Opublikowano dnia 2 wrzesnia 1957 r.^ Ws&Bk ^ •^JBIBLIOTEKAI POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 39979 KI, 42 h, lb/07 Pansftroiue Przedsiebiorstwo Fotogrametrii*) Warszawa, Polska Celownik nawigacnjng do prac fotogramctrncznpch Patent trwa od dnia 29 lutego 1956 r.Stosowane dotychczas na samolotach przyrza¬ dy celownicze — przy dokonywaniu nalotów szeregowych dla opracowan fotogrametrycznych — nie pozwalaly nawigatorowi na wczesniejsze dokladne naprowadzanie samolotu na nakazany cel.Odchylenia od linii nalotu stwierdzane byly dopiero w czasie przelotu nad punktem orienta¬ cyjnym.Wprowadzenie poprawki bylo wówczas opóz¬ nione i nie dawalo wymaganej dokladnosci. Sa¬ molot nie lecial po linii prostej, lecz po linii la¬ manej, przelatujac z lewa na prawo i odwrotnie — w stosunku do nakazanego kierunku lotu, W efekcie powodowalo to przerwy fotogrametrycz¬ ne w pokryciu poprzecznym, co stanowilo sred¬ nio okolo 30°/©, a na niektórych obiektach na¬ wet 85°/o braków, nie przyjetych do dalszego opracowania, co bylo zródlem powaznych a zbednych kosztów. Równiez wskutek tego nie byla zachowana prostolinijnosc lotu, oraz w *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Eugeniusz Drzewiecki. zwiazku z tym nastepowaly skrety zdjec, wsku¬ tek czestych i raptownych zmian w kierunku lotu.Celownik nawigacyjny wedlug wynalazku to urzadzenie do naprowadzania samolotu wedlug naziemnych punktów orientacyjnych, lezacych na wytyczonej trasie nalotów, z uwzglednie¬ niem kata znoszenia samolotu w czasie wyko¬ nywania zdjec fotogrametrycznych. Nowy celow¬ nik jest prosty w obsludze i eksploatacji i dzieki jego zastosowaniu na pokladzie samolotu nawi¬ gator moze dokladnie naprowadzac samolot na cel zadany przez uprzednie wprowadzenie po¬ prawek nawigacyjnych, z góry osiagajac dokla¬ dnie punkt przelotu nad fotografowanym tere¬ nem.Celownik sklada sie z dwóch zasadniczych zespolów: poziomego i pionowego, które sa przedstawione na rysunku w trzech rzutach — aksonometrycznym (fig. 1); prostokatnym pio¬ nowym (fig. 2) i prostokatnym poziomym (fig. 3).W sklad zespolu poziomego wchodza: meta¬ lowa muszka celownika 9, umieszczona pionowo przed kabina samolotu, wspornik boczny 10 zmetalu, laczacy przeziernik U i podzialke 12 z kabina samolotu. Przeziernik U jest wykonany ze szkla organicznego i zamocowany w uchwycie metalowym, laczacym go z podzialka 12, która wykonana jest z duraluminium i wyskalowana tak, aby 1° odpowiadal 8 mm, Zero podzialki jest umieszczone posrodku, z podzialem rosnacym w obie strony, z uwzglednieniem znaków + i —.Podzialka moze byc unieruchomiana za po¬ moca metalowej sruby kontrujacej. Linia la¬ czaca zeyo podzialki poprzez przeziernik z musz¬ ka Oi-H jest równolegla do osi podluznej samo¬ lotu. Zespól poziomy, za wyjatkiem muszki, jest zamontowany w kabinie samolotu, ma wy¬ sokosci oczu nawigatora, W sklad zespolu pio¬ nowego wchodzi urzadzenie ze sruba nastawcza i dwoma stozkowymi kolami zebatymi z pod¬ stawa 1. W korpusie prostokatnym mechanizmu nastawczego, wykonanym z metalu, jest umie¬ szczona sruba nastawcza w podkladkach opo¬ rowych, wykonanych z tekstolitu, z kolem stoz¬ kowym, wykonanym z metalu. Sruba ta obraca sie w owiewce z podluznym rozcieciem. Przy obrotach sruby, zaczep 2 ze sprezynka, do któ¬ rej jest przymocowana nic nylonowa 3, moze sie przesuwac wzdluz tej sruby nastawczej za pomoca ruchu korby koto sterujacego 6 oraz dzwigni 4 i 5 w umocowaniu kardaoowym, za¬ konczonej kolem stozkowym, Przeziernik 7, wykonany ze szkla organicznego, z podzialka 1° = 2,5 mm o bazie 144 ma jest zamontowany na osi w poziomej sciance dolnej wypuklego okna kabiny, w tak zwanym „rybim oku". Krzyz celownika nastawczego 8, wykonany z metalu, z umocowanym na obwodzie drugim koncem nic: nylonowej 3, jest ustawiony w plaszczyznie po¬ ziomej, ponizej przeziemika 7, równoleglej do przeziernika 7 i przymocowany podstawka swa do prawej burty samolotu w ten sposób, aiby krzyz celownika 8 i krzyz przeziernika 7 lezaly w jednym pionie.Sruba kon1xuJ3£# *5 sluzy do unieruchamia¬ nia podzialki przeziernika 7, po okresleniu kata sfcpetu psi samplptu.Mechanizm n#g£*wczy 1, 2, 3, £, 5 jest umiesz¬ czony na zewnatrz, z prawej strony kabiny, o 500 mm ponizej ^rybiego /ojka", a kolo sterujace 6 — w kabinie.Zespoiem poziomym mosna posilkowac sie wówczas, gdy *Lazde««re punkty orientacyjne le- za w polu widaenia, ponizej ^horyzontu $te 45°.W razie scislego trzymania sie linii zadanej, oko, punkt zerowy podzialki X2, przezieraja U i ob¬ serwowany punkt leza na jednej linii Otl-H^ Na podzialce przeziernika 12 ustawia sie linie ze¬ rowa samego przeziernika wedlug wartosci kata skretu samolotu, powstajacego na skutek bocz¬ nego wiatru i zamocowuje od dolu sruba kon- trujaca. Wówczas ta linia, przebiegajaca przez oko, przeziernik 12 i celownik 9, pozwala pro¬ wadzic samolot w wyznaczonym kierunku, uwzgledniajacym skret.Zespolem pionowym mozna posilkowac sie wówczas, gdy naziemne punkty orientacyjne leza w polu widzenia w, wektorze wizowania od 45° do 90°. Jezeli scisle trzymac sie zadanego kierun¬ ku: oko, krzyz celownika 8, kryz przeziernika 7, wtedy zero podzialki i naziemne punkty orien¬ tacyjne lez$ w jednej plaszczyznie pionowej OPN, pokrywajacej sie z kierunkiem lotu. Przy bocznym wietrze linie zerowa podzialki prze¬ ziernika 7, umieszczonego na poziomej plycie „rybiego oka", skreca sie okolo jej osi o iden¬ tyczna, jak i w zespole poziomym, wartosc kata skcetu i unieruchamia sie od góry za pomoca sruby kontrujacej 13. Wówczas za pomoca obrotu kola sterujacego 6 doprowadza sie nic nylonowa 3 do polozenia, pokrywajacego sie z linia zerowa przeziernika 7. Otrzyma sie wówczas plaszczyzne pionowa OPN, przechodzaca przez dwie równo¬ legle linie (linia nici nylonowej 3 i odpowiednio ustawiona linia przeziernika 7), która jedno¬ czesnie przechodzi przez naziemne punkty terenu, lezace na zadanej trasie samolotu. PL