Opublikowano dnia 30 lipca 1956 r. £ mii *• '< POLSKIEJ RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 38926 KI. 21a4; 9/01 Skarb Panstwa *) (Komitet do Spraw Radiofonii vPolskie Radio") Warszawa, Polska Generator prqdów bardzo wielkiej i ultrawielkiej czestotliwosci w ukladzie przeciwsobnym Patent trwa od dnia 6 maja 1955 r.Uklad generatora wedlug wynalazku przed- stawia fig. 1. W obwodzie rezonansowym Ci Li jest zastosowany kondensator zmienny typu „motylkowego" o pojemnosci rzedu kilku mi- kromikrofaradów na kazda sekcje. Przy cze¬ stotliwosciach nizszych (do 100 Mc/s) pojem¬ nosc kondensatora moze byc wieksza, ale nie moze przekraczac wiecej niz kilka razy pojem¬ nosci wypadkowej pojemnosci miedzyelektro- dowych, dzialajacych równolegle z nim. Czyn¬ nik ten wplywa na sprawnosc ukladu.Przy ultrawielkich czestotliwosciach cewka Li ma ksztalt litery U (1/2 zwoju) i dlugosc jej powinna byc mniejsza od dlugosci polowy naj¬ krótszej stosowanej fali. Kondensator Ci umo¬ zliwia otrzymanie czestotliwosci mniejszych.Dlawiki wielkiej czestotliwosci L2, Ls, L4, L5, L6, L7, L8 winny byc bardzo starannie obliczone dla stosowanego zakresu czestotliwosci. Czesto- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze jest inz. Stanislaw Bancer. twórca wynalazku tliwosc rezonansowa dlawika L6 wmna róznic sie od czestotliwosci rezonansowej innych dlawi¬ ków, gdyz w przeciwnym przypadku uklad mo¬ ze wzbudzic sie do drgan na czestotliwosci rezo¬ nansowej dlawików. Z tego powodu, jak rów¬ niez z powodu trudnosci zbudowania dlawika wielkiej czestotliwosci o duzej opornosci pozor¬ nej dla ultrawielkich czestotliwosci, lepsze wy¬ niki uzyskano, stosujac zamiast dlawika anodo¬ wego Ls, opornik masowy o opornosci od 100 do kilkuset cmów. Dlawików L7, L? mezna nie sto¬ sowac, laczac katody lamp z grzejnikiem we¬ dlug fig. 3 lub stosujac zamiast dlawików opor¬ niki wedlug fig. 4b.Przy próbach laboratoryjnych przy czestotli¬ wosciach okolo 500 Mc/s stosowano dlawiki, wykonane z drutu emaliowanego o srednicy 1 mm, w postaci 12 zwojów o srednicy 5 mm.Dlugosc dlawika wynosila 20 mm. Dlawik L$ posiadal 18 zwojów, nawinietych drutem emalio¬ wanym o srednicy 0,3 mm na jednowatowym oporniku o duzej opornosci lub byl zastapionyopornikiem masowym 200-omowym. Katody lamp polaczono z grzejnikami, jak na fig. 3.Wartosc opornosci oporników Ri, R2 dobiera sie doswiadczalnie na najwieksza sprawnosc ukladu dla danego typu lamp i danego zakresu stosowanych czestotliwosci. Np. przy lampach 6L.6-G stosowano oporniki masowe o opornosci 20000 omów dla zakresu 500 Mc/s.Oporniki Rt, Ri obnizaja napiecie, doprowa¬ dzone do siatki oslonnej, przy czym wartosc ich jest zalezna od typu lamp. Kondensatory C4, Cs sa kondensatorami mikowymi o pojemnosci 1000 pF. Kondensatory C2, C3 maja pojemnosci rzedu od jednego do kilku pF, przy czym win¬ ny byc one bardzo wysokiej jakosci (powietrz¬ ne lub ceramiczne); stosuje sie je przy ultra- wielkich czestotliwosciach (przy wielkich cze¬ stotliwosciach mozna je pominac, laczac siatki 'sterujace lamp bezposrednio ze soba), a war¬ tosc ich dobiera sie doswiadczalnie dla danego typu lamp wedlug przeslanek, podanych w opi¬ sie dzialania ukladu, przytoczonym ponizej.Zasade sprzezenia zwrotnego w ukladzie ge¬ neratora wedlug wynalazku przedstawia fig. 2.W przypadku nie stosowania kondensatorów C2, Cs napiecie szybkozmienne