odbywa sie w ten sposób, ze z modulowanej barwnej wstepnej fali nosnej zlozonego sygnalu obrazowego pobierane jest napiecie korekcyjne, które nastepnie wykorzy¬ stuje sie do takiego przeksztalcania barwnych skladowych sygnalowych, otrzymywanych przy symetrycznym odczytywaniu azeby byly one takie same, jak otrzymywane przy asymetrycznym odczytywaniu. Nalezy jednak zaznaczyc, ze wy¬ nalazek moze byc zastosowany nie tylko do tego celu. Moze on byc równiez wykorzystany w przy¬ padku okreslonego asymetrycznego odczytywa¬ nia barwnych skladowych sygnalowych do wy¬ twarzania napiecia korekcyjnego do poprawiania jakiegokolwiek bledu odtwarzania barw lub do usuwania powodowanych przez barwne skladowe sygnalowe dostrzegalnych wahan jasnosci punk. tów obrazowych. W ostatnim przypadku napiecie korekcyjne okresla róznice miedzy rzeczywistymi skladowymi sygnalowymi a takimi, jakie sa ko¬ nieczne do nalezytej pracy odbiornika. PL