Dotychczas zajmowano sie zagadnieniem naslo¬ necznienia danego terenu lub budynku, obliczajac na podstawie danych astronomicznych czas nasTo- necznienia lub ewentualnie zakres rzucanego cienia.Pomocnymi dla tej stosunkowo zmudnej pracy sa odpowiednio przygotowane nomogramy i aparaty zwane heliodonami, skladajace sie z ruchomej pod¬ stawy, ha której ustawia sie badany model, i z od¬ powiednio dobranego punktu swiecacego, marku¬ jacego slonce i emitujace o ile moznosci równo¬ legly pek promieni wedlug danych astronomicz¬ nych dla danej pory dnia w roku. Model ustawio¬ ny na ruchomym stole roboczym wskazywal miej¬ sca naswietlone i zacienione oraz zasieg cieni. Inne typy heliodonów daja te same mozliwosci badan przy nieruchomym stole podstawy i ruchomym punkcie swiecacym.Obecnie w dobie zastosowania naukowych me¬ tod w planowaniu gospodarczym terenów rolnych, szczególnie w okolicach o zróznicowanej rzezbie — nalezy szukac odpowiedzi nie tylko na pytanie kiedy slonce oiwietla dany terer. czy dara scia¬ ne budynku, lecz jak ja osnietla w sensie wertos- ci kalorycznej. Dane te kie odnosnie procentowe¬ go naslonecznienia potrzebne sa w planowaniu gospodarczym do obliczenia bilansu swietlnego daiego budynku czy tez terenu.Urzadzenie wedlug wynalazku oparte jest na za¬ lozeniach teoretycznych polecajacych na tym, ze procentowe naslonecznienie plaszczyzny jest zalezne od kata padania promieni slonecznych. Z rysunku (fig. 1) widac, ze naslonecznienie odcinka C = 1, prostopadlego do promieni slonecznych, wynosi 100°/0. W miare odchylania odcinka, jego procent naslonecznienia bedzie malal. Umiescmy w wyzej wymienione: strudze promieni odcinek c — 2, wtedy procent naslonecznienia tego odcinka w sto¬ sunku do polozenia prostopadlego wyniesie: X % = 1X100 i X ioo = 50°/n *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wy¬ nalazku je§t Andrzej Rzymkowski. sin o — -1- — 0,5; a — 30°, 2zatem procent naslonecznienia badanego odcinka c = 2 wynosi 50%, P«y kacie padania a = 30°.Majac do zbadania dana tereni m formie mapy :T^b^pnli warstwicow%ró (ftg^2)]rnozna wyodreb- n^c^fta nlnV odcinki jednc*c$w&jod wzgledem na¬ chylenia i ekspozycji w stosunku do swiecacego w danym czasie slonca. Obliczenie, czy tez wykre¬ slenie kata padania promieni slonecznycht dla po¬ szczególnych odcinków terenów jest czynnoscia zmudna i niezwykle pracochlonna. W tym celu, opierajac sie na poprzednich rozwazaniach teore¬ tycznych, zastosowano przyrzad wedlug wynalazku, który pozwala szybkp okreslac procentowe naslo¬ necznienie badanego obszaru bezposrednio z jego planu warstwicowego, w zaleznosci od kata nachy¬ lenia powierzchni (w stosunku do plaszczyzny ho¬ ryzontu) i polozenia slonca.Przyrzad wedlug wynalazku jest przedstawiony w rysunku aksonometrycznym na fig. 3 i sklada sie z podstawowej plyty 1 wykonanej z materialu z yiunego, polozonej na plaszczyznie planu war- stuicowego 2 i polaczonej zawiasowo z plyta ru¬ choma 3 dajaca sie nastawiac przy pomocy listwy regulujacej 4, odpowiednio skalibrowanej w pro¬ centach odpowiadajacych spadkowi badanego wy¬ cinka terenu. Na zewnetrznej stronie plyty 3 osa¬ dzono sztyft pionowy (gnomon) 5 i narysowane sa kola wspólsrodkowe 6, których srodkiem jest pod¬ stawa sztyftu, a obwody oznaczaja procent naslo¬ necznienia.Obliczenie Wysokosci sztyftu i promieni kól wspólsrodkowych R dokonuje sie w zaleznosci od kata padania promieni i zwiazanego z tym pro¬ centu naslonecinienia.Przyjmujac przykladowo wedlug fig. 4 wysokosc sztyftu równa 1, kat padania promieni slonecznych a równe 30° i odpowiedni procent naslonecznienia 50 I , to wtedy: R = -tg— =cotga=l,73 W ten sposób sa obliczone promienie wszystkich kól wspólsrodkowych, okreslajace procentowe na¬ slonecznienie 80%, 70%» 60% i inne.Stól roboczy z rozlozonym poziomo planem umr- stwicowym badanego terenu ustawia sie tak w sto¬ sunku do swiecacego z odleglosci okolo trzech metrów reflektora, by naswietlenie jego odpowia¬ dalo naslonecznieniu plaszczyzny poziomej dla da¬ nego polozenia slonca, pory dnia i roku (co moz¬ na otrzymac z danych astronomicznych). Plan war- ¦twicowy jest przygotowany w ten sposób, ze po¬ siada wyodrebnione wycinki jednorodne pod wzgle¬ dem spadku i ekspozycji wzgledem slonca (fig. 2).Przyrzad ustawia sie w poblizu danego wycinka, ustawiajac krawedz zawiasowa równolegle do jego warstwie. Plyte wierzchnia podnosi sie do wysoko¬ sci odpowiadajacej spadkowi terenu w tym miejscu.Wtedy sztyft rzuca cien 8 na tarcze' kól wspól¬ srodkowych narysowanych na powierzchni plyty ruchomej. Koniec cienia wskazuje na odpowied¬ nim kole procentowe naslonecznienie wycinka. Po¬ stepujac podobnie z innymi wycinkami badanego terenu, mozna okreslic najlepiej nagrzane partie dla danego okresu wegetacyjnego, co jest ogromnie wazne w zwiazku z planowaniem odpowiednich kultur roslinnych. PL