RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 40299 KI. 42 p, 13/01 Panstiroiua Komunikacja Samocbodoira Okregu Bydgoskiego *) (Ekspozytura Toma oiua w Toruniu) Torun, Polska Zegar do sprawdzania róznicy miedzy wskazaniami licznika samochodowego a przebylq trasq Patent trwa od dnia 24 wrzesnia 1956 r.Wynalazek dotyczy zegara, umozliwiajacego szybkie i dokladne okreslanie róznicy pomiedzy rzeczywistym przebiegiem samochodu a wska¬ zaniami jego licznika- Wynik dokonanego po¬ miaru odczytuje sie na tarczy zegara w me¬ trach i centymetrach, lub w procentach w sto¬ sunku do rzeczywiscie przebytej trasy. Pozwala to na zorientowanie sie, czy licznik samocho¬ dowy wykazuje wiekszy lub mniejszy przebieg w stosunku do przebiegu rzeczywistego.Istota wynalazku polega na zastosowaniu ukladu kólek zebatych, tworzacych przekladnie o stosunku 1:10 w celu wprawienia w ruch obrotowy dwóch wskazówek zegara. Jedna ze wskazówek obraca sie dziesieciokrotnie wolniej niz druga, co przy wykorzystaniu tarczy zega¬ rowej o piecdziesieciu malych podzialkach daje *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Wiktor Prinz. moznosc dziesieciokrotnie wiekszej dokladnosci odczytywania wyników pomiarów wskazywa¬ nych przez duza wskazówke zegara w stosun¬ ku do wyniku, który da sie odczytac ze wska¬ zan malej wskazówki.Przedmiot wynalazku uwidoczniono na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia widok tarczy zegara, fig- 2 — przekrój zegara wzdluz srednicy jego tarczy zewnetrznej, fig. 3 — schematycznie uklad kólek zebatych, a fig. 4 — widok z góry kadluba zegara ze wspornikiem i przekladnia zebata. Zegar taki nadaje sie do zastosowania w róznych samochodach przy sprawdzaniu róznicy miedzy wskazówkami licznika samochodowego a bieznia. Jest on wy¬ konany w sposób nastepujacy. Podstawa, na której zmontowany jest wlasciwy mechanizm zegara, stanowi kadlub stalowy 9 z gwintowa¬ na nózka, zaopatrzony w cylindryczny otwór osiowy, a na jego zewnetrznej . kolistej po-wierzchni znajduje sie koliste wglebienie z od¬ noga w ksztalcie"rowka, tworzace gniazdko dla podktedki z 'wystepem. Srodek otworu ka¬ dluba pokrywa sie ze srodkiem tego gniazdka, przez co gniazdko przyjmuje ksztalt pierscie¬ niowy.Na zewnetrznej kolistej powierzchni kadluba znajduje sie wglebienie cylindryczne, w które wtloczona jest prostopadle stalowa oska, wy¬ stajaca nad powierzchnia kadluba i zaopatrzo¬ na w rowek pierscieniowy. Na zewnetrznej po¬ wierzchni kolistej kadluba, w miejscach sred¬ nicowo przeciwleglych znajduja sie dwa wgle¬ bienia gwintowane do osadzania srubek. Koli¬ sta podkladka 21 z wystepem, dopasowana do opisanego wyzej wglebienia w kadlubie posia¬ da w srodku maly otworek. Otwór osiowy ka¬ dluba sluzy do osadzenia walka glównego 10, wykonanego z jednego kawalka stali* Dolna czesc tego walka posiada od dolu i w srodku wydrazenie o przekroju kwadratowym. Gór¬ ny koniec walka wystaje poza kadlub 9. Po osadzeniu glównego walka 10 w otworze ka¬ dluba 9 i po nasunieciu na jego górny koniec podkladke 21 tak, aby weszla do swego gniazd¬ ka na górny koniec walka wtloczone jest bar¬ dzo ciasno masywne mosiezne lub stalowe kól¬ ko zebate 12, posiadajace 10 zebów, tak aby opieralo sie ono o podkladke 21.Na kólku 12 dsadzona jest stalowa podklad¬ ka pierscieniowa.Do górnej kolistej powierzchni kadluba 9 przymocowany