1 Opublikowano dnia 31 pazdziernika 1957 r.JBIBLIOTEKAj Vjf POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 39919 Janusz Rakowiecki Lódz, Polska KI. 47 g, 26/03 -F16JC, 3/Z0 Zasuwa odcinajaca o przeplywie wzdluz osi przewodu z oddzielnym urzadzeniem do przeslaniania przelotu przez przewód i oddzielnym urzadzeniem doszczelniajacym Patent trwa od dnia 14 listopada 1955 r.Obecnie znane sa dwa glówne typy urzadzen odcinajacych na przewodach. Jednym z nich jest zawór grzybkowy przelotowy, drugim za¬ suwa. Zaleta zaworu grzybkowego przelotowe¬ go jest jego szczelnosc, wada duzy opór stawia¬ ny w czasie przeplywu, gdyz plaszczyzna prze¬ lotu przez zawór jest równolegla do osi prze¬ wodu wzglednie musi byc nachylona do tej osi pod pewnym katem. Zaleta zasuwy obecnie stosowanej jest maly opór stawiany przez nia w czasie przeplywu, wada gorsza szczel¬ nosc, gdyz zamkniecie wymaga dokladnego do¬ pasowania klina przeslony zasuwy do plasz¬ czyzn w korpusie zasuwy, na których leza dwie powierzchnie uszczelnienia. Dla unikniecia tych wad wprowadzono suwak plaski (pat. nie¬ miecki Nacke'go Nr 81357 z 1895 r.) porusza¬ jacy sie prostopadle do osi przewodu, dociska¬ ny do siedziska na korpusie zasuwy za pomoca czesci rurowej, przesuwnej poosiowo wewnatrz kanalu zasuwy. Ostatnie urzadzenie, jakkol¬ wiek szczelne, daje jednak pewien opór hy¬ drauliczny przy przeplywie, gdyz czesc rurowa powoduje przewezenie kanalu przelotowego, zas suwak w polozeniu otwarcia pozostawia przerwe w sciankach tegoz kanalu, nie mó¬ wiac o tym, ze wedlug podanego w przytoczo¬ nym patencie rozwiazania przekrój przelotu przeslania nagwintowany trzpien, sluzacy do przesuwu suwaka, przez co opór tego urzadze¬ nia bedzie wiekszy od oporu normalnej za¬ suwy klinowej.W zasuwie wedlug wynalazku suwak plaski stanowi cienka plytke o grubosci zaleznej je¬ dynie od danego nadcisnienia. Miedzy suwa¬ kiem i korpusem zasuwy w kazdym polozenia suwaka istnieje jedynie niewielki luz, koniecz¬ ny do swobodnego przesuwu suwaka w kor¬ pusie. Dzieki temu zadne wieksze zawiesiny, jakie moga plynac przez przewód, nie przedo¬ staja sie do przestrzeni, zajetej przez mecha¬ nizmy zasuwy. Obok tego w polozeniu otwar¬ cia otrzymuje sie w odróznieniu od zasuwy Nacke*go praktycznie nieprzerwana powierzen-nie rurociagu, zapewniajaca minimalny opór przewodu. Opór ten bedzie jeszcze mniejszy niz w obecnie stosowanych zasuwach i uwa¬ runkowany jest jedynie przerwa w powierzen-: ni przewodu, spowodowana wyzej wymienio¬ nym luzem suwaka w korpusie zasuwy (co zalezy tylko od dokladnosci wykonania dla da¬ nych warunków pracy). Szczelnosc zasuwy wedlug wynalazku jest taka sama, jak dla za¬ woru grzybkowego podobnie do zasuwy Nac- ke'go z ta róznica, ze dzieki zastosowaniu we¬ dlug wynalazku docisku na powierzchni kuli osiaga sie równomierny docisk na calej po¬ wierzchni uszczelniajacej (majacej postac was¬ kiego pierscienia) oraz ze czesc dociskajaca su¬ wak do siedziska w korpusie zasuwy nie prze¬ suwa sie wewnatrz kanalu przelotowego, lecz obejmuje z zewnatrz jego scianki, przez co unika sie zwezenia