RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 40427 KI. 42 b, 13 Jan Lopuski Potasze, Polska Przyrzad do taksowania drzewostanu Patent trwa od dnia 26 stycznia 1957 r.Przedmiotem wynalazku jest przyrzad po¬ miarowy, przeznaczony do oznaczania, ocenia¬ nia i taksowania drzewostanu w lesie; moze on równiez sluzyc do oznaczania i taksowania drzewa w dowolnych skladnicach.Dotad znane podobne przyrzady pomiarowe umozliwiaja dokonywanie ocen i pomiarów drzew na pniu lub drewna na skladzie jedynie przy zastosowaniu calego szeregu narzedzi, przy czym wymagaja one grupy pomiarowej, zlo¬ zonej co najmniej z kilku ludzi, którzy wspól¬ nie dokonywaja tych ocen i pomiarów.Przyrzad wedlug wynalazku wyróznia sie tym, ze umozliwia dokonywanie oceny i pomia¬ rów drzewostanu bez koniecznosci dodatkowej pomocy, przy czym jest zaopatrzony w narzady, umozliwiajace trwaly zapis dokonywanych od¬ czytów, wykluczajac ewentualne pomylki, jakie normalnie czesto zachodza przy przenoszeniu danych do notatnika lub zeszytu. Dokonywane zapisy stanowia równoczesnie dowód przepro¬ wadzenia ocen i pomiarów taksacyjnych mate¬ rialu drzewnego, znajdujacego sie na pniu lub tez lezacego na skladzie.Przyrzad wedlug wynalazku jest pomyslany tak, ze umozliwia dokonywanie róznych ozna¬ czen na samym drzewie przy równoczesnym za¬ pisie pomiarów na tasmie rejestracyjnej be? koniecznosci korzystania z pomocy dodatko¬ wych pracowników.Posiada on w szczególny sposób osadzone pily z celowo wykonanymi uzebieniami, odpo¬ wiednie przytrzymywacze tasmy rejestracyjnej, odejmowalnie osadzony pion oraz narzad re¬ jestrujacy w postaci najlepiej przycisków dziur¬ kujacych oraz tyczke podporowa o okreslonej dlugosci znormalizowanej. Narzad rejestrujacy jest równoczesnie zaopatrzony w lunete celow¬ nicza, sluzaca do pomiarów wysokosci drzew z ustalonej odleglosci od mierzonego pnia.Wszystkie te narzady sa trwale osadzone na przyrzadzie lub do niego przytwierdzone odej¬ mowalnie. Sa one wykonane tak, ze nie stano¬ wia szczególnego obciazenia, dzieki czemu jednaosoba jest w stanie nosic przyrzad i sama sie nim poslugiwac. r / Na rysurfku przedstawiono przyrzad wedlug wynalazku, zaopatrzony w narzady, pozwalaja¬ ce na uniwersalne jego zastosowanie, przy czym fig. 1 przedstawia widok z boku przyrzadu, fig. 2 — widok przyrzadu z przeciwnej strony, fig; 2a — uszko do zawieszania przyrzadu na tyczce, fig. 3 i 3a — uchwyty tasmy, fig. 3b — narzad rejestrujacy, fig. 4 — widok perspekty¬ wiczny narzadu rejestrujacego w podzialce po¬ wiekszonej, fig. 5 — nasadke pomocnicza w po¬ staci skali do szacunku wysokosciowego drzewa, fig q — przekrój poprzeczny nasadki wedlug fig. 5, a fig. 7 — sposób poslugiwania sie przy¬ rzadem przy pomiarze wysokosci drzew.Znfchy podobny przyrzad posiada- listwe 1 z zamocowa.iym nieruchomym pionowym ra¬ mieniem 2, na której jest osadzone przesuwnie Tamie 3. Ramie 3 sluzy do oznaczania