Wynalazek niniejszy dotyczy tloczników do ciecia przedmiotów z materialu arkuszowego, np. z metalu, i wykrój ników typu opisanego nizej, zawierajacych czesci matryc i stempli, z których kazda stanowi podstawe wykonana, np. z twardej sklejki, posiadajaca czesci wznie¬ sione i wglebione, odpowiednio sciete do wy¬ maganych dopelniajacych sie ksztaltów matry¬ cy i stempla, przy czym krawedzie tnace o tych ksztaltach sa utworzone przez brzegi zwi¬ nietego pasma, wykonanego z hartowanej sta¬ li i wpuszczonego na wylot do podstawy, po¬ miedzy brzegami zas pasma znajduja sie wy¬ pelniajace go rdzenie.W niniejszym opisie nazwa „wykrójnik" obejmuje kazde narzedzie, przeznaczone do ksztaltowania wewnetrznego lub zewnetrznego konturu na obrabianym przedmiocie, a mia¬ nowicie narzedzie znane pod nazwa dziurkow- ników, odcinaków, nacinaków, okrójników, przycinaków i wycinaków.Jedna z postaci wykonania wynalazku doty¬ czy w szczególnosci wykrojników typu przy¬ stosowanego do kolejnego wycinania ksztal¬ tów z tasmy.Wykrojniki powyzsze byly dotychczas wy¬ konywane przez takie wypilowywanie szczelin w plycie podstawowej, zeby rdzenie utrzymy¬ waly sie, jak przy wycinaniu wzorników, tzn. zeby pozostaly czesci mostkowe, zapewniajace zachowanie wytrzymalosci i jednolitosci ply¬ ty podstawowej. Wszystkie czesci srodkowe lub rdzeniowe, np. o ksztalcie, podlegajacym wycinaniu, pozostaja przymocowane do otacza¬ jacej plyty podstawowej, przy czym wkladki sa na tylnej krawedzi, odpowiednio do czesci mostkowych. Taka metoda konstrukcji byla wynikiem i ulepszeniem uprzednio wyrobionejpraktyki wykonywania tzw. wykrojników no- zowychj uzywanych do ciacia. kaeteltów z pa- pfificu,$ tekiur^lub iinegpi stteupkpwo cienkie¬ go*Mt|rialu^aiTkusa^ ulepsze¬ nie to jest oparte na stwierdzeniu, ze dobie¬ rajac specjalny stosunkowo nieaktywny mate¬ rial podstawowy, np. tzw. „ulepszone" drew¬ no (np. mocno sprasowane warstwowe drew¬ no) lub material posiadajacy podobne wlasci¬ wosci, uzyskuje sie wystarczajaco mocne przy¬ trzymywanie wkladek, aby umozliwic wyko¬ nanie matryc i stempli wykrojników.Wykrojniki omawianego typu sa uzywane do wielu celów, np. do wycinania czesci sklado¬ wych samolotów, sprzetu elektrotechnicznego itd., a doswiadczenie zdobyte przy uzywaniu takich narzedzi mówi, ze przy pewnych ksztal¬ tach spodziewana trwalosc takich narzedzi mo¬ ze byc w rzeczywistosci skrócona na skutek pekania matryc na rogach. Oczywiscie, ponie¬ waz mozna uksztaltowac utwardzone wkladni pasmowe czyli tzw. „noze" o odpowiednio o- strych zagieciach czola takich ksztaltów, jak teowy, moga byc wykonane z oddzielnych wkladek dla uzyskania ostrego kata, przy czym jednak taka wkladka czolowa nie jest pod¬ pierana przez zadna z wkladek bocznych na nacisk z zewnatrz, jak równiez wkladki bocz¬ ne nie sa wspierane przez wkladki czolowe.Poza tym, w celu zaoszczedzenia czasu i ma- & terialu stosowane sa w takich wykrójnikach narzady do ustawienia lub ustalenia tasmy z mlterialu arkuszowego tak, iz po kazdej ope¬ racji ciecia tasma moze byc przesunieta w po¬ lozenie ciecia nastepnego ksztaltu przy jak najmniejszej stracie czasu i najmniejszej sze¬ rokosci naddatku, niezbednej dla zapewnienia czystego ciecia. Dotychczas takie ustawianie osiagano, stosujac otwory, wyciete w poprzed¬ niej operacji ciecia i odpowiedni zderzak w narzedziu lub obok niego. Ten sposób ustawia¬ nia stosuje sie równiez wtedy, gdy ksztalty sa nieregularne oraz gdy wykroje sa tak roz¬ mieszczone na tasmie, ze mozna ja odwrócic i przepuscic drugi raz przez wykrójnik. W tym przypadku jest konieczne, aby robotnik pod¬ nosil tasme arkusza po kazdej operacji cie¬ cia w celu oswobodzenia brzegu otworu po¬ przedniego ze zderzaka lub tez taki zderzak musial byc wciagany.Jednym