Znane juz sa biegunowe planimetry, w których promien wodzacy jest utworzony przez odWijajaca sie z bebna nic. Zmiany katów tworzonych przez nic przenosza sie zaipomoea tarciowego mechanizmu kolowe¬ go, przy zachowaniu zmiennego stosunku przetwarzania, na licznik, dajac spólczyn- nik mierzenia powierzchni. Drugi spólczyn- niilk mierzenia powierzchni zostaje, stosow¬ nie do zmiany dlugosci promieni wodza¬ cych, uwzgledniony dzieki temu, ze beben do nici jest umieszczony na trzonie srubowo uzwojonym zapomoca nasrubka, skutkiem czego beben przy odwijaniu lub nawijaniu nici wodzacej doznaje osiowego przesunie¬ cia. Przesuniecie to przenosi sie na pochwe, która polaczona jest z bebnem zapomoca sprzegla zabierczego, umozliwiajacego obrót w przeciwnym kierunku. Przez, swe przesu¬ niecie*'wzdluz, pochwa wplywa na zmiane stosunku przekladni; mechanizmu tarciowe¬ go napedzajacego licznik stosownie do zmian dlugosci promienia Wodzacego1, Urzadzenie to ma jednak wiele wad. W szczególnosci wielokrotnie z soba laczace sie uzwojenia srubowe oraz oipory tarciowe zmniejszaja znacznie dokladnosc pilanime- tra. Opory tarciowe powstajace w tych miej¬ scach urzadzeniai, które postepuja ze zmia¬ nami katów promiema wodzacego, wywoly- wuja natezenie na zgiecie w nitce, sluzacej jako promien wodzacy, skutkiem czego u- rzadzenie nie moze dokladnie dostosowac sie do malych zmian katów promienia wo¬ dzacego. Jest zatem potrzebne alby czesci urzadzenia, naj które odzialywuja zmianykatów, umiescic na ostrzu kielka, zeby bez- \ wladnosc maisy poruszanych czesci mozliwie V <|bnjiizy& ^V*b Wyipaganiom nie odpowiada ¦„ jedrftyk uzycie bebna umieszczonego na trzo¬ nie srubowo uzwojonym.Wedlug wynalazku wymienione Wady przy jedmoczesnem daleko idacem upro¬ szczeniu planimetra nitkowego zostaja w zupelnosci usuniete.Wynalazek polega na tern, aby krazek obrotowy, prowadzacy nic wodzaca przy na¬ wijaniu i odwiljaniu byl umieszczony w kie¬ runku osiowym nieruchomo, równolegle do podstawy, po której tocza sie kólka mierni¬ cze,, zwiazane przy pomocy przestawnego mechanizmu z krazkiem wodzacym.Z powodu tego urzadzenia] czesc plani¬ metra wahajaca sie przy zmianach kata pro¬ mienia wodzacego mozna umiescic na ostrzu kielka, skutkiem czego opory tarciowe zo¬ staja praktycznie biorac zupelnie usuniete, a ponadto, dzieki temu planimetr bedzie posiadal bardzo proste urzadzenie. Wresz¬ cie, podkladka, po której toczy sie kólko miernicze, moze byc wprawiona, odpowied¬ nio do zmian katów promienia wodzacego, w ruch obrotowy, wielokrotnie zwiekszony przez przekladnie, wskutek czego wrazli¬ wosc planimetra biegunowego staje sie znacznie wieksza.Na zalaczonym rysunku przedstawiono kilka przykladów wykonania nowego plani¬ metra: fig. 1 i 2 uwidaczniaja wykonanie z pro¬ sta nitka wodzaca W widoku bocznym oraz w rzucie poziomym; fig:. 3 i 4—przyklad wykonania! z potrój¬ na nitka wodzaca i napedzana podkladka kola mierniczego w prostopadlym przekroju oraz widoku zgóry; fig. 5 i 6 przedstawialja zmiany wykona¬ nia fig. 3 i 4 z podwójna nitka wodzaca; fig. 7 i 8—uproszczone wykonania budo¬ wy o podwójnej nitce wodzacej wedlug fig. 5 i 6.Wedlug fig. 1 i 2 cyfra 1 oznacza wodzi¬ dlo, 2—nitke wodzaca, przedstawiajaca pro¬ mien wodzacy, która przy wyprezeniu nitki odwija sie ze zwojnicy 3, wykonanej jako plaszcz sprezynowy, a przy zwolnieniu na¬ piecia zostaJje ponownie nawinieta. 