grubosci pni drzew na znormalizowanej i ustalonej wy¬ sokosci od ich podstawy. Odpowiednie umowne naciecia na drzewach, sluzace równoczesnie do ich zaklasyfikowania, wykonuje zwykle osobny pracownik za pomoca dowolnej pily oznacza¬ jac zwlaszcza miejsce, w którym nalezy przy¬ lozyc ramiona 2 i 3 przyrzadu. Inne oceny i pomiary wymagaly innych specjalnych narza¬ dów i pomocy dalszych pracowników.W przyrzadzie wedlug wynalazku jego ra¬ miona sa zaopatrzone w pily nacinajace kore drzewa; czynnosci te wykonuje ta sama osoba, która dokonuje taksowanie. Na nieruchomym ramieniu 2 jest osadzona pila 4 wychylnie do¬ kola osi 5 i utrzymywana w zadanym polozeniu, jak tj uwidoczniono na fig. 1, elastycznie za pomoca sprezyny 6. Podobnie zamocowana jest pila 4' na ramieniu 3, na którym zamocowana jest za pomoca uchwytu 3' pila 7, osadzona wy¬ chylnie na sworzniu 8, przy czym wielkosc wy¬ chylenia tej pily jest ograniczona celowo jarz¬ mem 9. Pila 7 jest utrzymywana podatnie i ela¬ stycznie we wlasciwym polozeniu za pomoca sprezyny 10. Dzieki takiemu osadzeniu pily na ramionach przyrzadu sam taksator jest w sta¬ nie wykonac w korze drzew konieczne oznacze¬ nia za pomoca pil, przy czym równiez oznacza od razu sam jakosc drewna, czyniac odpowied¬ nie naciecia kory. Moze on np. rozchylajac oba ramiona przyrzadu wykonac naciecia jedynie pila 7 i w ten sposób oznaczyc jakosc pierwsze¬ go gatunku. Przyciskajac ramie 3 i dokonujac naciecia równiez pila 7 wykonuje na korze drzswa dwa naciecia, oznaczajace np. drugi gatunek drewna. Czyniac to samo pilami 7 i 4 dokonuje sie oznaczenia np. trzeciego gatunku drewna. Dokonujac równoczesnie naciecia wszystkimi trzema pilami mozna jeszcze zare¬ zerwowac sobie czwarty rodzaj oznaczenia, okreslajacy umownie pewne cechy drewna.Pila 7 posiada zeby najlepiej ustawione pro¬ sto, nacinajace drewno w obu kierunkach. Na¬ tomiast pily 4, 4' wskazane jest wykonac z ze¬ bami pochylonymi w kierunku listwy 1 tak, aby naciecie kory nastepowalo przy sciaganiu przyrzadu z drzew* Listwa 1 przyrzadu jak uwidoczniono na fig. 2 jest zaopatrzona w uszko 11, sluzace do zacze¬ pienia najlepiej na rzemyku tyczki o umownej odpowiedniej dlugosci, okreslajacej mechanicz¬ nie wysokosc taksowanego drzewa, na której nalezy dokonywac naciec i pomiarów. Tyczka wedlug przyjetych norm posiada dlugosc 1,30 m.Z drugiej strony listwy 1 sa osadzone uchwyty 12, 13, z których uchwyt 12 obejmuje obustron¬ nie ramie 2 i równoczesnie przytrzymuje pasek .papieru 14, na którym dokonuje sie pozada¬ nych oznaczen za pomoca guzików naciskowych, znajdujacych sie na na puszce rejestrujacej 15, najlepiej zamocowanej na uchwycie slizgowym 3' ramienia 3. Pasek papieru jest przytrzymy¬ wany na listwie 1 na drugim koncu za pomoca uchwytu 13 i przechodzi pod puszka 15. Gu¬ ziki naciskowe 16, 16', 16" itd. osadzone w pusz¬ ce 15 wciska sie wbrew dzialaniu sprezynek 17, przy czym zakonczenia