2 OpubHfcowaiio dnia tt stycrata, l$S7 r.J)06* &/0O * I ¦¦¦¦f.edu P.^a^r,^:o POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWE] OPIS PATENTOWY Nr mm KI 8 k. 1/30 Institut fur TextiIlecbnologie der Chemrefaserti*) Rudolstadt. Niemiecka Republika Demokratyczna Sposób utrwalania tkanin z poliamidów Patent trwa od dnia 3 maja 1035 r.Rozciagniete nitki poliamidowe wykazuja wielka sklonnosc do kurczenia sie o ile sa po¬ traktowane wrzaca woda. Aby sklonnosc te usunac w stopniu znacznym, która przy póz¬ niejszych stadjach obróbki daje sie odczuc ujemnie, rozciagniete nitki poliamidowe obra¬ bia sie goraca woda w stanie napietym. Ten tok pracy przy materiale poliamidowym ze ^polimeryzowanego g — kaprolaktanu mozna polaczyc z wymywaniem monomeru. Gdy prze¬ rabia sie przedze o umiarkowanej liczbie skretów wystarcza obróbka przeda wrzaca woda i naogól konieczne jest utrwalenie w celu ustalenia ksztaltu gotowego towaru, co w prak¬ tyce przeprowadzane za pomoca pary nasyco¬ nej lub goracego powietrza.Gdy nitki poliamidowe przerabia sie na tka¬ niny lub dzianiny, wymagajace przedzy lub nitek bardzo skreconych, nalezy uprzednio przedze lub nitki utrwalic, aby uniknac two- ") Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca¬ mi wynalazku sa: Karl Sclanauder, Ernest Heilmann, Rudolf MBftch * rzenia sie petelek przy dalszej przeróbce.Nalezy przy tym zwracac uwage, aby byl obec¬ ny potrzebny do stabilizacji kowaru ^towego skurcz ostateczny do wyrównania ksztaltu oczck wzglednie fkairin i nadania ksztaltu *np. ponczochom.Przedze poliamidowa utrwala sie zazwyczaj w temperaturze miedzy 95 i 110—125*. Wyso¬ kosc temperatury dobiera sie z jednej strony w zaleznosci od tego czy przedza byla czy nie byla wstepnie prana, z drugiej zas strony w zaleznosci od stopnia skrecenia i czasu ifrwa- nia obróbki. Utrwalanie przeprowadza sie na cewkach. Poniewaz cewki posiadaja 2le prze¬ wodnictwo cieplne, przeto obróbka powietrzem goracym nie wchodzi w ure tak, iz 'dotychczas w tym celu stosuje sie wylacznie obróbke za pomoca goracej wody.Utrwalanie ksztaltu tkaniny lub dzianiny wzglednie gotowych wyrobów trzeba przepro¬ wadzac w temperaturze 130—150^, a wiec w za¬ kresie, temperatur, w którym nie mozna unik¬ nac uszkodzen towaru na skutek dzialania goraca, ^yrscfca sle to tta przyElail "SSttdfejs^-niem wytrzymalosci na rozrywanie przecietnie o ^*/q. falsze utrwaj-ania, które nalezaloby przeptowffdzic w ^^jffer^tur^e jeszcze wyzszej sa zupelnie wykluczone, góyzNmaterial polia¬ midowy nie nadawalby sie do celów wlókien¬ niczych. - Wiadomo, ze skurczenie i utrwalenie ma¬ terialu poliamidowego mozna osiagnac równiez' za pomoca srodków speczniajacych, przy czym material wykazuje w rozmaitych srodkach speczniajacych rózny stopien skurczenia. Jako srodki peczniejace wypróbowano dotychczas mieszaniny fenolu z woda, kwas mrówkowy, cytrynowy, szczawiowy, chlorooctowy, wodo¬ rotlenek potasowy, dwuchlorhydryne, wodzian chloralu, metanol, etanol, aceton itd. Stwier¬ dzono przy tym, ze przy uzyciu wysokiej tem¬ peratury lub stezenia srodka