Wynalazek dotyczy hydraulicznego turbo- sprzegla zawierajacego kolo lopatkowe oraz elementy wirnikowe.Znane sa juz hydrauliczne turbo-sprzegla, w których pierscieniowa komora zbiornikowa do cieczy, obracajaca sie wraz z wirnikiem, po¬ siada ograniczone polaczenie poprzez dysze prze¬ lotowe z roboczym obwodem sprzegla oraz umie¬ szczona w tej komorze zbiornikowa nastawna rure czerpakowa, sluzaca do przekazywania cie¬ czy roboczej ze zbiornika do obwodu roboczego.Przekazywanie to moze sie odbywac ze stosun¬ kowo duza szybkoscia i powodujac szybkie na¬ pelnianie obwodu roboczego. Przekazywanie natomiast cieczy z obwodu roboczego do zbior¬ nika moze sie odbywac w tych znanych urza¬ dzeniach stosunkowo powoli, a to ze mwzgledu na wspomniane ograniczone polaczenia. Obwód roboczy moze byc ^oprózniany tylko ze stosun¬ kowo mala szybkoscia w porównaniu z szyb¬ koscia napelniania, chyba ze sprzeglo jest wy¬ posazone w odpowiedniej budowy zawory;, szyb¬ ko oprózniajace, które jednakze wykazuja pe¬ wne niedogodnosci i zwiekszaja koszt sprzegla.Znane sa równiez hydrauliczne turbo-sprze¬ gla, w których rura czerpakowa w komorze ro¬ boczej sprzegla lub w komorze, posiadajacej nieograniczone polaczenie z obwodem roboczym, sluzy do przekazywania cieczy z obwodu robo¬ czego do studzienki, przy czym zawieraja one pompe do przekazywania cieczy z powrotem do obwodu roboczego. W sprzegle tego rodzaju przekazywanie cieczy z obwodu roboczego za pomoca rury czerpakowej moze sie odbywac stosunkowo szybko, natomiast przekazywanie cieczy ze studzienki do obwodu roboczego moze byc dokonywane tylko stosunkowo powoli w porównaniu do szybkosci oprózniania, chyba ze pompa oraz przynalezne polaczenie rurowe jak równiez kanaly sa niepozadanie duze.Znane sa jeszcze hydrauliczne turbo-sprzegla, w których obwód roboczy jest umieszczony w nienormalnie duzej odleglosci promieniowe} od obrotowego walu sprzegla, zas komora zbior¬ nikowa obraca sie wraz z elementem lopatko-wym, który normalnie jest wykonany jako ele¬ ment obrotowy w kierunku promieniowym za¬ sadniczo w przestrzeni przewidzianej miedzy wewnetrznym obrysem obwodu roboczego i tym walem. Nastawna rura czerpakowa jest umiesz¬ czona albo w komorze roboczej albo tez w ko¬ morze posiadajacej swobodne polaczenie z ob¬ wodem roboczym, jako narzad do szybkiego przekazywania cieczy, zawartej w; obwodzie roboczym, do wspomnianej komory zbiorniko¬ wej. Otwory do przekazywania cieczy, znajdu¬ jace sie w komorze zbiornikowej, sa polaczone z obwodem roboczym,, wiec w przypadku uru¬ chomienia turbo-sprzegla powstaje obieg cieczy z obwodu roboczego poprzez rure czerpakowa do komory zbiornikowei % z powrotem poprzez wspomniane otwory do obwodu roboczego. Ten typ turbo-sprzegla wyróznia sie szybkim opróz¬ nianiem obwodu roboczego poprzez rure czer¬ pakowa, natomiast szybkosc napelniania obwodu roboczego poprzez wspomniane otwory, posia¬ dajace ograniczona powierzchnie, jest stosun¬ kowo mala.Proponowano juz wykonywac turbo-sprzegla, w których szybkosc napelniania i szybkosc opóz¬ niania obwodu roboczego sa stosunkowo duze, przy zastosowaniu podwójnych rur do przeka¬ zywania cieczy, opisanych np. w patencie bry¬ tyjskim nr 509761, jednakze te proponowane konstrukcje nie nadawaly sie do zastosowania w praktyce. Przedmiotem wynalazku jest nada¬ jace sie do stosowania praktycznego hydra¬ uliczne turbo-sprzeglo, w którym szybkosc na¬ pelniania i szybkosc oprózniania obwodu robo¬ czego sa zasadniczo tego samego rzedu wiel¬ kosci, przy czym zastosowane narzady rozrzad- cze sa stosunkowo