na kondensato¬ rze Ci rozklada sie potencjometrycznie na sze¬ regowo polaczonych pojemnosciach miedzyelek- trodowych anoda-katoda oraz katoda-siatka ste¬ rujaca jednej lampy i siatka sterujaca-katoda oraz katoda-anoda drugiej lampy. Na skutek polaczenia ze soba siatek sterujacych lamp w potencjometrycznym srodku ukladu zrównowa¬ zonego, siatki sterujace posiadaja w kazdej chwili potencjal szybkozmienny zerowy. Katody lamp otrzymuja natomiast szybkozmienne na¬ piecia o przeciwnych w kazdej chwili znakach i uklad pracuje jako uklad przeciwsobny. Przy doborze lamp nalezy raczej stosowac lampy, w których pojemnosc miedzyelektrodowa katoda- siatka jest wieksza od pojemnosci miedzyelek¬ trodowej katoda-anoda, gdyz w przeciwnym przypadku amplituda sterujaca moze byc wiek¬ sza od amplitudy pomiedzy katoda i anoda. Po¬ jemnosc miedzyelektrodowa anoda-siatka ste¬ rujaca dziala równolegle z pojemnosciami wy¬ padkowymi Cak, Cks.W przypadku stosowania kondensatorów C2, Cs siatki sterujace lamp nie wykazuja poten¬ cjalów zerowych, lecz zmienne napiecie o prze¬ ciwnych znakach, odpowiadajace spadkowi na¬ piecia na kondensatorach C2, C3. Kondensatory te, dzialajac szeregowo z pojemnosciami miedzy- elektrodowymi lamp, umozliwiaja dobranie naj¬ korzystniejszej wartosci amplitudy sterujacej dla danego zakresu czestotliwosci (spadku na¬ piecia na pojemnosci Cks) i zmniejszaja pojem¬ nosc wypadkowa dzialajacych w ukladzie po¬ jemnosci miedzyelektrodowych i przypadkowych pojemnosci zewnetrznych do wartosci - ponizej polowy wlasnej pojemnosci.Np. przy zastosowaniu kondensatorów C2, Cs o pojemnosciach 4 pF wszystkie pojemnosci, dzialajace równolegle z kondensatorem Ci i zmniejszajace z tego powodu czestotliwosc drgan, zostaly zmniejszone do pojemnosci wy¬ padkowej, mniejszej od 2 pF.Najwyzsza czestotliwosc, mozliwa do uzyska¬ nia, warunkuje pojemnosc wypadkowa wszyst¬ kich pojemnosci, przedstawionych na fig. 2.Fig. 3 — 8 przedstawiaja wypróbowane labo¬ ratoryjnie modyfikacje ukladu generatora we¬ dlug wynalazku.Fig. 3 przedstawia uklad, w którym zamiast dlawika L6 stosuje sie opornik Re. Katody lamp sa tu polaczone z, grzejnikami.Fig. 4a przedstawia rozwiazanie z zastosowa¬ niem lamp o zarzeniu bezposrednim.Fig. 4b przedstawia rozwiazanie, w którym dlawiki L7, L8 sa zastapione opornikami Rit Rs.Fig; 5 przedstawia rozwiazanie z zastosowa¬ niem duotriody lub duopentody z oddzielnymi katodami.Fig. 6 przedstawia rozwiazanie ukladu gene¬ ratora dla celów laboratoryjnych i szkolenio¬ wych, zasilanego równolegle. Szeregowo z opor¬ nikami Rt, R2 sa polaczone oporniki zmienne, umozliwiajace dobór najkorzystniejszego punk¬ tu pracy lamp dla danego zakresu czestotliwo¬ sci.Fig. 7 przedstawia rozwiazanie, w którym w celu uzyskania wiekszych czestotliwosci zasto¬ sowano linie Lechera.Fig. 8 przedstawia rozwiazanie z zastosowa¬ niem w obwodzie anodowym ukladu 1/2-falo- wych linii, strojonych na koncu za pomoca mo¬ tylkowego kondensatora zmiennego o pojemno¬ sci rzedu 4 pF na sekcje. Zasilanie odbywa sie w wezlach napieciowych poprzez oporniki Rio, Rii o opornosci po 100 omów.Przy montazu ukladu generatora wedlug wy¬ nalazku obowiazuja wszystkie zasady montazu ukladów ultrawielkiej czestotliwosci. Polacze¬ nie srodka kondensatora Ci z obwodem siatko¬ wym nie jest konieczne. Sposób sprzegania an¬ teny z obwodem rezonansowym uwidacznia fig. 3. — 2 — PL