speczniejacego material utrwalony staje sie twardy. Przypusz¬ czalnie nalezy to przypisac temu, ze powierz¬ chnia nitek ulega rozpuszczeniu i nitki sklejaja sie. Nie mozna równiez uniknac przy tego ro¬ dzaju utrwalaniu zmian wlasnosci materialu jak miana, wytrzymalosci itd.Wykryto, ze utrwalanie .wyrobów, wlókien¬ niczych z poliamidów zwlaszcza z polimeryzo¬ wanego e — kaprolaktamu mozna osiagnac bez obnizania wlasnosci warunkujacych ich war¬ tosc uzytkowa, skoro material, obrobic w tem¬ peraturze wrzenia cialami wloskowato-czyn- nymi_^or takim stezeniu, które znacznie prze¬ wyzsza stezenia stosowane zwykle przy praniu..Material utrwalony wedlug wynalazku jest miekszy i bardziej rozciagliwy niz po utrwa¬ leniu powietrzem goracym lub goraca woda.Efekt ten jest jeszcze wiekszy, gdy srodek sluzacy do obróbki pozostanie i otoczy nitki w rodzaju plaszcza. Zaleca sie wiec niewy- plukiwanie srodka uzytego do obróbki, jesli towar utrwalony trzeba poddac dalszej prze¬ róbce wlókienniczej. Na przyklad gdy utrwala sie przedze lub nici, to daja sie one lepiej przerabiac przy dzianiu, wiazaniu i tkaniu, co zmniejsza odpady i wskutek tego zwieksza wydajnosc. Równiez i przywieranie brudu do materialu jest mniejsze dzieki utworzeniu sie plaszcza ochronnego; zmniejsza sie równiez ladowanie sie elektrostatyczne. Podczas prania przeprowadzanego zwykle jako ostatnie sta¬ dium przeróbki, srodek uzyty do obróbki usu¬ wa sie z wlókien, przy czym mozna go wy¬ korzystac jednoczesnie jako srodek pioracy.Gdy zaraz po utrwaleniu za pomoca srod¬ ków wloskowato czynnych, ma nastapic dalsze utrwalanie majace na celu ustalenie ksztaltu gotowego towaru, utrwalanie to mozna prze¬ prowadzic za pomoca pary nasyconej w tem¬ peraturze 110 —120° a wiea w zakresie, który z jednej strony jest dostatecznie wysoki, aby .nadany za pomoca utrwalania towarowi stan przez pózniejsze gotowanie nie zostal zasad¬ niczo utracony, 1 z drugiej strony dostatecznie niski, aby uniknac uszkodzen materialu polia¬ midowego1 na skutek dzialania goraca. Gdy z ja¬ kichkolwiek badz wzgledów zajdzie potrze¬ ba przedsiewziac dalsze utrwalanie, naten¬ czas utrwalanie to mozna przeprowadzic w tem¬ peraturze 130—140°, przy czym trzeba przede- wszystkiem uwzglednic ryzyko uszkodzen ma- materialu.Jako wloskowato czynne substancje wchodza w gre np. siarczany alkilowe, sulfoniany alki¬ lowe, produkty kondensacji tlenku etylenu, produkty kondensacji kwasu tluszczowego i bialka, sulfoniany aryloalkilowe itd. Wiek¬ szosc z tych substancji stanowi podstawowe skladniki ogólnie znanych srodków pioracych.Stezenia stosowane wynosza najkorzystniej od 10 do 20 g w litrze, a wiec sa wielokrotnie wyzsze niz stezenia srodków pioracych stoso¬ wane przy zwyklym praniu, które zwykle wy¬ nosza 2—3 g na litr. Wyzsze stezenia nie szko¬ dza, gdyz material poliamidowy nie jest ata¬ kowany przez obojetne i alkaliczne srodki pio¬ race nawet o wyzszym stezeniu lub w wyzszej temperaturze. Nie powoduja one jednak zwiek¬ szenia efektu. Mozna stosowac dodatek al¬ kaliów lub alkalicznie reagujacych