4 jest o- sia biegunowa planimetra, 5 jest kólkiem mierniczem, które sie toczy po plaskiej ply¬ cie 6 i zapomoca jakiegokolwiek odpowied¬ niego mechanizmu napedza licznik 7. Nitka wodzaca 2 jest raz oprowadzona dookola tarczy 8 i przebiega miedzy dwoma krazka¬ mi kierowniczemi 9, 9. Tarcza 8 jest umie¬ szczona obrotowo na plycie 10, która jed¬ noczesnie tworzy lozysko zwojnicy 3. Platy 10 opiera sie za posrednictwem walu biegu¬ nowego 4 i ostrza kielka na podstawowej plycie planimetra, tak, ze os biegunowa 4 obraca sie z latwoscia. Licznik 7 jest umie¬ szczony na nosniku 14 zapomoca ramienia 12, które obraca sie wokolo czopów 13. No¬ snik 14 jest umocowany przestawnie w sz neczkach 16 W celu nastawienia stalej mier¬ niczej zapomoca sruby 15. Saineczki 16 prze¬ suwaja sie w prowadnicy plyty 10 promie¬ niowo do osi biegunowej 4 i posiadaja dra¬ zek zebaty 17 zazebiajacy sie z zebnikiem 18 umocowanym na wale tarczy 8.Sposób dzialania jest nastepujapy: Gdy wodzidlo 1 jest przeprowadzone wzdluz luku kolowego wspólsrodkowego z osia biegunowa 4, to naprezona nic wodzacaj pciciaga plyte 10 zapomoca krazków 9, 9, przyczem plyta bez potrzeby przezwtycieze- niaJ znacznego oporu tarciowego moze wahac sie dookola osi biegunowej 4. Ten obrót kól¬ ka mierniczego 5, toczacego sie na podstawie 6t przenosi sie na licznik 7. Wielkosc obrotu katowego kola mierniczego 5 zalezy od zmiany kata promienia wodzacego, a nadto od odleglosci kólka mLernilczego 5 od osi biegunowej. O ile wodzidlo jest od osi bie¬ gunowej oddalone lub tez do niej przybli¬ zone, to nic wodzaca 2 doznaje zmiany dlu¬ gosci, przyczem tarcza 8 zostaje obrócona.Z powodu obrotu tarczy 8 sanki 16 zostaja — 2 —przesuniete promieniowo do Osi biegunowej 4, a odstep kólka mierniczego 5 od osi bie¬ gunowej, a tern samem równiez i stosunek oddzialywania) mechanizmu tarciowego 6, 5 zostaje zmieniony, jak to jest wymagane do osiagniecia mierzenia powierzchni.Jak wynika z fig. 1 i 2, przy nowem urza¬ dzeniu zallezy na tern, aby krazek 8, obra¬ cajacy sie przy nawijaniu i odwljaniu nici wodzacej 2, byl umieszczony w kierunku osi nieruchomo, podczas gdy kólko miernicze 5 toczy sie po podkladce 6, prostopadlej do osi biegunowej 4, a przy zmianach dlugo¬ sci nici wodzacej 2 zostaje przez mechanizm 7 i 8 promieniowo do walu biegunowego przestawione.Z powodu tego urzadzenia calkowita wa¬ hajaca sie czesc planimetra przy zmianie katów promienia wodzacego moze byc u- mocowana na wale 4, który opiera sie na ostrzach, skutkiem czego przy zmianalch katów musza byc przezwyciezone tylko tar¬ cia w lozyskach koncowych walu 4, oraz tarcie licznika 7. W nitce wodfcacej 2 nie powstaja w tytoh warunkach zadne znaczne natezenia zginajace, któreby mogly wywo¬ lywac niedokladnosc mierzenia, wówczas, gdyby czesc nitki wodzacej, znajdujaca sie miedzy krazkami wodzaicemi 9 oraz wodzi¬ kiem /, wykonywala zmiiatny katowe, któ- rymfoy wahadlowa czesc 10 planimetra nie mogla podolac.Obok tej zalety niniejsze urzadlzenie wy¬ róznia sie dotychczas niedoscigniona pro¬ stota planimetra, poza tern urzadzenie umoz¬ liwia podwyzszenie czulosci planimetra przez to, ze wprawia w obrót podkladke 6, odpowiednio do zmian katów promienia wo¬ dzacego 2 zapomoca wielokalnej przekladni.W tym celu, wedlug fig. 3 i 4, plyta 10, wahajaca sie przy zmianach katów nici wo¬ dzacej 2, jest zaopatrzona w odcinek zebaty 19, który zazebia sie trybem 20. Na wale 21 trybu 20 jest umocowane kolo zebate 22, podczas gdy na osi biegunowej 4, zapomo¬ ca kielka 23 ora;z lozyska kulkowego 24, u- lozona jest pclchwa 25, posiadajaca tarcze 6a, która sluzy jako podklaidka do kólka mierniczego 5. Przy wahnieciu