Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie, umoz¬ liwiajace obserwacje poruszajacych sie w terenie pociagów, jak na mapie na modelach torów, umieszczonych na pulpicie aparatury, zainstalo¬ wanego na stacji kolejowej lub punkcie dyspo¬ zycyjnym, albo posterunku miedzystacyjnym, na elektrowozie lub parowozie itp. do uzytku sluzby ruchu kolei zelaznych, kolei podziemnych (metro), podziemnego transportu kopalnianego, do nadzo¬ rowania kopalnianych wind wyciagowych itp.Urzadzenie to; dzieki wykonaniu na pulpicie aparatury wskazujacej modeli torów w pewnej podzdalce, daje moznosc dokladnego ustalania miejsca, w którym 'kazdy pociag znajduje sie w danej chwili oraz jego kierunku i szybkosci.Urzadzenie moze pracowac przewodowo i bez¬ przewodowo. Impulsy, na podstawie których oparte jest dziialanie urzadzenia, moga byc prze¬ sylane za pomoca pradu stalego lub zmiennego o dowolnej czestotliwosci. Rozbudowa tego urza¬ dzenia moze objac równiez automatyczne nada¬ wanie sygnalów akustycznych i optycznych i uru¬ chamianie innych mechanizmów ogólnych urzadzen sygnalizacyjnych.Zainstalowanie urzadzenia wedlug wynalazku na kolejach zelaznych, a szczególnie podziem¬ nych '(metro), pozwoli wybitnie usprawnic ich ruch, ulatwic obsluge i znacznie podwyzszyc zdol¬ nosc przepustowa linii.Wprowadzenie tego urzadzenia do kopalnianego kolejowego transportu podziemnego spowoduje przy zmniejszonym wysilku ludzkim przyspiesze¬ nie wydobycia i moznosc regulowania z jednego punktu calego ruchu transportowego, jak równiez da moznosc stalego obserwowania i kontroli tego ruchu na powierzchni (lacznie z ruchem wyciago¬ wym). Urzadzenie bedace przedmiotem wynalazku zawiera dwie grupy elementów, z. których jedne sa umieszczone na stacjach i punktach obserwa- cyjno-dyspozycyjnych i odtwarzaja ruchy pocia¬ gów, z drugiej zas znajduja sie na torach kolejo¬ wych oraz elektrowozach lub parowozach.Na rysunku fig. 1 przedstawia obudowe apara¬ tury wskazujacej z umieszczonymi modelami to¬ rów, fig. 2 — szczegól ,jnechanizmu powyzszej aparatury, fig. 3— wycinek modelu toru z ele¬ mentami zarzenia" w widoku bocznym, fig. 4 — widok z góry mechanizmu aparatury wskazujacej, fig. 5 — fragment styków tarczy rozdzielczej w widoku bocznym, fig. 6 — przekaznik pradowy w widoku* bocznym, fig, 7 — widok z boku tar¬ czy rozdzielczej, fig. 8 — widok z boku mecha¬ nizmu aparatury wskazujacej, fig. 9 — szczegól automatu wlaczajacego samoczynnie w obwód pradu odpowiednie elektromagnesy w widoku bocznym, fig. 10 — calosc tego automatu w wi¬ doku bocznym, fig. 11 — jego widok z góry, fig. 12 i 13 przedstawiaja szczegól automatu w prze¬ kroju i w widoku bocznym, fig. 14 przedstawia kolo, wlaczajace obwody pradu na elektromagne¬ sy, fig. 15 — przerywacz pradu w przekroju pod¬ luznym, fig. 16 — ten sam przerywacz w widoku z góry, fig. 17 — jego widok z tylu czesciowo w przekroju, fig. 18 — widok boczny przerywacza, przymocowanego do szyny, fig. 19 — to samo w przekroju podluznym, fig. 20, 21 i 22 przedsta¬ wiaja wkladki porcelanowe przerywacza w wi¬ doku z dwóch stron i z góry, fig. 23 — przedsta¬ wia widok impulsatora w perspektywie, fig. 24 — widok perspektywiczny slizgaczy impulsatora, fig. 25 — widok z przodu wycinka kola pociagu, naciskajacego przerywacz