RZECZYPOSPOLITEJ LUDOWEJ OPIS PATENTOWY Nr 38173 KI. 42 1, 1/01 Kazimierz Metelski Warszawa, Polska Przyrzad do oznaczania skrobiowosci ziemniaków Patent trwa od dnia 4 pazdziernika 1954 r.Znane metody:okreslania skrobiowosci ziem¬ niaków oparte sa na ".zasadzie wzajemfcej zalez¬ nosci miedzy .gestoscia ziemniaków a ich skro- biowoscia. Wada ich byla stala masa próby: psrzy wadze Parowa .— 5 kg, w przyrzadzie Ar- landa,— 0,5 kg.Przyrzad wedlug wynalazku pozwala okreslic gestosc ziemniaków niezaleznie od masy próby.Ze wzgledów konstrukcyjnych ogranicza sie gra¬ nice przyrzadu w zakresie dziesieciokrotnym, tzn. stosunek masy najmniejszej do masy naj¬ wiekszej dla danego aparatu ma sie jak 1 :10.Specjalne znaczenie posiada przyrzad wedlug wynalazku dla hodowców ziemniaków, których interesuje gestosc pojedynczej bulwy i gestosc masy ziemniaków zebranych spod jednego krza¬ ka, a wiec o wadze ponizej 5 kg.Na rysunku fig. 1 przedstawia przyrzad w stanie równowagi w powietrzu, a fig. 2 — przy¬ rzad w stanie równowagi, gdy próba badania znajduje sie w dolnym koszyku.Przyrzad jest zbudowany na zasadzie dzwigni dwuramiennej i prawa Archimedesa. Na lewym ramieniu dzwigni znajduje sie podzdalka wyce- chowana w %% skrobi i ewenitualnie z drugiej strony tego ramienia mogna podac podzialke wycechowana w skali gestosci. Na lewym ramie¬ niu znajduje sie przeciwwaga badanej masy ziemniaków, skladajaca sie z dwóch czesci: ru¬ chomego suwaka q i nieruchomego ciezarka Q, przyczepionego do czesci ruchomej. Na prawym ramieniu, którego dlugosc jest zmienna (zmienia sie czesc oznaczona przez x), umieszcza sie w górnym koszyczku Klt znajdujacym sie stale nad poziomem wody, nieznana mase ziemniaka Zj.Drugi koszyczek K2 znajduje sie stale pod wo¬ da, na jednakowej glebokosci w momencie rów¬ nowagi w powietrzu i wodzie.Cechowanie skali zalezy od dlugosci poczat¬ kowej lewego ramienia i wzajemnego stosunku czesci ruchomej suwaka q do czesci nierucho¬ mej Q.Dla oznaczenia skrobiowosci. nieznanej masy ziemniaków ZA umieszczamy przeciwwage q + Qw stalej odleglosci a od punktu obrotu O; z dru¬ giej strony, na ramieniu prawym, w koszyczku Kt ponad woda umieszczamy mase Zt. Jesli pró¬ ba ziemniaków Zt jest za lekka dla zrównowa¬ zenia przeciwwagi q + Q, to ruchoma czesc ra¬ mienia x wydluzamy, az nastapi równowaga zgodnie z prawem momentów: fq + Q)a = (b + x).Zx To równanie charakteryzuje stan równowagi w powietrzu.Jednakze zwiekszajac zmienna czesc ramienia x odsuwa sie koszyczki Z od osi obrotu O, przez co moment prawostronny wzrasta nie tylko wskutek odsuwania próbki ziemniaków Zi.ale i koszyków, aby uniezaleznic sie od masy koszy¬ ków K, momentowi (Kt + K2). x przeciwstawia sie moment c . p tak, ze powstaje na ramieniu prawym pomocnicza dzwignia dwuramienna obracajaca sie w plaszczyznie poziomej na oko¬ lo punktu O' i pozostajaca w równowadze wzgle¬ dem tego punktu wg równania: (Kt + K2) . x = p . c Zmiana polozenia tej dzwigni w plaszczyznie poziomej nie wplywa na stan równowagi przy¬ rzadu wzgledem punktu obrotu O. JezeM próba Zt jest za ciezka, to ramie od strony próby skra¬ ca sie obracajac pomocnicza dzwignie tak, aby koszyki znalazly sie blizej punktu obrotu O, wskutek czego zmienna czesc ramienia x zma¬ leje do wielkosci xL i nastapi równowaga przy¬ rzadu wg równania: (b -h xt) = (Q + q) . a Jesli próbe przesypiemy z kosmyka górnego Kt do koszyka K2 znajdujacego sie stale pod woda, to ziemniaki o masie Zlt zgodnie z prawem Ar- chimedesa, beda wazyly pod woda Z2, gdzie dz dz oznacza gestosc ziemniaków. Aby zrównowa¬ zyc ziemniaki pod woda nalezy dlugosc lewego di — 1 ramienia zmienic równiez w stosunku - Wyrazone przy pomocy wzorów oba stany rów¬ nowagi: (2) pod woda i (1) w powietrzu wygla¬ daja nastepujaco: 1). (Qi + Q) • a = (b + x)Zt (dz—1) (dz — 1) 2). a2 i. (fl-+ Q) = (b + x) f ; Zx dz dz Z wzorów tych wynika, ze skrócenie ramienia lewego dla uzyskania równowagi dzwigni zasad¬ niczej (przyrzadu) przy próbie ziemniaków za¬ nurzonej w wodzie jest wprost proporcjonalna (dz —I) do ulamka , a wiec nie zalezy od dz masy Zu czyli skrócenie ramienia a bedzie ta¬ kie ssane przy ziemniakach o róznej masie, a ta¬ kiej samej skrobiowosci, a wiec jest funkcja gestosci dz.Dlugosc ramienia y, odpowiadajaca skrobio¬ wosci dz, bedzie wynosila: (dz-1) y = a . — , dz Wzór ten mozna wykorzystac do naniesienia na lewe ramie skali gestosci.Na lewym ramieniu umieszcza sie skale skro¬ biowosci wg. tabeli Fotha, wiazacej gestosc ziem¬ niaków ze skrobiowoscia. Aby przyrzad mógl okreslac skrobiowosc prób w granicach 10-krot- nej róznicy masy, wzajemna zaleznosc miedzy b i x ujeta jest wzorem: (b + x) : (b — x) = 10 Najlzejsza masa bedzie badana przy dlugosci rami«nia (b + x), dziesiec razy wieksza masa (najwieksza) — przy dlugosci (b — x). j PL