Opublikowano dnia 14 grudnia 1997 r. &0^ lL U POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 40573 KI. 21 c, 47/01 VEB Carl Zeiss Jena Jena, Niemiecka Republika Demokratyczna Sposób sterowania lancuchów lub grup przokainlków Patent trwa od dnia 31 stycznia 1956 r.Wynalazek dotyczy sposobu sterowania lancu¬ chów lub grup przekazników jakie stosuje sie np. w technice zdalnego sterowania do wyzwalania przebiegów sterowania i regulacji jak równiez w elektrycznych maszynach matematycznych.Trwalosc przekazników uzywanych do tego celu jest ograniczona srednio do dkolo 107 — 108 la¬ czen. Przyczyna tego jest to, ze przelaczenie sty¬ ków odbywa sie w stanie obciazenia pradem, przy czym, jak wiadomo, zachodzi wedrówka metalu stykowego miedzy stykami, która, bedac nieznacz¬ na i ledwo1 dostrzegalna przy jednorazowym zam¬ knieciu i otwarciu styku, powoduje jednak, wobec sumowania poszczególnych dzialan po wiekszej liczbje laczen, takie znieksztalcenie styków, ze staja sie nieuzyteczne. W celu przedluzenia trwa¬ losci styków przekaznikowych proponuje sie we¬ dlug wynalazku sposób sterowania lancuchów lub grup przekaznikowych, polegajacy na wytwarza¬ niu kilku ciagów impulsów przesunietych w fazie, które wzbudzaja uzwojenia poszczególnych prze¬ kazników w takiej kolejnosci, ze styki przekazni¬ ków w czasie przelaczania nie sa obciazone pra¬ dem. Stosujac takie przekazniki mozna osiagnac znacznie wieksza niz dotychczas liczbe laczen.Stwierdzono np., ze po liczbie laczen 10* nie mozna bylo dostrzec zuzycia.Sposób wedlug wynalazku mozna np. wykony¬ wac za pomoca ukladu, w którym nadajnik impul¬ su dostarcza trzech ciagów impulsów przesunie¬ tych w fazie o 120°. Styki kazdego przekaznika lancucha sa przydzielone do takiego ciagu impul¬ sów, który jest przesuniety w fazie o 120° wzgle¬ dem ciagu impulsów uzytego do wzbudzania tegoz przekaznika. W ten sposób otrzymuje sie uklad, w którym kazdy kolejny przekaznik lancucha jest wzbudzany przez jeden z trzech uzytych do wzbu¬ dzania ciagów impulsów, styki lacznikowe zas kazdego przekaznika sa wlaczone do tego ciagu impulsów, dla którego poczatek stanu roboczego wypada jednoczesnie z poczatkiem stanu spoczyn¬ kowego ciagu impulsów uzytego do wzbudzenia odnosnego przekaznika. Stosunek czasu trwania impulsów do czasu trwania, przerw miedzyimpul-sowych moze wynosic 2 : 1 w przypadku omó¬ wionego ukladu Dracujacego na trzech ciagach impulsów. -r W przekaznikowych urzadzeniach sterujacych moze sie zdarzyc, ze grupy przekaznikowe powin¬ ny byc sterowane przez ciagi impulsowe, o dwóch róznych czestotliwosciach, np. moze zajsc potrze¬ ba sterowania urzadzen o mniejszej. czestotliwosci roboczej przez przekazniki pracujace na wiekszej czestotliwosci. W tych przypadkach, jezeli wieksza czestotliwosc jest calkowita wielokrotnoscia cze¬ stotliwosci mniejszej mozna, wedlug dalszego roz¬ winiecia wynalazku, stosowac do wzajemnego przejscia z jednej grupy przekaznikowej na druga dalsze ciagi impulsów, które wytwarza sie przez modulacje ciagu impulsów wiekszej czestotliwosci ciagiem impulsów mniejszej czestotliwosci.W celu lepszego wyjasnienia przedmiotu wyna¬ lazku na rysunku przedstawiono przyklad wyko¬ nania, przy czym fig. 1 przedstawia przykladowo przebieg ciagów impulsów do wykonywania spo¬ sobu sterowania przekazników wedlug wynalazku, fig. 2 — przyklad ukladu lancucha przekaznikowe¬ go pracujacego na ciagach impulsów przedstawio¬ nych na fig. 1, oraz fig. 3 — przyklad wytwarzania nowych ciagów impulsów przez wzajemne naloze¬ nie ciagów impulsowych o róznych czestotliwos¬ ciach.Na fig. 1 cyfra I oznacza ciag impulsów zlozony z impulsów prostokatnych