latwe w obsludze.Hydrauliczne turbo-sprzeglo wedlug wyna¬ lazku jest zaopatrzone w pierscieniowa komore zbiornikowa do cieczy, która obraca sie wraz z jednym z lopatkowych elementów sprzegla oraz wraz w co najmniej jedna dwuwylotowa rura czerpakowa, posiadajaca przeciwnie skie¬ rowane otwory, wylotowe, które sa czynne od¬ powiednio w komorze roboczej sprzegla i w ko¬ morze zbiornikowej i która to rura jest rucho¬ ma, wskutek czego przy uruchomieniu sprzegla rura ta moze byc nastawiana na przekazywanie cieczy roboczej z obwodu roboczego do komory zbiornikowej i/lub na przekazywanie cieczy ro¬ boczej z komory zbiornikowej do obwodu ro¬ boczego.W najkorzystniejszej postaci wykonania hy¬ draulicznego turbo-sprzegla wedlug wyiulizku, wspomniana rura czerpakowa lub tez co naj¬ mniej jedna sposród rur czerpakowych, jezeli zastosowano ich kilka, moze byc nastawiana od¬ powiednio na przekazywanie cieczy roboczej bezposrednio poprzez nia z obwodu roboczego do komory zbiornikowej i/lub na przekazywanie cieczy roboczej bezposrednio poprzez nia z ko¬ mory zbiornikowej do obwodu roboczego.Wynalazek jest blizej wyjasniony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przekrój pionowy turbo-sprzegla wedlug wynalazku zaopatrzonego w jedna rure czerpakowa, fig. 2 — widok czesci tego sprzegla w kierunku wskazanym na fig. 1 strzalka A i fig. 3 — przekrój pionowy sprze¬ gla wedlug wynalazku o dwóch rurach czerpa¬ kowych.Turbo-sprzeglo uwidocznione na fig. 1 i 2 jest zaopatrzone w kolo lopatkowe 1 i w lopatkowy wirnik 2. Oslona 3 kola 1 jest polaczona w po¬ blizu swego obwodu ze skrzynka zawierajaca cylindryczna czesc 4 otaczajaca osiowo wirnik 2, oraz czesc 5 w ksztalcie stozka scietego która otacza osiowo umieszczony weWnetrz niej wal 6 wirnika i wystaje poza kolo lopatkowe 1. Czesc stozkowa 5 posiada srodkowy otwór o srednicy wiekszej od srednicy nieruchomego kadluba 7 rury czerpakowej. Wspomniana skrzynka jest zabezpieczona w poblizu polaczenia cylindrycz¬ nej czesci 4 ze stozkowa czescia 5 za pomoca oslony 8, która wraz z czescia 5 tworzy komore zbiornikowa 9, Koncowa scianka tej komory jest zaopatrzona w otwór srodkowy o nieco wiekszej srednicy od srednicy nieruchomego kadluba rury czerpakowej.Nieruchomy kadlub 7 sluzy jako prowadnica dla dwuwylotowej rury czerpakowej 10, której przeciwlegle otwarte konce leza jeden powyzej walu 6 wirnika w komorze zbiornikowej 9 dra¬ gi zas ponizej tego walu 6 w przestrzeni 11, lezacej miedzy stozkowa czescia 5 i pierscie¬ niowa oslona 5a, zabezpieczona na obwodzie za pomoca czesci 4. Przestrzen U bedzie w poniz¬ szym opisie nazywana „komora przenoszaca".Otwory 5b wykonane w oslonie Sa w poblizu jej obwodu zapewniaja nieograniczone polacze¬ nie miedzy komora przenoszaca 11 a obwodem roboczym. Rura czerpakowa 10 jest pochylona wzgledem osi sprzegla, wskutek czego jest ona w przyblizeniu równolegla do stozkowej czesci 5 ponizej osi sprzegla. Ta rura* 10 jest osadzona slizgowo w nieruchomym kadlubie 7. - 2 -Przy normalnej pracy sprzegla, kiedy jest oho odpowiednio obciazone ciecza robocza i gfly rura czerpakowa 10 znajduje sie w swym naj¬ wyzszym polozeniu, pokazanym na fig. 1 liniami pelnymi, i jest tam doprowadzana z komory przenoszacej, ta komora przenoszaca 11, pola¬ czona w sposób nieograniczony z obwodem ro¬ boczym zawartym miedzy kolem lopatkowym i a wirnikiem 2 poprzez pierscieniowa przerwe, istniejaca pomiedzy obwodami kola lopatkowe¬ go i wirnika, tworzy pierscien z cieczy roboczej, którego promieniowa wewnetrzna granica lezy zasadniczo w jednej plaszczyznie