pradu, a fig. 26 — wi¬ dok kola naciskajacego z boku.Czesc urzadzenia, uwidaczniajaca ruchy pocia¬ gów (fig. 1, 2 i 3) zawiera obudowe a, na czolowej pochylej stronie, na której znajduja sie modele b torów kolejowych w podzialce, odpowiadajacej danemu odcinkowi tych torów, objetemu urzadze¬ niem. Model toru kolejowego jest wykonany w postaci rurki szklanej o kreslonej srednicy.Wewnatrz tej rurki znajduja sie elementy zarze¬ niowe. Preciki zarzeniowe c\, widoczne tylko pod¬ czas zarzenia sie jako czerwone strzalki i ozna¬ czajace pociag, sa umieszczone wewnatrz rurki wzdluz jej osi na calej jej dlugosci w odstepach pólmilimetrowych. Konce precików zarzeniowych sa wpuszczone do wnetrza obudowy urzadzenia i przylaczone do odpowiednich obwodów prado¬ wych. Polozenie pociagu na torach wskazuje strzalka czerwona o dlugosci, odpowiadajacej 3 lub 4 zarzacym sie elementom, przesuwajaca sie wzdluz modeli torów na pulpicie aparatury w mia¬ re poruszania sie pociagu. Na pulpicie tym moga byc obok torów oznaczone, jak na mapie, waz¬ niejsze punkty i przedmioty znajdujace sie w te¬ renie na szlaku, umozliwiajace szybsza orientacje.Ponizej torów na pulpicie aparatury znajduja sie zarówki kontrolne a\ , które wskazuja stan elek¬ tryczny przewodu na torze kolejowym, a w przy¬ padku ewentualnego uszkodzenia mechanizmu, umieszczonego w obudowie aparatury, moga wska¬ zywac polozenie pociagu na szlaku swiatlem prze¬ rywanym.Mechanizm aparatury wskazujacej (fig. 4, 5, 6, 7, 8) sklada sie z trzech zasadniczych czesci: rozdzielacza pradu A, przekaznika B i automatu C do samoczynnego wlaczania poszczególnych elek¬ tromagnesów rozdzielacza pradu A do obwodu pradu. Mechanizm jest umieszczony w obudowie.Rozdzielacz pradu A sluzy do rozdzielania pradu z baterii do poszczególnych elementów zarzenio¬ wych w modelach torów aparatury i sklada sie z podstawy metalowej d, która jest przymocowa¬ na za pomoca srub e d podstawy obudowy. Do górnej okraglej tarczy / podstawy przymocowana jest srubami q tarcza stykowa g. Tarcza styko¬ wa g jest wykonana z masy izolacyjnej i posiada srednice, zalezna od liczby umieszczonych na niej w trzech szeregach styków h. Styki h wykonane sa z mosiadzu i tworza na obwodzie okregu ze¬ wnetrznego segmenty o poskoku, równym 9 mm (ojlstep obwodowy 0,5 mm, a promieniowy 1 mm).Kazdy styk posiada wglebienia x (fig. 5) o równej dlugosci. Styki h wystaja o 0,5mm nad powierzch¬ nie tarczy g, przechodzac przez cala grubosc tar¬ czy, gdzie do kazdego z nich sa od spodu przy¬ mocowane przewody, sluzace do laczenia styków z poszczególnymi elementami zarzeniowymi w mo¬ delach torów urzadzenia. Kazda grupa styków po¬ siada przerwe k (fig. 4), równa skokowi rozdzie¬ lacza, w której podczas postoju urzadzenia znaj¬ duja sie slizgacze, posuwajace sie w czasie pracy urzadzenia po stykach h. Prócz styków h na tarczy rozdzielczej blizej jej srodka znajduje sie pier¬ scien stykowy m, ciagly na calym swym obwo¬ dzie, polaczony pod spodem tarczy z jednym bie¬ gunem baterii, Po tarczy stykowej g przesuwa sie na krazkach n zespól rozrzadczy p, osadzony na osi o, która przechodzi przez tarcze stykowa. Ze¬ spól rozrzadczy p wraz z krazkami jest wykona¬ ny z mosiadzu. Dwa krazki zespolu rozrzadczego, umieszczone na dwóch oddzielnych