7^ V & Opublikowano dnia 20 lipca 1956 r.G (He 9/9° O 4l POLSKIE] RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 39208 KL 42 c, 7/04 Inz, mgr Zdzislaw Kornacki Warszawa, Polska Klinomelr do pomiaru spadku zwierciadla wody w rzekach Patent trwa od dnia 4 sierpnia 1955 r.Wynalazek dotyczy urzadzenia do pomiaru spadku zwierciadla wody w rzekach, który od¬ bywal sie dotad w sposób nastepujacy: Wzdluz brzegów odcinka rzeki, na którym mial byc pomierzony spadek rzeki, zabijano paliki w dno rzeki, na styku wody z brzegiem, w odstepach od 100 do 500 i waecej metrów, a to w zaleznosci od zadanej dokladnosci pomiaru.Poniewaz nurt rzeki przerzuca sie z brzegu na brzeg, wiec i paliki zabijano na tym brzegu, przy którym znajdowal sie nurt rzeki.Po zabiciu palików, mierzono róznice pozio¬ mów miedzy glówkami palików i zwierciadlem Wody w Irzece przy palikach. Nastepnie, dla wyliczenia rzednych zwierciadla wody, przepro¬ wadzano niwelacje glówak palików, nawiazujac ja do reperów znajdujacych sie najblizej rzeki.Dla nawiazania tej niwelacji trzeba wykonac ciagi niwelacyjne, których dlugosc wynosi, w zaleznosci od odleglosci reparów od rzeki, od kilkuset metrów do kilkunastu kilometrów.Na tym konczyla s:.e praca w polu, po czym nalezalo obliczyc rzedne glówek palików, a na¬ stepnie rzedne zwierciadla wody przy palikach.Dzielac róznice otrzymanych rzednych wody przez odleglosci miedzy nimi, otrzymano spadek wody na tym odcinku.Powyzej opisany sposób jest bardzo praco¬ chlonny, wymaga duzej liczby pracowników umyslowych i fizycznych oraz sprzetu bardzo drogiego, a nie daje moznosci ustalenia spadku w nurcie rzeki, co jest istotne, lecz jedynie przy brzegach rzeki.Wynalazek ma na celu obnizenie kosztów po¬ miarów spadku rzek i umozliwienie pomiarów w nurcie, co dotad praktycznie nie bylo wyko¬ nalne.Na rysunku fig. 2 przedstawia widok klino- metra z góry, fig. 1 — widok z boku wzdluz linii przekroju C—C na fig. 2, fig. 3 — szczegól A na fig. 1 — w wiekszej skali, a fig. 4 — szcze¬ gól B na fig. 3 — w wiekszej skali.Klinometr sklada sie z dwóch zasadniczych czesci, a mianowicie: urzadzenia pomiarowego 1 i obiektu plywajacego' 2, na którym dla doko¬ nania pomiarów spadku rzeki, to urzadzenie pomiarowe musi byc zainstalowane.Urzadzenie pomiarowe sklada sie z dwóch otwartych zbiorniczków 3, polaczonych ze soba rura 4, której dlugosc powinna wynosic co naj¬ mniej 19,70 m. Im wieksza jest bowiem odleg¬ losc miedzy zbiorniczkami, tym wieksza jest do¬ kladnosc pomiarów. Rure i zborniczki do pew¬ nej wysokosci wypelnia woda. W kazdym zbior¬ niczku znajduje sie plywak 5. Na wierzchu ply¬ waka 5 umocowany jest trwale pionowy drazek 7 z osadzonymi w jego górnej czesci ostrzami wagowymi. O jedno z nich wspiera sie wahliwy wskaznik 8, oparty na ostrzu 9, osadzonym na ramie 10, przytwierdzonej do zbiorniczka 3.Obok konca dluzszego ramienia wskaznika, umocowana jest skala 12 o ksztalcie odcinka pierscienia. Na skali, od strony wskaznika, znajduje sie podzialka. Skale sa tak ustawione, ze kiedy woda w obu zbiorniczkach znajduje sie na tym samym poziomie, wtedy wskazniki wskazuja odczyty zerowe.Dla dokonania pomiaru spadku rzeki, opisane urzadzenie musi byc zainstalowane na odpowie¬ dnim obiekcie plywajacym 2, którym moze byc barka lub ponton. Jest. ono zainstalowane na dnie, posrodku barki 2 w ten sposób, by wskaz¬ niki wskazywaly odczyt zerowy kiedy barka stoi na wodzie stojacej, np. w porcie. Poza tym barka 2 wyposazona jest w dwa kola lopatkowe 13, umocowane do burt barki. Kola te znajduja sie na takiej wysokosci, by siedzacy na stolkach 15 robotnicy mogli, w miare potrzeby, obracac je korbami 17 i w ten sposób utrzymywac klino¬ metr równolegle do nurtu rzeki. Dla technika prowadzacego pomiar znajduje sie posrodku barki stól 18 i stolek 19. Aby barka trzymana sie lepiej na wodzie, a poza tym, aby nie byla zbyt czula na poruszanie sie zalogi obslugujacej klinometr, powinna byc tak obciazona balastem (kamien, piasek), by zanurzenie jej wynosilo okolo 400 mm. Dla zatrzymania klinometra sluza kotwice 20: dziobowa i rufowa, podnoszone dzwigarkami 21.Sposób pracy klinometra wedlug wynalazku jest nastepujacy. Kiedy klinometr znajdzie sie na wodzie plynacej, to jest na wodzie, której powierzchnia ma pewien spadek, wtedy przyj¬ mie pozycje równolegla do spadku tej wody.Ustawienie sie klinometra ze spadkiem pod¬ luznym, odpowiadajacym spadkowi rzeki, spo¬ woduje zmiane poziomów wody w zbiornicz¬ kach 3. Vf górnym zbiorniczku woda sie obnizy, a w dolnym sie podwyzszy.Na skutek obnizenia sie wody w górnym zbiorniczku, obnizy sie plywak 5 w nim plywa¬ jacy. Plywak obnizajac sie, pociagnie do dolu krótsze ramie wskaznika 8, dluzsze wiec prze¬ sunie sie do góry. W dolnym zbiorniczku woda sie podniesie, wAec dluzsze ramie wskaznika przesunie sie do dolu. Obydwa wskazniki beda wskazywaly na tarczach 12 z podzialkami te samai liczbe, która bedzie wyrazala spadek rzeki w tym miejscu w promille. "A wjec, jezeli wskaz¬ niki wykaza 0,25, to znaczy, ze w tym miejscu spadek rzeki wynosi 0;25%o.Aby pcmiar byl dokladny, powinien byc wy^ konywany przy bezwietrznej pogodzie lub przy niewielkim wietrze. Im barka 2 bedzie wiecej zanurzona, tym wplyw wiatru bedzie mniejszy.Zaloga klinometra powinna sie skladac z trzech ludzi: technika, który prowadzi pomiar (stolik jego znajduje sie posrodku barki) oraz dwóch robotników, którzy steru;'a klinometrem, by plynal w nurcie i równolegle do jego kierunku.Technik ma przed soba plan rzeki i obserwu¬ jac jej brzegi, zaznacza sobie na nim odczytywa¬ ne spadki. Dla ulatwienia pracy, klinometr jest zaopatrzony w dwa plywaki i dwie tarcze, wska¬ zujace spadek. PL