z wewnetrzna granica wirowego pierscienia cieczy w obwodzie roboczym. Dolny wylot rury czerpakowej 10, który otwiera sie w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu pierscienia cieczy w komo¬ rze 11, prawie sie zbiega z wewnetrzna granica tego pierscienia.Jezeli obwód roboczy ma byc oprózniony, rura czerpakowa 10 przesuwa sie podluznie ku dolowi, przy czym jej droga jest ograniczona za pomoca odpowiedniego narzadu zatrzymujacego, nieuwidocznionego na rysunku, i osiagajac jej najnizsze polozenie, wskutek czego dolny koniec tej rury 10 wchodzi do pierscienia cieczy w ko¬ morze 11 i dolny wylot tej rury przypada w po¬ blizu miejsca polaczenia czesci .cylindrycznej 4 z czescia stozkowa 5, jak to pokazano liniami przerywanymi na fig. 1. Ciecz zostaje zatem nagle przerzucona przez rure 10 z komory 11 do komory zbiornikowej 9 oprózniajac szybko ob¬ wód roboczy. Ciecz, która zostaje przekazywana do komory 9, tworzy' obrotowy pierscien, któ¬ rego wewnetrzna granica prawie przylega do górnego wylotu rury czerpakowej 10.W celu ponownego napelnienia obwodu robo¬ czego, rura 10 przesuwa sie ku górze do kran¬ cowego polozenia, ustalonego za pomoca nie- tiwidocznionego na rysunku narzadu zatrzymu¬ jacego, w chwili gdy górny koniec rury 10 wej¬ dzie do pierscienia cieczy w komorze zbiorni¬ kowej 9, dolny zas koniec tej rury wysunie sie -z komory przenoszenia 11. Górny wylot rury 10 jest skierowany w kierunku przeciwnym do kierunku obrotu pierscienia cieczy w komorze 9 wskutek czego ta ciecz gwaltownie przelewa sie przez rure 10 do komory 11 a tym samym do obwodu roboczego. Poniewaz zasadniczo cala ilosc cieczy wihha byc przekazywana, komora zbiornikowa 9 jest zaopatrzona w pierscieniowy rowek 12, do którego wchodzi górny wylot ru¬ ry 10 gdy rura ta zajmuje najwyzsze swe po- ibzefiie odpowiednio do nastawienia.Jest rzecza pozadana zastosowac pewne pro¬ porcjonalne wymiary komory 9 i obwodu roóó- czcgo, tak, azeby objetósc cieczy przfckazywa- fiej przy pomocy rury czerpakowej i 6 z kómbry przenoszenia 11* przy jej ruchu z polozenia Wysu¬ niecia do polozenia pelnego wsuniecia do kómb^ ty 11, byla zasadniczo równa objetosci cieczy przekazywanej za pomoca rury 10 z komory 9, gdy porusza sie ona na te sama odlegosc lecz w kierunku przeciwnym oraz azeby ciecz robo¬ cza byla utrzymywana w obwodzie roboczym i w komorze 11, gdy sprzeglo sie obraca (ciecz jest utrzymywana pod dzialaniem sily odsrod¬ kowej) i gdy sprzeglo] jest unieruchomione (ciecz zbiera sie wówczas w dolnej czesci komory zbiornikowej 9 i obwodu roboczego).Narzady do nastawiania rury czerpakowej 10 zawieraja dzwignie 13 (fig. 2) za pomoca której powyzej wspomniane narzady zatrzymujace wspóldzialaja w ograniczaniu drogi przesuwu rury 10. Dzwignia 13 uruchamia drazek zeba¬ ty 25, wspólpracujacy z zebami 24 tulei 18, któ¬ ra porusza sie wahliwie na wale 6 i jest zaopa¬ trzona w zeby 17, wspólpracujace z nieuwidocz- riionymi na rysunku zebami zebatki, zastosowa¬ nej na rurze 10.Jezeli to jest pozadane, rura czerpakowa 10 moze byc przystosowana do przekazywania tylko czesci lub calej cieczy z komory 11 do komory 9 poprzez chlodnice. W tym celu rura 10 moze byc zaopatrzona w otwory, które w wysunietym polozeniu tej rury lacza sie z umieszczonymi w kadlubie 7 kanalami polaczonymi z przewo¬ dem odpowiednio przewodzacym ciecz do urza¬ dzenia chlodniczego i z powrotem.W postaci wykonania wynalazku przedstawio¬ nej na fig. 3 turbo-sprzeglo jest zaopatrzone w dwie rury czerpakowe 15 i 16 umieszczone slizgowo w ich kierunku podluznym w