plyty odci¬ nek 19 obraca zapomoca trybu 20 kolo zeba¬ te 22 orsbz tryb 26 i tarcze 6a o wielokrot¬ nosc zmiany kata promienia wodzacego.Poniewaz powiekszony przez te przekladnie opór tarciowy przeciwstawia sie zmianom katowym wahadlowej plyty 10, zaleca sie stosowac zamiast pojedynczej nioi wodza¬ cej 2 dodatkowo dwie nici pomocnicze, Obie nici pomocnicze 2a i 2b odwija sie ze zwojnic sprezynowych 3a i 3b, które sie z soba za¬ zebiaja, podczas gdy nic kierownicza 2 jest podtrzymywana przez specjalna zwojnice sprezynowa 3. Zamiast potrójnej nici wo¬ dzacej mozna równiez uzyc podwójna nic, przyczem wlasciwa nic wodzaca 2 staje sie wtedy zfoedba. Taikie wykonanie jest przed¬ stawione na fig. 5 i 6. Konstrukcja odpo¬ wiada zasadniczo fig. 3 i 4, jednakze drazek zebaty 17 napedza sanki 16 nie bez¬ posrednio, lecz jest umocowany do sanek 27, które sa prowadzone prostopadle do toru sanek 16 i posiadajja zakrzywiona po¬ wierzchnie kierownicza 28, do której jest dociskany ulozony w saneczkach 16 krazek 29 zapomoca sprezyny 30. Przy obrocie tarczy 8 sanki 27 przesuwaja sie w kierunku strzalki 31 i wykazuja w stosunku do za¬ krzywienia powierzchni kierowniczej 28 przesuniecie sanek 16 w kierunku strzalki 32, Krzywizne powierzchni kierowniczej 28 trzeba tak obierac, ze róznica, która zacho¬ dzil miedzy zmiana w dlugosci nici wodza¬ cej 2a i wlasciwa zmiana dlugosci promie¬ nia wodzacego, zostaje wyrównana.Przy powyzej podanych przykladal:h wykonania jedna nic wodzaca jest odprowa¬ dzona dookola specjalnej tarczy 8, której obrót uskutecznia przestawienie kólka mier¬ niczego 5. Moze tu byc równiez uzyty i ob¬ rót sprezynowej zwojnicy, z której odwija sie nic wodzaca. Fig. 7 i 8 uwidaczniaja wy¬ konanie przy uzyciu podwójnej nici wodza¬ cej. — 3 —Urzadzenie jest to samo co na fig. 3 i 4, . tylko srodkowa nic wodzaca 2, zwojnica 3 oraz tarcza 8 staja sie zbedne. Ramie 12, na którem miesci sie licznik, nie jest ulozone na sankach przesuwnie, lecz zostaje umoco¬ wane do walu 36, który ulozony jest obro¬ towo w slupku 14. Jedna zwojnica 3a po¬ siada tryb 33, który zazebia sie z kolem ze- batem 34 umieszczonem na plycie 10. Kolo zebate 34 posiaidia nieokragla tarcze 35, na obwodzie której krazek 38, umccowany do ramienia 37, zostaje docisniety przez dzia¬ lajaca w kierunku strzalki 39 nie przedsta¬ wiona sprezyne. Ramie 37 jest umocowane do spodniego konca walu 36.Przy zmianach kata promienia wodza¬ cego kólko miernicze 5 zostaje zabrane przez plyte 10 i obracane dookola Walu bie¬ gunowego 4 w obrebie luku, podczas gdy podkladka 6a obraca sie zapomoca trybo¬ wego mechanizmu 19, 20, 22, 26. Przy zioia- nach dlugosci promienia wodzacego zwojni¬ ce 3a, 3h zostaja wprowadzone w obrót przez nici wodzace 2A 2b. Obrót zwojnicy 3a zostaje za na kolo zebate 34, wzglednie na tarcze nie- okragla 35, która przy swym obrocie wyrzu¬ ca wbok dzwignie 37 razem z walem 36 i ra¬ mieniem 12, skutkiem czego zmienia sie od¬ step kólka mierniczego 5 od osi biegunowej 4. Dzialajaca krawedz tarczy nieokraglej 35 jest tak uksztaltowana, ze proporcjonalnosc miedzy zmianami dlugosci promienia wo¬ dzacego a osiowem przesunieciem kola mierniczego 5 zostaje zafcfooWama mimo bra¬ ku prostej profporcjonalnosci, która istnieje miedzy zmianami dlugosci promienia; wo¬ dzacego i wielkoscia kata ruchu obrotowe¬ go wykonanego przez zwojnice 3a.Nastawienie spólczynnika mierniczego moze tu byc uskutecznione przez to, ze od¬ step krazka mierniczego 5 od krazka 38 mo¬ ze byc w jakikolwiek sposób zmieniony. PL