przekroju przeplywu.Na fig. 1 pokazany jest przyklad wykonania wynalazku, gdzie z lewej strony jest pokaza¬ ny przekrój osiowy calego urzadzenia, zas z prawej strony widac zasuwe czesciowo w wi¬ doku na calosc urzadzenia (górna lewa cwiart¬ ka plaszczyzny wzgledem glównych osi prze¬ wodu), czesciowo w widoku po odjeciu czes¬ ci 1 (dwie dolne cwiartki), czesciowo zas w przekroju przez os slimaka 9 (górna prawa cwiartka).Na fig. 1 pozycje 1, 2, 3 oznaczaja trzy czes¬ ci korpusu, 4 oznacza suwak, 5 — kólko ze¬ bate 6 — pierscien dociskowy, 7 — pierscien, 8 — kolo slimakowe, 9 — slimak, 10 i 11 — serwomotory.W przykladzie wykonania wg fig. 1 zasuwa sklada sie z korpusu, zlozonego z trzech czes¬ ci 1, 2, 3, polaczonych kolnierzami. Wewnatrz czesci 2 korpusu porusza sie suwak plaski 4.Suwak 4 posiada ruch prostoliniowy w kierun¬ ku prostopadlym do osi przewodu i jest z jed¬ nej strony zaopatrzony w otwór odpowiada¬ jacy przekrojowi przewodu. Wzdluz jednej z dluzszych krawedzi suwaka 4 biegnie zebat^ ka, zazebiajaca sie z kólkiem zebatym 5, znajdujacym sie na walku, napedzanym przez serwomotor hydrauliczny 11. Zebatka stanowi z suwakiem 4 jedna calosc. Na czesci 3 korpu¬ su zasuwy zaklinowany jest przesuwnie piers¬ cien 7. Pierscien ten zakonczony jest od stro¬ ny suwaka 4 powierzchnia kulista, do której przylega powierzchnia kulista pierscienia do¬ ciskowego 6. Po drugiej stronie pierscien 7 jest zewnatrz nagwintowany. Na gwint ten na- . krecone jest kolo slimakowe 8 o odpowiednio nagwintowanym otworze. Kolo slimakowe 8 (ustalone poosiowo miedzy czesciami 2 i 3 kor¬ pusu zasuwy przy pomocy znajdujacego sie miedzy tymi czesciami dwudzielnego pierscie¬ nia) zazebia sie ze slimakiem 9, znajdujacym sie na walku, napedzanym przez serwomo¬ tor 10.Dzialanie zasuwy wedlug przykladu wyko¬ nania jest nastepujace: po przesunieciu suwa¬ ka 4 w polozenie zamykajace (jak na fig. 1) za pomoca zebatki uruchamia sie kolo slima¬ kowe 8 za pomoca slimaka 9. Na skutek obro¬ tu kola slimakowego 8 wysuwa sie z niego pierscien 7, dociskajac za posrednictwem pierscienia dociskowego 6 suwak 4 do pierscie¬ niowej powierzchni uszczelniajacej na czesci 1 korpusu zasuwy. Dzieki powierzchni kulistej na pierscieniach (6 i 7) otrzymuje sie równo¬ mierny docisk na calej powierzchni uszczelnia¬ jacej. Otwieranie zasuwy przebiega odwrotnie, tj. naprzód zwalnia sie docisk suwaka 4 do korpusu zasuwy 1, po czym przesuwa go do polozenia otwarcia, tj. kiedy otwór w suwa¬ ku 4 nakrywa sie z otworem przelotu przez przewód.Figury 2 do 7 podaja w róznych fazach pra¬ cy przyklad wykonania sterowania na odle¬ glosc zasuwy wedlug podanego na fig. 1 przy¬ kladu wykonania wynalazku, jakkolwiek za¬ suwa ta moze byc równiez dostosowana do 'uruchomienia automatycznego z bliska wzgled¬ nie do uruchomienia recznego.Na figurach 2 do 7 pozycja 12 oznacza cy¬ linder, 13 — trzon z tloczkami, 14 — nakretke zaopatrzona w wieniec zebaty, 15 — cylinder, 16 — tloczek odcinajacy, 17 — przewód tlo¬ czacy pompy, 18 — nakretke zaopatrzona w wieniec zebaty, 19 — cylinder, 20 — tloczek