jest wspornik stalowy 19 o ksztal¬ cie litery T z tym, ze ramiona tej litery stano¬ wia glówna czesc wspornika, a — nózke litery stanowi jego wystep 20. Na skrzyzowaniu wy¬ stepu wspornika z jego ramionami znajduje sie pólokragle wyciecie, obejmujace kólko 12 (fig. 4). Ramiona wspornika 19 sa na swych koncach zagiete pod katami prostymi do góry i zagiete jeszcze raz poziomo do wewnatrz.Wspornik przymocowany jest do kadluba ze¬ gara w ten sposób, ze os wystajaca z jego bocz¬ nej . powierzchni osadzona jest w dopasowa¬ nym otworze wystepu wspornika, spoczywaja¬ cego glówna czescia na powierzchni kadluba tak, ze otwory na koncach glównej czesci wspornika pokrywaja sie z gwintowanymi otworami w kadlubie i pasuja do nich. W otwo¬ rach tych sa osadzone srubki przymocowuja¬ ce wspornik do kadluba. Najwazniejsza rze¬ cza jest dopasowanie wspornika do jego trzech punktów zaczepienia, to jest do bocznej osi kadluba i gwintowanych otworów na srubki oraz dopasowanie pólokraglego wyciecia tak, aby obejmowalo ono bez styku kólko zebowe 12. Na osi wystajacej z boku powierzchni ka¬ dluba osadzona jest podkladka mosiezna 16 i dwa przyspawane do siebie mosiezne lub sta¬ lowe kólka zebate 14 i 15 w ten sposób, ze kólko 14 opiera sie na podkladce 16 i zaze¬ bia sie z kólkiem zebowym 12. W pierscienio¬ wym rowku w poblizu czubka wspólnej osi kólek U i 15 osadzony jest zabezpieczajacy sprezysty drucik stalowy, zapobiegajacy prze¬ suwaniu sie tych kólek wzdluz osi. Na pod¬ kladce 13, lezacej na kólku 12 umieszczone jest na walku 10 zebate kólko azurowe 11 mosiez¬ ne lub stalowe, tworzace jedna calosc z po¬ kazana na rysunku (fig. 2) tulejka zwrócona do góry i osadzona luzno na osi. Kólko to za¬ zebia sie z kólkiem 15.Mechanizm zegara osadzony jest w oslonie cylindrycznej 7 i zamocowany nagwintowana nózka kadluba, zamocowanego nakretka 23 i podkladka 22.Górny zewnetrzny brzeg oslony jest nagwin¬ towany i od zewnatrz polakierowany na dowol¬ ny kolor. Na tulejke kólka 11 nalozona jest tarcza wewnetrzna 8, zaopatrzona w otwór osio¬ wy i spoczywajaca na zagietych koncach ra¬ mion wspornika. Jest ona polakierowana od zewnatrz na bialo. Przez wyborowane na wy¬ lot w tarczy dwa otwory w miejscach dopa¬ sowanych do gwintowanych otworów w zagie¬ tych koncach wspornika, osadzone sa srubki laczace te dwie czesci wzajemnie.Na wystajace ponad tarcza 8 walek glówny 10 i tulejke kólka U nasunieta jest mala bla¬ szana wskazówka 4 polakierowana na czarno z otworem w srodku i z tulejka zaopatrzona w szeroki rowek wzdluz tworzacej, zwrócona ta tulejka do dolu do oparcia sie o tarcze 8.Otwór we Wskazówce jest nieco wiekszy niz srednica walka 10. Nad mala wskazówka 4 osadzona jest sztywno na czubku walka 10 du¬ za wskazówka blaszana 5 polakierowana na czarno z otworem w srodku i z tulejka zaopa¬ trzona w rowek wzdluz tworzacej* Oslona 7 jest zamknieta u góry pokrywka 1, osadzona na gwint.Pod górnym kolnierzem przykrywki 1 osa¬ dzona jest okragla szybka szklana 6 a pod nia bialy blaszany pierscien 2 z czarnymi cyframi i podzialkami, jak przedstawiono na fig. 1.W celu unieruchomienia szybki 6 i pierscienia 2 z cyframi zastosowano pierscien 3 umieszczo¬ ny pod pierscieniem 2 zaopatrzony w trzy wystepy rozmieszczone w odleglosci katowej po 120 stopni od siebie. Pierscien ten przy- — 2ciska dokladnie pierscien z