, Elekrojlizer do elektrolizy stopionych soli, zwlaszcza uzywany do otrzymywania alumi¬ nium, pracuje przy niskim napieciu czasem w zakresie 4—4,5 wolta. Z tego wiec wzgledu korzystnie jest jak najbardziej zmniejszyc na¬ piecie w elektrolizerze bez niekorzystnego wplywu na przebieg elektrolizy. W patencie francuskim nr 953361 opisano juz sposób umo¬ zliwiajacy zapewnienie polaczenia elektrycz¬ nego pomiedzy blokami weglowymi tworzacymi dno elektrolizera i pretami metalowymi do do¬ prowadzania i odprowadzania pradu (zaleznie od tego, czy elektrolier jest stosowany do elek¬ trolitycznego otrzymywania aluminium, czy tez do jego rafinowania). Wedlug tego sposobu pre¬ ty stalowe, zwykle o przekroju prostokatnym, sa zamkniete w rowkach, wykonanych w blo¬ kach weglowych przez nalanie zeliwem o spec¬ jalnych wlasciwosciach, które sprzyjaja uzyska¬ ny mozliwie jak najwiekszego spadku napiecia przy dnie elektrolizera.Sposoby takie sa bardzo zadawalniajace, lecz postep techniczny wymaga obecnie utrzymywa¬ nia na calym obwodzie dna elektrolizera pochy¬ losci skrzepnietego kryolitu, która ogranicza powierzchnie dna do wartosci w przyblizeniu odpowiadajacej powierzchni ukladu anod. Przy¬ czynia sie to równiez do zmniejszenia znaczenia zmian pomiarów ruchów roztopionego alumi¬ nium, znajdujacego sie na dnie elektrolizera; otrzymuje sie przy tym bardzo duza sprawnosc elektrolizy, dochodzaca a niekiedy przekracza¬ jaca 90°/o.W przeciwnym razie, gdy czynna powierzchnia dna elektrolizera zostaje zmniejszona wskutek istnienia pochylosci, spadek napiecia zwieksza sie i osiaga czesto 0,40 wolta. Jest wiec bardzo korzystne zmniejszenie takiego spadku napiecia bez modyfikacji nowych sposobów prowadzenia elektrolizy.Wynalazek, jak wynika z badan Paul, Mo¬ rela, pozwala na rozwiazanie tego zagadnienia.Jest on oparty na fakcie, ze wieksza czesc spad¬ ku napiecia w poblizu dna elektrolizera jtit odpowiednia do wielkosci oporu eltktfyctntiD pretów stalowych, zapewniajacych polaczeniepomiedzy blokami weglowymi i przewodami zewnetrznymi. Wynalazek pozwala wiec na po¬ lepszenie przewodnosci elektrycznej tego pola¬ czenia* bo mozna uzyskac prawdopodobnie we¬ dlug nastepujacych sposobów.Wedlug pierwszej postaci wykonania wyna¬ lazku stosuje sie przeprowadzanie pradu przez wiekszy przekrój dzieki zastosowaniu pretów stalowych o wiekszej grubosci lub tez przez przyspawanie do preta stalowego, przynajmniej do jednej jego powierzchni, preta miedzianego.Nie wplywa tb na zmiane calkowitej dlugosci preta.Pret miedziany moze byc przyspawany do powierzchni preta stadowego, nie stykajacego sie z zamknieciem zeliwnym. Moze on byc przy¬ spawany równiez do powierzchni bocznej preta stalowego, tak iz pret miedziany jest czesciowo zanurzony w roztopione zeliwo, gdy pret stalo¬ wy jest przykrywany w rowkach, wykonanych w blokach weglowych. Teraz prad moze pod¬ plywac bezposrednio z bloków ii* miedzi.Wedlug drugiej postaci wykonywania wyna¬ lazku dlugosc pretów stalowych jest skrócona, co jest mozliwe