soli wzgled¬ nie mieszanin soli o odczynie alkalicznym; równiez dodatek kwasów mineralnych lub kar- bonowych wzglednie mieszanin kwasów, przy czym w tym ostatnim przypadku po utrwa¬ leniu nalezy przeprowadzic zobojetnienie.Czas trwania obróbki nalezy wyposrodkowac w zaleznosci od rodzaju materialu utrwalania.Wynosi on naogól co najmniej 20 minut. Przy utrwalaniu przedzy na dziurkowanych cewkach o grubosci nawoju okolo 10 mm, które osadza sie na stojaku pralniczym w ten sposób, iz mozliwe jest przetlaczanie uzytej do obróbki cieczy od wewnatrz cewki dziurkowane} na zewnatrz, jako najkorzystniejszy okazal sie czas obróbki wynoszacy 30 minut. Taki sam czas obróbki wystarcza da obróbki towarów dzianych i wiazanych bez stosowania cisnienia, podczas gdy naogól do tkanin gestszych okazal sie korzystny dluzszy czas obróbki.Sposób wedlug wynalazku objasniaja blizej nastepujace przyklady wykonania.Przyklad 1. Jedwab poliamidowy Nr 200 (12) z polimeryzowanego e — kaprolaktamu, który w celu usuniecia monomeru zostal wyprany w stanie nawinietym na cewki w goracej wo¬ dzie i któremu nadano w stanie rozciagnietym na zimno 100 skretów na metr, zostaje utkany w dowolnym splocie. Tkanine przed lub po zabarwieniu obrabia sie na szerokosciowej ma¬ szynie farbiarskiej kapiela zawierajaca 15 g/l lamaponu (produktu kondensacji bialka) w cia¬ gu 30 — 40 minut w temperaturze bliskiej temperaturze wrzenia, plucze i suszy. Tkanina zachowuje ksztalt trwaly i jest miekka w do¬ tyku. Ksztalt pozostaje równiej przy pózniej¬ szym gotowaniu podczas prania domowego.Przyklad 2. Towar dziany lub pleciony wy¬ tworzony z takiego samego jedwabiu jak tka¬ niny w przykladzie 1 zawiesza sie na zwyklych gwiazdach farbierskich. Kapiel farbierska, do której wprowadza sie gwiazde, zawiera oprócz barwnika 10 gAitr wofaponu (produktu kon¬ densacji kwasu tluszczowego). Obróbke prowa¬ dzi sie w ciagu 30 minut w teniperaturze bliskiej wrzenia* Wyplukany i wysuszony towar posiada trwa¬ ly ksztalt i jest miekki w dotyku.Przyklad 3. Jedwab poliamidowy nitkowany o skrecie 1000 skretów na metrze obrabia sie na dziurkowanych tulejkach stalowych w ciagu 30 minut w temperaturze bliskiej wrzenia w ka¬ pieli zawierajacej w litrze 20 g sapalu P ste¬ zonego (produktu kondensacji tlenku etylenu).Kapiel przywierajaca jeszcze do materialu odsysa sie lub odwirowuje i material plucze.Czesc przewazajaca kapieli przywierajacej zo¬ staje stracona. Dalsza przeróbke przeprowadza sie w sposób dowolny, przy czym nie zauwa¬ zono tworzenia sie supelków. Towar utkany lub dziany lub pleciony z nitek pierze sie w kapieli zawierajacej najkorzystniej taki sam srodek pioracy, za pomoca którego przeprowa¬ dzono utrwalanie, w ilosci 1—2 g w litrze.Towar nastepnie barwi sie i utrwala ostatecz¬ nie*para nasycona o cisnieniu 1,5 atm. Utrwa¬ lanie ostateczne mozna równiez dobrze prze¬ prowadzic przed praniem lub miedzy praniem i barwieniem. W wielu przypadkach proces pra¬ nia mozna równiez pominac gdyz w obecnosci substancji czynnej przy praniu oczyszczanie nastepuje juz podczas barwienia. PL