drazków, na których sa osadzone guziczki zaciskowe, sa wykonane z twar¬ dego materialu, np. stali hartowanej i ostro za¬ konczone tak, ze przy nacisnieciu guziczków wyciska sie na pasku papieru odpowiedni znak w postaci dziurki o pozadanym charakterystycz¬ nym ksztalcie. Dla ulatwienia orientacji w pra¬ cy kazdy z guziczków jest odpowiednio zabar¬ wiony i ewentualnie posiada rózny ksztalt, co umozliwia latwe odróznianie guziczków pod¬ czas dokonywania oznaczen na kontrolnym pasku papieru 14. W puszce 15 jest tez esadzo- na prosta lunetka celownicza 18, a na ramie¬ niu 2 w przedluzeniu osi lunetki wykonany jest celownik 19, umozliwiajacy wlasciwe nastawia¬ nie przyrzadu, jak to uwidoczniono na fig. 7, oraz wycelowanie go na wierzcholek A drzewa w celu oznaczenia jego wysokosci. Posluguje sie w tym przypadku danymi uzyskanymi z po¬ dobienstwem trójkatów A, B, C, i A\ B\ C\ W celu dokonywania pomiarów wysokosci pnia od podstawy do wierzcholka sluzy w mysl wynalazku pion 20, który zawiesza sie na nie- — 2 —ruchomym ramieniu 2 w odpowiednio wycietej szczelinie, jak to uwidoczniono na fig. 7, w któ¬ rej pion 20 jest utrzymywany za pomoca kulki oporowej 21. Do dokonywania pomiarów sluzy odpowiednia skala 22, która zaklada sie na listwe 1 i utrzymuje na niej przez wsuniecie jej jezyczka 23 do szczeliny pod ramieniem prze¬ suwnym 3. Skala 2Z posiada uniesione krawe¬ dzie, uzebione 22* i jest wyskalowana do doko¬ nywania odczytów z najczesciej stosowanych odleglosci pomiarowych 15 i 20 m. Skala 22 po¬ daje od razu w metrach wysokosc pnia od pod¬ stawy az do wierzcholka A. Moze ona rzeczy¬ wiscie posiadac kilka wystajacych krawedzi 2z* podajacych kazda odpowiednie dlugosci odczy¬ tane w ustalonej odleglosci od drzewa.W celu dokonania pomiarów wysokosci pnia taksator ustawia przyrzad, jak zaznaczono na fig. 7 w odpowiednim oddaleniu od drzewa, naj¬ lepiej opierajac ja uszkiem 11 na tyczce, po czym nastawia celownik na wierzcholek drze¬ wa. Pion uprzednio zalozony w wycieciu ra¬ mienia 2 przyjmuje odpowiednie polozenie, a w celu dokonania odczytu na skali 22 przy¬ rzad przechyla sie nieco w bok powodujac wnik¬ niecie linki pionu miedzy odpowiednie zeby krawedzi 22', co umozliwia latwy odczyt wyso¬ kosci drzewa na skali.Przyrzad wedlug wynalazku pozwala na zmniejszenie kosztów robocizny taksatorów i na zmniejszenie prawdopodobienstwa bledów przy dokonywaniu ocen i pomiarów, zwiekszajac równoczesnie ich dokladnosc. Nadaje sie on do inwentaryzacji drzewostanu, do wyznaczania przeswietlen i trzebiezy drzewostanów, do ukla¬ dania wniosków ciec, szacunków brakarskich, kontroli i inwentaryzacji okresowych drzewosta¬ nu oraz do prac na skladnicach placów i w ^tar¬ takach.Dzieki zaopatrzeniu przyrzadu w zapisowy pasek papieru, na którym wykonuje sie trwale oznaczenia przez wyciskanie otworów kontrol¬ nych, uzyskuje sie trwaly bezbledny dokument scislej kontroli drzewostanu. PL