ramionach, posuwaja sie po pierscieniu ciaglym m, na trzecim zas ramieniu zespolu znajduje sie grupa trzech slizgaczy n2, z których kazdy slizga sie po jed¬ nym szeregu styków h. Kazdy ze slizgaczy jest przyciskany sprezynka r do wglebien styku (fig. 5).Zespól rozrzadczy p posiada na swym obwodzie zabki s o skoku równym przesunieciu slizgaczy z jednego wglebienia styku do drugiego. Jest onuruchamiany za pomoca dwóch elektromagnesów /. Kazdy rozdzielacz posiada zaleznie od potTzeby rowania ruchu pociagów w obu kierunkach na danej linii stosuje sie dla kaznego kierunku je¬ den elektromagnes. Miedzy rdzeniami elektroma¬ gnesów znajduje sie jeden koniec dzwigni zelaz¬ nej u, która elektromagnesy w odpowiedniej chwili przyciagaja, powodujac oibrót zespolu Tozrzad- czego. Dzwignia jest osadzona w dwóch punktach na osiach w. Na przeciwleglym koncu dzwignia posiada lapki y, naciskane pizez sprezynke z.Lajpki dzwigni spoczywaja na zabkach zespolu rozrzadczego, podczas zas pracy popychaja go.Miedzy lapkami znajduje sie metalowa prowad¬ nica 1, po której slizgaja sie one po wychyleniu sie dzwigni z normalnego polozenia. Aby dzwig¬ nia, przyciagnieta przez elektromagnes t powró-. cila po ustaniu dzialania pola magnetycznego do polozenia wyjsciowego przy dolnej czesci wi jej osi wmontowana jest sprezyna 2. Aby urzadzenie umieszczone na stacji rozpoczelo pTace (w przy¬ padku linii jednotorowej) pociag, wyjezdzajacy ze stacji winien .spowodowac przez nacisk kola w pierwszym z kolei przerywaczu szereg przerw w obwodzie pradu bezposrednio po sobie naste¬ pujacych, co wywola odpadniecie kotwiczki w przekazniku B (fig. 6) tylez razy i wlaczenie tylo¬ krotne cewki elektromagnetycznej la w automa¬ cie C (fig. 9, 10, 11, 12, 13 i 14). Jezeli przyjac, ze wspomniany przerywacz przy zacisnieciu koja pociagu spowoduje dwie przerwy w obwodzie, tP bedzie to odpowiadac nastepujacej pracy automa¬ tu: kotwiczka 2a (fig. 10 i 11) popchnie za pomoca popychacza 11 zebatke 12 o jeden skok zeba i tym samym spowoduje oparcie sie zaczepu 2z o za~ czep 2b (fig. 9 i 13), co odpowiada jednej przerwie pradu na linii. Druga przerwa pradu spowoduje poprzez popychacz 11 dalszy ruch zebatki 12 i przez nacisk zaczepu 2z na. zaczep 2b obrócenie sie o kilka stopni osi 13, a wraz z nia kola 16 (fig. lii 14). Kolo 16 nasunie sie przy obrocie na¬ stepnym swym wglebieniem na kontakt docisko¬ wy 17. Kolo to jest wykonane z masy izolacyj¬ nej i posiada na swym obwodzie wglebienia w liczbie podzielnej przez 4. Co drugie wglebienie jest wylozone blaszka mosiezna b\, przy czym blaszki te sa ulozone na przemian na 2/3 grubosci kola 16. Kontakty dociskowe 17 znajduja sie w po¬ lozeniu spoczynkowym we wglebieniu odizolo¬ wanym, a wiec ze soba nie kontaktuja. Jezeli teraz kolo 16 przesunie sie nastepnym wglebie¬ niem na kontakty 17, to blaszka bi polaczy ze soba dwa kontakty 17, a tym samym wlaczy w obwód pradu jeden z elektromagnesów t, nalezacych do rozdzielacza A. W czasie pierwszego wlaczenia w obwód pradowy cewki elektromagnetycznej la (fig. 10 i 11) kotwiczka popychajac popychaczem Tl zebatke 12 naciska równiez na suwak 3. Suwak ten przy odpowiednim nacisku zostaje zaczepiony swym dolnym koncem 3a o zapadke 4, przyciska¬ jac zarazem styki 5, które wlaczaja z kolei w