cyframi do szybki i wystepami swymi wchodzi w trzy szpary „wyciete na wylot w odpowiednich miejscach na bocznej sciance przykrywki 1. Konce wyste¬ pów sa na zewnatrz pokrywy zagiete. Zegar dziala w sposób nastepujacy. Podlacza sie go na miejscu wlasciwej linki licznika samocho¬ dowego, zastepujac ja podobna linka zegara o grubosci 5 mm, która nie powinna byc zbyt elastyczna, wylaczajac przezuto licznik samo¬ chodowy. Obydwie wskazówki zegara spraw¬ dzajacego ustawia sie na podziales zerowej przez przekrecenie jego przykrywy/ \ Do ramy samochodu stojacego na równym terenie przymocowuje sie pion a bezposrednio pod nim zaznacza sie kreske na terenie i w odmierzonej od niej dokladnie odleglosci 10 m zaznacza sie druga kreske.Kierowca pojazdu rusza powoli z miejsca i gdy pion znajdzie sie dokladnie nad druga kreska, samochód zatrzymuje sie* Podczas ru¬ chu pojazdu, sprawdzajacy kontroler trzyma zegar w rece. Or^dwie wskazówki zaczynaja obracac sie. Ruch ich spowodowany jest obro¬ tem osi glównej zegara.Jezeli naped licznika samochodu dziala bez zarzutu, wtedy po przebyciu przez pojazd 10 m w terenie obydwie wskazówki zegara ustawia sie na podzialce zerowej, jezeli natomiast dziala zle, to jest nie. wskazuje istotnych me¬ trów (km) w terenie, wtedy po przebyciu odleglosci 10 m przez pojazd, obydwie wska¬ zówki zegara moga zatrzymac sie w dowol¬ nych miejscach.Jezeli mala wskazówka 4 zatrzyma sie do¬ kladnie na podzialce oznaczonej cyfra, wtedy duza wskazówka 5 zatrzyma sie zawsze na podzialce zerowej (analogia z zegarem do mierzenia czasu)* Jezeli mala wskazówka mi¬ nie podzialke oznaczona cyfra np. 8, wtedy duza wskazówka wskaze dokladnie ile centy¬ metrów ponad 8 równych metrów przebiega wskazalby licznik samochodowy.Przyklad. Mala wskazówka zatrzymala sie na drugiej podzialce po cyfrze 8, a duza na podzialce cyfry 4. Wobec tego, ze kazda mala podzfalka na zegarze odpowiada 20 cm dla malej wskazówki (mala dokladnosc) a 2 cm dla duzej wskazówki (duza dokladnosc), prze¬ to mechanizm napedowy wykazalby przebieg w danym przykladzie 8 metrów i 40 centy¬ metrów. Te 40 centymetrów mozna odczytac równiez przy poslugiwaniu sie wskazaniem du¬ zej wskazówki w atosób nastepujacy: Od cy¬ fry „0" do cyfry 4, na której stoi duza wiKa- zówka, jest 20 malych podsialek, liczac w kie¬ runku ruchu wskazówek zegara do mierzenia czasu — 20X2 cm=40 cm. Rózalea miedzy danymi z licznika, a istotnym przebiegiem wy¬ nosi 1,60 m bo (10—8,4 "= 1,6 m). Te 1,60 m stanowi 16*/« niedociagniecia wskazan licznika w stosunku do „istotnego przebiegu 10-cio me¬ trowego.Procent ten mozna odrazu odczytac z zega¬ ra z tym, ze dla malej wskazówki wartosc kazdej malej podzialki odpowiada 2#/t, & po¬ dzieka od cyfry do cyfry 10f/«, dla. duzej zas wskazówki wartosc malej podzialki odpowia¬ da 0,2°/t, a wartosc podzialki od cyfry do cy¬ fry l«/0.Dla naszego przykladu procent niedociagnie¬ cia wskazania licznika odczytany jest w ten sposób: Od drugiej podzialki po cyfrze 8 do „0" (biorac pod uwage kierunek ruchu zgodny z kierunkiem ruchu wskazówki zegara do mie¬ rzenia czasu) brakuje 16°/o, z czego 10*/* sta¬ nowi wartosc od cyfry 9 do „0", a 6f/» odczytu¬ je sie dokladnie- z .duzej wskazówki, bo od cyfry 4 (na której stoi) do cyfry „0", liczac w tym samym kierunku co poprzednio, jest szesc duzych pedzialek, czyli 6°/*. ~ PL