odcinajacy.Dzialanie urzadzenia wg przykladu wykona¬ nia na fig. 2 do 7 jest nastepujace: Ciecz ply¬ nie z pompy przewodem 17 do serwomotorów hydraulicznych 10 i 11 o ruchu obrotowym, z których jeden 11 sluzy do napedu suwaka 4, drugi zas 10 do napedu urzadzenia dociskowe¬ go 6, 7, 3, 9. Miedzy serwomotory 10 i 11 i pom¬ pe wlaczone jest urzadzenie sterujace, zlozone z cylindra 12, wewnatrz którego poruszaja sie tloczki zamocowane sztywno na trzonie 13, przesuwanym przez elektromagnes. Miedzy urzadzeniem sterujacym i pompa znajduja sie dwa zawory tloczkowe odcinajace. Wykonuja¬ ce ruch prostoliniowy trzony tloczków 16 i 20 tych zaworów zakonczone sa gwintem, na któ¬ ry nakrecone sa nakretki 14 i 18. Nakretka 18 obracana jest przez serwomotor 11 napedu su-waka, zas nakretka 14 — przez serwomotor 10 napedu urzadzenia dociskowego.Fig. 2 przedstawia urzadzenie sterownicze na poczatku otwierania zasuwy. Jeden tlo¬ czek 16 odcinajacy zamyka wtedy przeplyw przez przewód biegnacy do serwomotoru 11 suwaka 4, zas drugi tloczek 20 na przewodzie biegnacym do serwomotoru 10 urzadzenia do¬ ciskowego jest w polozeniu otwarcia. Prze¬ lacznik elektromagnetyczny sterowany z cen¬ trali dyspozycyjnej przesunal tloczki 13 w cy¬ lindrze 12 w lewo, przez co ciecz plynie do serwomotoru 10, zwalniajac urzadzenie docis¬ kowe. Na skutek ruchu urzadzenia docisko¬ wego zostaje przesuniety tloczek odcinaja¬ cy 16 na przewodzie biegnacym do serwomoto¬ ru 11 suwaka 4 w polozenie otwarcia, przez co ciecz zacznie plynac do tego serwomotoru (fig. 3), przesuwajac suwak 4 w polozenie otwarcia. Na skutek ruchu suwaka tloczek 20 odcinajacy na przewodzie biegnacym do ser¬ womotoru 10 urzadzenia dociskowego zostaje przesuniety w polozenie zamkniecia, przez co zostaje zakonczona trzecia i ostatnia faza otwierania zasuwy (fig. 4).Fig. 5 przedstawia urzadzenie sterownicze na poczatku zamykania zasuwy. Jeden tlo¬ czek 16 odcinajacy na przewodzie biegnacym do serwomotoru 11 suwaka 4 jest wtedy w po¬ lozeniu otwarcia, zas drugi tloczek 20 odcina¬ jacy na przewodzie biegnacym do serwomoto¬ ru 10 urzadzenia dociskowego w polozeniu zamkniecia. Przelacznik elektromagnetyczny przesunal tloczki 13 w cylindrze 12 w prawo, przez co ciecz plynie do serwomotoru 11, prze¬ suwajac suwak 4 w polozenie zamkniecia. Na skutek ruchu suwaka zostaje przesuniety tlo¬ czek 20 odcinajacy na przewodzie biegnacym do serwomotoru 10 urzadzenia dociskowego w polozenie otwarte, przez co ciecz zacznie plynac do tego serwomotoru (fig. 6), dociska¬ jac suwak 4 do siedziska w korpusie 1 zasu¬ wy. Na skutek ruchu urzadzenia dociskowego tloczek 16 odcinajacy na przewodzie biegna¬ cym do serwomotoru 11 suwaka 4 zostaje prze¬ suniety w polozenie zamkniecia, przez co zo¬ staje zakonczona trzecia i ostatnia faza zamy¬ kania zasuwy (fig. 7).Jak widac zasuwa automatyczna wedlug przykladu wykonania wynalazku stanowi szczelnie zamknieta calosc. W innych wykona¬ niach zasuwa wedlug wynalazku moze miec inne mechanizmy napedu suwaka i urzadzenia dociskowego oraz inny typ serwomotorów, wzglednie moze byc uruchomiana recznie. PL