swój obwód pradowy silniczek 6. Silniczek 6 zaczyna przenosic ruch obrotowy z zebatki 7 na zebatke 8, a przez nia na kolo 9 i garbik 10. W chwili, kiedy przestanie pracowac zebatka 12 i kolo 16 garbik 10 przez nacisk na zapadke 4 uwolni su¬ wak 3, który sprezynka 18 zostanie popchniety do pierwotnego polozenia, przy czym ten sam garbik 10 naciskajac z kolei na zapadke 19 zwalnia do polozenia wyjsciowego zebatke 12. Tym sposobem automat laczy za posrednictwem kola 16 obwód pradu jednego z elektromagnesów i powraca do pierwotnego polozenia, aby nastepnie móc powtó-. rzyc te sama prace. Nastepne przerywacze na linii powodowac beda tylko jedna przerwe pradu, na skutek czego automat nie bedzie mógl przesunac kola 16 na dalsze wglebienie, az do chwili kiedy pociag, dojezdzajac do sasiedniej stacji, najedzie na koncowy przerywacz. Poniewaz pierwszy z po¬ przednich przerywaczy powodowal d/wie przerwy pradu, to ten ostatni winien powodowac odmienna liczbe, przerw pradu, tj. cztery przerwy. Przerwy te wywoluja w automacie taki sam proces jak wyzej, jedynie kolo 16 obróci sie teraz o trzy wglebienia i kontakty dociskowe 17 natrafiaja na wglebienie odizolowane, 'a tym samym wylacza prad, unieruchamiajac dana czesc aparatury.Jak z powyzszego wynika, opisany automat ma za zadanie samoczynne, wlaczanie w obwód pradu wlasciwego w danej chwili elektromagnesu t.Automat jest umieszczony na podstawie z masy izolacyjnej. Przekaznik B jest uruchamiany impul¬ sami, wytwarzanymi przez przerywacze umiesz¬ czone przy szynie na torze i sklada sie z podsta¬ wy, cewki elektromagnetycznej 21, kotwiczki 22 i mosieznego regulatora odchylen 23. Zarówno automat jak i przekaznik sa umieszczone swymi podstawami na metalowej podstawie rozdzielacza pradu A.Inna czescia urzadzenia, znajdujaca sie poza aparatura wskazujaca i powodujaca przez nacisk kola pociagu w odpowiedniej chwili przerwanie plynacego w obwodzie pradu na linii, jest przery¬ wacz (fig. 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21 i 22). Ilosc przy- rywcza jest zalezna od podzialki, w jakiej maja byc odtworzone tory na pulpicie aparatury wska¬ zujacej. Przerywacz sklada sie z korpusu stalo- — 3 —wego 31, przymocowanego za pomoca czterech srub do szyny, wzdluz której biegnie równiez izo¬ lowany przewód w oslonie stalówo-pancernej. Na górnej czesci korpusu, stanowiacej gniazdo spre¬ zyny 32a, znajduje sie pokrywa stalowa 36. Scia¬ ny pokrywy sa scisle dopasowane do scian gniaz¬ da sprezyny. Posrodku pokrywa posiada trzpien 33 z kolnierzem 41 oraz pierscieniem mosieznym 51, odizolowanym od trzpienia np. wkladka por¬ celanowa. Aby pokrywa 36 nie zostala wypchnie¬ ta przez sprezyne 32a, z tylu korpusu od strony szyny jest przytrzymywana za posrednictwem pier¬ scienia przez srube 70. Na spodzie przerywacza umieszczona jest wkladka porcelanowa 80, w któ¬ rej znajduja sie kontakty pierscieniowe 90. We wkladce tej nastepuje przerwa, pradu w czasie nacisku pokrywy 36 przez zsuniecie sie kontaktu 90 z pierscienia 51. Pierscien ten jest rozciety na swym obwodzie w celu uzyskania silniejszego docisku do kontaktu 90. Sprezyna 32a wypycha pokrywe 36 po uwolnieniu jej od nacisku przez kolo pociagu. Jak wspomniano wyzej, na kazdym odcinku toru, objetego sygnalizacja (linia jedno¬ torowa), krancowe przerywacze, biorac pod uwage odcinek miedzy stacjami winny, przy jednym nacisnieciu kola spowodowac dwie (pierwszy przerywacz) lub trzy (ostatni przerywacz) przerwy pradu. Przerywacze takie róznia sie od opisanego wyzej tylko tym, ze posiadaja zamiast jednego pierscienia 51 dwa lub trzy takie pierscienie, na skutek czego pokrywa 36 winna tu wykazywac nieco dluzszy przesuw w dól. Z boku korpusu przerywacza znajduja sie otwory 100 do dopro¬ wadzania przewodów do kontaktów 90.Kazda stacja potrzebuje do obslugi urzadzenia dwie baterie ogniw: jedna do zasilania instalacji w terenie, druga do zasilania aparatury wskazu¬ jacej. Aby spowodowac dzialanie urzadzenia jeden z zestawów kolowych parowozu winien posiadac pierscien Id, przymocowany srubami do kola (fig. 25 i 26). Pierscien zwieksza rzeczywisty pro¬ mien kola, powodujac tym samym jego nacisk na przerywacze pradu. Wzdluz szyny biegnie prze¬ wód w oslonie stalowo-pancernej, polaczony z przerywaczami. Cale urzadzenie wymaga pieciu obwodów elektrycznych.Kazdy element zarzeniowy w modelach torów na pulpicie aparatury wskazujacej posiadajac dwie koncówki, polaczony jest jednym przewo¬ dem bezposrednio z biegunem baterii, drugim zas z odpowiednim stykiem w rozdzielaczu A. W ten sposób przylacza sie wszystkie elementy zarze¬ niowe kolejno do rozdzielacza. Drugi biegun ba¬ terii laczy sie pod tarcza rozdzielacza z ciaglym pierscieniem stykowym, z którego za posredni¬ ctwem dwóch krazków zespolu rozrzadczego i jego ramion prad przeplywa na slizgacze, rozdziela¬ jace prad na poszczególne styki rozdzielacze.W ten sposób zostaja utworzone obwody pradowe, oslugujace elementy zarzeniowe w modelach to¬ rów aparatury wskazujacej. Nastepny obwód pra¬ du, obejmujacy elektromagnesy rozdzielacza, po¬ wstaje przez polaczenie bieguna baterii lokalnej z cewka elektromagnetyczna rozdzielacza A, przy czym druga koncówke cewki elektromagnetycznej laczy sie ze skrajnym kontaktem dociskowym 17 w automacie 1 (fig. 11). Dalej prad plynie ze srod¬ kowego kontaktu 17 przez przewód do podpórki suwaka i przez kotwiczke elektromagnesu auto¬ matu do drugiego bieguna baterii. Trzeci obwód pradowy zostaje utworzony przez polaczenie prze¬ wodu linowego i cewki elektromagnetycznej prze¬ kaznika B z jednym biegunem baterii, przy czym drugi biegun baterii uziemia sie. Czwarty obwód pradowy prowadzi z przewodu linowego przez za¬ rówke kontrolna na uziemienie. Kiedy pociag, na¬ jechawszy zestawem kól na przerywacz pradu, przerwie obwód pradu ciaglego w przewodzie liniowym wówczas cewka elektromagnetyczna przekaznika B, pozbawiona pradu, zwalnia przy¬ trzymywana dotad kotwice, która z kolei opiera sie o regulator odchylen 23. W ten sposób elek¬ tromagnes automatu zostaje wlaczony w obwód pradowy baterii lokalnej, co powoduje przyciag¬ niecie kotwiczki automatu. Jezeli odpowiedni elektromagnes rozdzielacza zostal wlaczony w obwód pradowy, prad z kotwiczki poprzez su¬ wak i kontakt dociskowy przeplywa do odnos¬ nego elektrmagnesu, przy czym dzwignia u wpro¬ wadza suwak zespolu rozrzadczego na pierwszy styk tarczy rozdzielczej. Dzieki temu pierwszy element zarzeniowy zaczyna sie zarzyc, uwidacz¬ niajac wyjezdzajacy ze stacji pociag. Analogiczny proces powoduje zapalenie sie elementu drugiego