nierucho¬ mym tulejowym kadlubie 7. Rura czerpakowa 15 posiada jeden koniec wysiegajacy do czesci komory przekazujacej 11, lezacej powyzej tego kadluba 7, drugi zas jej koniec wysiega do ko¬ mory zbiiornikowej 9 ponizej kadluba 7. Rura czerpakowa 16, pokazana liniami kropkowo- kreskowymi, posiada jeden koniec wysiegajacy do komory 11 ponizej kadluba 7, drugi zas ko¬ niec wysiegajacy do komory zbiornikowej 9 po¬ wyzej kadluba 7. Obie te rury czerpakowe 15 i 16 sa polaczone miedzy soba mechanicznie w dowolny sposób tak, azeby ich dzialanie bylo zawsze identyczne, to jest, aby obie mogly byc - 3 -wsuwane do komory przenoszacej lub tez z tej komory wysuniete.Przy takim wykonaniu, w którym kazda*t rur czerpakowych 15 i 16 sluzy do przekazywania cieczy bezposrednio poprzez nia z komory zbiornikowej 9 i odwrotnie, czynnosci napel¬ niania i oprózniania obwodu roboczego sa przy¬ spieszone w porównaniu z urzadzeniem wedlug fig. 1 i 2, zaopatrzonym tylko w jedna rure czerpakowa.W razie potrzeby mozna zastosowac trzy lub wiecej polaczonych miedzy soba rur czerpako¬ wych, a to w celu skrócenia czasu potrzebnego do napelniania i oprózniania obwodu roboczego.Jezeli zastosowano dwie lub wiecej rur czer¬ pakowych, jedna z nich np. rura 25, moze byc przystosowana do przekazywania cieczy bezpo^ srednio poprzez nia z komory zbiornikowej 9 do komory przenoszacej 11 i odwrotnie, druga zas rura 16 moze sluzyc do obiegu cieczy po¬ przez chlodnice, gdy rura 15 znajduje sie w po¬ lozeniu cofnietym przy którym obwód roboczy jest napelniany. W tym celu w poblizu obwodu czesci stozkowej 5 mozna zastosowac dysze przelotowe, wskutek czego ciecz moze przeply¬ wac z ograniczona szybkoscia z napelnionego obwodu roboczego do komory zbiornikowej 9, natomiast rura 16 jest wykonana tak, ze wy- siega bardziej do rowka 12 anizeli rura 15, dzie¬ ki czemu waski pierscien cieczy, zbierajacych w rowku, przy jej przeplywie poprzez wspo¬ mniane dysze, wchodzi do rury 16 zanim moze on uzyskac taka grubosc przy której wplywa do rury 15. Rure 16 zaopatruje sie w otwory, które, gdy rura 16 jest wyciagnieta z komory 11 przypadaja naprzeciw znajdujacych sie w nie¬ ruchomym kadlubie, kanalów osiowych, pola¬ czonych z chlodnica. Ciecz zabrana przez ru¬ re 16 przeplywa poprzez wspomniane kanaly do chlodnicy zas poprzez inny kanal lub ka¬ naly i poprzez /drugi koniec rury 16 doplywa do obwodu roboczego.W stozkowej czesci 5 mozna zastosowac jeden lub wiecej zaworów sterowanych odsrodkowo.Te zawióry lub zawór jest wykonany tak, ze otwiera sie przy malej szybkosci i gdy sprzeglo jest nieruchqme„ natomiast zamyka sie przy odpowiedniej szybkosci obrotowej kola lopat¬ kowego 1. Jezeli te zawory sa otwarte, ciecz moze szybko przez nie przeplywac z obwodu roboczego do komory zbiornikowej wskutek .czego czesciowo oprózniony obwód roboczy zo¬ staje w tych warunkach calkowicie napelniany.Powyzej wspomniane mechaniczne polaczenie miedzy soba rur czerpakowych 15 i 16 moze byc uskutecznione, jak to uwidoczniono na rysun¬ ku, za pomoca zebów 17 zastosowanych na tu- lei 18, która posiada katowy ruch obrotowy na wale, przy czym te zeby wspólpracuja z zebat¬ ka umieszczona na rurach czerpakowych. Na-. rzady do ustawiania rur czerpakowych zawie¬ raja dzwignie 20, osadzona na czopie 21 utrzy¬ mujacym wewnetrznie uzebiony wycinek 22, którego zeby 23 zazebiaja sie z zebami 24 tu- lei 18. Ruch katowy dzwigni 20 powoduje ruch katowy wycinka 22, a tym samym i tulei 18, wskutek czego rury czerpakowe 25 i 16 poru¬ szaja sie zgodnie ze soba w ich kierunku po¬ dluznym. PL