przez odpowiednie zwezenie dolnej czesci wewnetrznej elektrolizera. Zmniej¬ szenie dlugosci pretów stalowych moze byc uzyskane przez zastapienie ich przewodami alu¬ miniowymi, których przewodnictwo elektryczne jest lepsze* Stosowane prety stalowe moga po¬ siadac wiekszy przekrój poprzeczny lub tez mo¬ ga one byc wzmocnione za pomoca preta mie¬ dzianego.Wedlug trzeciej postaci wykonania wynalazku nie ulega zmianie szerokosc dolnej czesci elek¬ trolizera, natomiast polaczenie pretów przecho¬ dzi przez jego dno, przy czym albo stosuje sie prety zagiete pod katem prostym na poziomie zewnetrznego brzegu bloków weglowych lub nadaje sie im jitany ksztalt.Rysunki pozwalaja na lepsze zrozumienie przedmiotu wynalazku. Fig. 1 przedstawia pro¬ fil znanego elektrolizera, który bedzie ulep¬ szony, fig. 2, 3 i 4 przedstawiaja elektrolizery wedlug pierwszej postaci wykonania wynalazku, fig. 5 i 6 — elektrolizery wedlug drugiej postaci wykonania wynalazku, a fig. 7 18 — elektroli¬ zery wedlug trzeciej postaci wykonania wyna¬ lazku.Na wszystkich figurach podane cyfry ozna¬ czaja: 1 — oslone metalowa otaczajaca elektro- lizer, 2 — warstwe izolacyjna, 3 — scianki weglowe elektrolizera, 4 — bloki weglowe, two¬ rzace dno elektrolizera i posiadajace w ich dol¬ nej czesci rowek, w którym jest zamkniety pret stalowy 5 przez zalanie go roztopionym ze¬ liwem, a cyfra 6 oznacza izolacyjna warstwe cegiel ogniotrwalych, podtrzymujaca dno elek¬ trolizera.Z fig. 1 widac, ze stalowy pret 5 nie siega poza dolna czesc bloków weglowych, przez co ogranicza sie ich wymiary. Przy zimnym prze¬ biegu procesu i przy bocznym pochyleniu po¬ wierzchni skrzepnietego kriolitu, spadek napie¬ cia przy dnie elektrolizera osiaga 0,4 wolta (fig. 1).Na fig. 2 pret 5 posiada przekrój poprzeczny trzykrotnie wiekszy niz pret na fig. 1, wskutek czego spadek napiecia przy dnie elektrolizera zmniejsza sie do 0,3 wolta. Prety te siegaja gle¬ biej do warstwy 6, co komplikuje konstrukcje; z drugiej zas strony musza oae -byc szeroko wciete przy przecbodEeniu przez oslone 1 ze wzgledu na to, ze wytrzymalosc oslony nie moze iyc zmniejszona.Powyzsze niedogodnosci moga byc wyelimi¬ nowane za pomoca urzadzenia, przedstawionego na fig. 3; pret 5 zachowuje swoje wymiary po¬ przednie, a doi jego dojlnej czesci przyspawana jest tasma miedziana 7, przy czym tasma jest przyspawana albo na calej dlugosci preta stalo¬ wego lub przy zachowaniu pewnej przerwy po¬ nizej srodkowego bloku weglowego, jak poka¬ zano na fig. 3, Tasma miedziana o przekroju 100X20 mm jest równowazna przy równo¬ wadze temperatury pretów, przekrojowi stali 200X120 mm, dwunastokrotnie wiekszemu, niz przekrój tasmy miedzianej. Spadek napecia jest taki sam jak W przypadku wedlug fig. 2 i wy¬ nosi 0,3 wolta.Na fig. 4 przedstawiono w podzialce powiek¬ szonej przekrój czesciowy elektrolizera w pobli¬ zu zamkniecia bloku weglowego 4 w plaszczyznie prostopadlej do przekroju na fig. 3.Jak widac pret miedziany 7, przyspawany Ap bocznej powierzchni preta stalowego 