i nastepnego. Przy zarzeniu sie czwartego ele¬ mentu pierwszy element gasnie na skutek prze¬ suniecia sie slizgaczy dalej. Zawsze zarza s'e jednoczesnie trzy elementy, przy czym przy zapa^ laniu sie kazdego nastepnego elementu pierwszy z danej trójki gasnie, powodujac przesuwanie sie strzalki czerwonej wzdluz modeli torów aparatury wskazujacej. Gzerwona strzalka jest wyraznie wi¬ doczna na ciemnym tle szklanej rurki modelu toru umieszczonej na pulpicie aparatury.Przy zastosowaniu pradu zmiennego o okreslonej czestotliwsci dla danego pociagu zamiast przery¬ waczy pradu (fig. 15) w przypadku trakcji elek¬ trycznej, a takze parowej sluza impulsatory (np. — 4 —fig. 23 i 24), które maja za zadanie przesylania impulsów liniami napowietrznymi trakcji elektrycz¬ nej lub szynami. Impulsator moze byc umieszczo¬ ny np. na górnej poprzeczce odbieraka pradu ruchomo wzdluz tej poprzeczki lub w kole. elek¬ trowozu czy parowozu, jezeli przewodem roboczym bedzie szyna, przy czym sklada sie on ze slizga- czy wahliwym Ic, umieszczonym na osi 16, przy¬ mocowanej do odbieraka pradu roboczego i od¬ izolowanej od slizgacza roboczego 4a. Slizgacze lc maja za zadanie przesylanie impulsów do apa¬ ratury wskazujacej za posrednictwem napotyka¬ nych na trakcyjnych przewodach jezdnych kon¬ taktów saneczkowych 2<± Slizgacze ic sa wyko¬ nane z materialu izolacyjnego i posiadaja na prze¬ ciwleglych sobie sciankach blachy metalowe le polaczone przewodem ze zródel impulsów znajdu¬ jacym sie na elektrowozie. Przy zetknieciu sie tych blach z kontaktami saneczkowymi nastepuje wyslanie impulsu. Slizgacze pozostaja w poloze¬ niu spoczynkowym w pozycji X4, przy napotka¬ niu zas na swej drodze kontaktów saneczkowych przechylaja sie sciankami bocznymi, zaopatrzo¬ nymi w blachy metalowe, na kontakty saneczko¬ we, zamykajac obwód pradu miedzy zródlem impulsów a aparatura stacyjna, a tym samym wy¬ sylajac impuls. Zródlem impulsów moga byc znane uklady do wysylania fal elektrycznych lub elek¬ tromagnetycznych o ustalonej czestotliwosci. Jak zaznaczono, blachy metalowe znajduja sie na jed¬ nym slizgaczu z jednej strony trójkatnego grania- stoslupa, na drugim zas slizgaczu na stronie prze¬ ciwleglej, a to w tym celu, aby móc rozróznic impulsy, wysylane przy ruchu pociagu w obu kie¬ runkach, a tym samym odwzorcowac te ruchy pociagu na modelach torów aparatury. Kontakty saneczkowe przy zetknieciu sie ze slizgaczami przechylaja je w ten sposób, jak to uwidocz¬ niono na rysunku i powoduja w jednym z nich polaczenie obwodu ze zródlem impulsów. Drugi slizgacz przesuwa sie wówczas wzdluz kontaktu saneczkowego scianka ilzolowana. Gdyby, w tym momencie pociag zmienil kierunek, to oba sliz¬ gacze napotykalyby na zapadki Iz z odpowied¬ nimi wyzlobieniami i ulegly obróceniu, powodu¬ jac tym samym wyslanie impulsu o innej czesto¬ tliwosci za posrednictwem slizgacza przeciwleg¬ lego, sygnalizujacego na pulpicie aparatury po¬ czatek ruchu wstecznego pociagu na torach. Za¬ padka jest zawieszona luzno na osce k i oparta o wspornik s, który pozwala jej opasc tylko do ustalonego poziomu. Regulacje impulsów mozna przeprowadzac ze stanowiska motorniczego dzwig¬ nia zmiany kierunku jazdy, przy czym w tym przypadku opisane kontakty saneczkowe ulegna znacznemu uproszczeniu. PL