o stalej czestotliwosci.Czas trwania impulsu t1 jest przy tym dobrany odpowiednio do dlugosci przerw miedzyimpulso¬ wych t2 tak, iz stosunek t± : t2 = 2:1. Czas trwa¬ nia jednego okresu impulsu t = tx + t2 wynosi np. 20 p/sek. Podobny ciag impulsów II opóznia sie w fazie wzgledem ciagu impulsów I o 120°. Trzeci ciag impulsów III jest przesuniety w fazie wzgle¬ dem ciagu impulsów II o dalsze 120°, tak iz w re¬ zultacie otrzymuje sie trójfazowy uklad napiec impulsowych, w którym napiecie fazowe podobnie jak w ukladzie pradu trójfazowego sa przesuniete wzgledem siebie o 120°.Fig. 2 przedstawia czesc lancucha przekazników sterowanego sposobem wedlug wynalazku. Prze¬ kazniki telegraficzne spolaryzowane U, V, W, X, Y, Z, stanowiace czlony lancucha sa polaczone tak, ze styki u, v, w, x, y, z kazdego przekaznika pod¬ czas przelaczania sa pozbawione pradu. Gdy np. jedno uzwojenie czesciowe przekaznika U jest wzbudzone impulsem przychodzacym z przewodu 3 to przekaznik ten przelacza styk u i wlacza w ten sposób ciag impulsowy I na odpowiednie uzwoje¬ nie czesciowe przekaznika V. Przekaznik V wzbu¬ dza sie i przelacza swój styk nalezacy do ciagu impulsowego II. Poniewaz ciag impulsowy II jest opózniony wzgledem ciagu impulsowego I o 120* uruchomienie przekaznika V i tym samym przela¬ czenie styku v przypada w czasie przerwy miedzy- impulsowej ciagu II. Styk v pozostaje wiec w cza¬ sie przelaczania bez pradu. Styk v wlacza napiecie impulsowe ciagu II do nastepnego przekaznika W który wzbudza sie i przelacza swój styk w. Ten styk jest równiez bez pradu w czasie przelaczania, gdyz jest wlaczony do ciagu impulsowego III opóz¬ nionego o 120° wzgledem ciagu impulsowego II, tak iz czas wzbudzenia przekaznika W znów przy¬ pada w czasie przerwy miedzyimpulsowej ciagu III.Styk w przylacza napiecie impulsowe III z jednej strony do pierwszego uzwojenia czesciowego prze¬ kaznika X a z drugiej — do drugiego uzwojenia cze¬ sciowego przekaznika U, tak ze obydwa przekazniki wzbudzaja sie, przy czym styk x wlacza przekaznik Y na ciag impulsowy I a styk u odlacza od niego przekaznik V. Dzialanie przekazników X, Y, Z o stykach x, y, z jest takie same jak dzialanie przekazników U, V, W o stykach u, v, w. Dopro¬ wadzanie napiec impulsowych do uzwojen prze¬ kazników odbywa sie przez prostowniki aby unik¬ nac niepozadanych sprzezen miedzy czlonami lan¬ cucha.Na fig. 3 cyfry I, II, III oznaczaja trójfazowe ciagi impulsów o tej samej czestotliwosci jak wy¬ jasniono przy omawianiu fig. 1. Jezeli jest posta¬ wione zadanie przejscia z grup przekazników, pra¬ cujacych na czestotliwosci ciagów impulsowych I, II, III, na grupy przekazników pracujacych na ciagach impulsowych o mniejszej czestotliwosci które np. powinny miec przebieg przedstawionych na rysunku dwufazowych ciagów impulsowych A, B o czestotliwosci równej polowie czestotliwosci ciagów impulsowych I, II, III, to mozna to osiagnac przez modulacje jednego ciagu impulsowego wiekszej czestotliwosci, np. ciagu impulsowego I, ciagiem impulsowym o mniejszej czestotliwosci, np. ciagiem A. Przy stuprocentowej modulacji cia¬ gu impulsowego I ciagiem impulsowym A otrzy¬ muje sie nowy ciag impulsowy IA, przy pomocy którego mozna latwo osiagnac przejscie z jednej czestotliwosci na druga. Przy przejsciu z wiekszej czestotliwosci na mniejsza utrzymuje sie. np. ciag I, II, III, LA, fi, A, fi przy przejsciu zas mniejszej czestotliwosci na wieksza otrzymuje sie odpowiednio ciag A, B, A, B, IA, II, III, I.... W ten sposób mozna np. w ukladzie ste¬ rujacym pracujacym na okreslonej czestotliwosci przejsc na przyrzady lub uklady pracujace na innej czestotliwosci. , PL