5, jest oto¬ czony zeliwem zamkniecia 8. Pret miedziany moze byc perforowany np. w miejscu 9 w celu zapewnienia lepszego polaczenia miedzy zeli¬ wem i miedzia. W ten sposób mozna uzyskac dalszy spadek napiecia o 0.03 wolta w porów¬ naniu z elektrolizerem na fig. 3. Uzyskuje sie wiec spadek napiecia 0,27 wolta.Aluminium wykazujac równowazne przewod¬ nictwo jest przewodnikiem tanszym niz stal; druga postac wykonania wynalazku pozwala na skrócenie dlugosci pretów stalowych (fig. 5 przez zastapienie wystajacych konców pre- - 2 -tów stalowych pretami aluminiowymi 8. W tym przypadku zachodzi koniecznosc zmniejszenia szerokosci dolnej czesci oslony, poniewaz alu¬ minium nie moze wytrzymywac temperatury panujacej wewnatrz oslony i dlatego musi znaj¬ dowac sie na zewnatrz oslony.Fig. 5 przedstawia takie urzadzenie przy za¬ stosowaniu pretów stalowych o wiekszym prze¬ kroju poprzecznym, wystajacych na dól z row¬ ków w blokach weglowych.Fig. 6 przedstawia te sama oslone zwezona w jej dolnej czesci, lecz z pretami stalowymi nie wystajacymi z rowka w blokach weglowych, które sa wzmocnione za pomoca przyspawanych tasm miedzianych 7.W elektrolizeraeh przedstawionych na fig. 5 i 6 uzyskuje sie przy dnie elektrolizera spadek napiecia 0,25 wolta.Wedlug trzeciej postaci wykonania wynalazku pominieto zmniejszenie dolnej czesci oslony, podczas gdy prety stalowe zostaly skrócone. Wy¬ niki takie uzyskuje sie dzieki wprowadzeniu konców pretów na zewnatrz przez dno elektro¬ lizera.Na fig. 7 prety sa zagiete pod katem prostym na poziomie bloków weglowych, a przewody alu¬ miniowe 8 zastosowano dluzsze, nizw elektrolize- rze na fi|g. 4 i 5. W tym przypadku przewody 9 moga byc umieszczone ponizej elektrolizera i sluza do zbierania pradu elektrycznego z pre¬ tów stalowych. Wygiete prety moga byc wzmoc¬ nione za pomoca tasmy miedzanej 7. W ten spo¬ sób mozna uzyskac spadek napiecia nieco mniej¬ szy niz 0,25 wolta, np. 0,24 wolta.Wedlug fig. 8 pret stalowy 5 posiada dlugosc dokladnie taka sama, jak uklad bloków den¬ nych, przy czym prad jest odprowadzany przez pionowe prety stalowe. Pret posiada, ogólnie biorac, ksztalt greckiej litery „pi". Taki ksztalt preta mozna uzyskac przez kucie lub spawanie.Przy dnie elektrolizera mozna latwo osiagnac spadek napiecia do 0,24 woka.Jest oczywiste, ze przyspawanie do preta sta¬ lowego tasmy miedzianej jest bardzo wazne, co pozwala jeszcze bardziej zmniejszyc spadek na¬ piecia przy dnie elektrolizera; przedstawiono to w trzech opisanych wyzej postaciach wykonania wynalazku. Jednak zbyt mala wartosc spadku napiecia wymaga polejszenia izolacji cieplnej, co zwiazane jest ze wzrostem kosztów insta¬ lacji. Wybór najbardziej odpowiedniego prze¬ kroju poprzecznego i dlugosci pretów stalowych i miedziaynch oraz przewodów aluminiowych zalezny jest od kosztów tych materialów i od kosztów energii elektrycznej w danym kraju, W kazdym poszczególnym przypadku specjalista w danej dziedzinie moze okreslic powyzsze dane nie wykraczajac poza zakres wynalazku. PL