z celów niniejszego wynalazku jest ulepszenie konstrukcji takich narzedzi, przede wszystkim^eas unikniecie oslabienia noza przez naciecia a nastepnie wzmocnienie podstawy na pekanie, jak wspomniano wyzej. Uzyskuje sie przez to wykorzystanie do budowy pod¬ stawy stosunkowo nieaktywnej natury takiego materialu, jak drewno uodpornione na wplywy atmosferyczne, przy czym stwierdzono, ze ist¬ nieje mozliwosc wzmocnienia podstawy przez same wkladki nozowe. Doswiadczalnie bowiem stwierdzono, ze czesci rdzeniowe narzedzia ksztaltowego ' pomiedzy brzegami pasma stalo¬ wego nie musza byc przymocowane do pod¬ stawy za pomoca mostków, jak we wzorniku.Gdy bowiem wyciecie, przeznaczone do umiesz¬ czenia pasma ma szerokosc odpowiednio do¬ brana do grubosci noza, wtedy nóz jest od¬ powiednio szczelnie wpasowany pomiedzy rdzeniem i podstawa stempla lub matrycy i to na calym obwodzie tak, iz rdzen jest calko¬ wicie usztywniony. Nastepnie wspomniany wy¬ zej stosunkowo nieaktywny material podsta¬ wy pozwala na unikniecie wszelkiego ryzyka skurczu, powodujacego obluznienie takiego rdzenia lub zanik bocznego podpierania pas¬ ma tj. wkladki, oraz specznienia powodujace¬ go wystepowanie niedozwolonych wewnetrz¬ nych naprezen wewnatrz narzedzi. Odpowied¬ nio szczelne wpasowanie pasma nozowego, omówione wyzej, stwarza opór cierny dla ru¬ chu wkladek w wycieciu, który moze byc wy¬ korzystany do dodatkowego wzmocnienia cze¬ sci podstawowej przez wkladke.Nastepnym celem wynalazku jest ulepszenie metody oraz srodków- do ustawiania przed¬ miotu obrabianego tj. tasmy z metalu arku¬ szowego w takich narzedziach, oparte na stwierdzeniu, ze boczne umiejscowienie i usta¬ wienie tasmy moze byc dokonane przez umoz¬ liwienie chwilowego odchylenia jej w jednym kierunku obrotu i ustawienia w kierunku przeciwnym.Wedlug innej cechy wynalazku tlocznik do wycinania przedmiotów z materialu arkuszo¬ wego posiada stempel i odpowiednia matry¬ ce, z których kazda sklada sie z niepolaczo¬ nych bezposrednio czesci podstawowych o ta¬ kich odpowiednich grubosciach, ze tworza do¬ pelniajace sie wzajemnie ksztalty stempla i matrycy, pomiedzy którymi sa utrzymywane narzady z pasma stalowego tj. wkladki stano¬ wiace krawedzie czolowe i tnace tych ksztal¬ tów.Poza tym w wykrójniku wedlug wynalazku jeden z narzadów tasmowych zachodzi na dru¬ gi w tych miejscach, gdzie ksztalt posiada ostre zagiecia, przy czym czesc nakladkowamiesci sie w kadlubie wykrojnika poza zagie¬ ciem i obok niego'.Wykrójniki sa zaopatrzone w boczne wy¬ stepy ustawcze przynajmniej przy jednym brzegu wkladki, przy czym przewidziane sa zawiniete na brzegach prowadnice nastawcze wkladki, z których jedna moze wspóldzialac kolejno z wymienionymi wystepami ustawczy- mi na jednym brzegu wkladki, a druga moze wspóldzialac z drugim brzegiem wkladki, dzie¬ ki tzemu wkladka moze byc ustawiona na Jtazda. operacje ciecia przez wspóldzialanie szczelinowe i wtedy jest konieczne przylozenie momentu obrotowego w jednym kierunku.Wynalazek jest opisany ponizej tytulem przy¬ kladu i przedstawiony na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok z. góry wykrójnika, wykonanego wedlug niniejszego wynalazku, fig. 2 — przekrój wykrojnika wzdluz linii II — II na fig. 1, fig. 3 — przekrój wzdluz linii Ul — III na fig. 1, fig. 4 — widok z góry od¬ miany wynalazku i fig. 5 — przekrój wzdluz Unii V — V na fig. 4.Wykrójnik, przedstawiony na fig. 1 — 3, jest przeznaczony do wycinania wykrojów w postaci wydluzonej litery D v posiada czesc górna' czyli stempel 10 oraz dopelniajaca czesc dolna, czyli matryce 11. Obydwie czesci wy¬ krojnika sa przymocowane w znany sposób do plyt prasy, nie przedstawionej na rysunku.Górna czesc 10 wykrojnika posiada prosto¬ katna podstawe, oznaczona liczba 12 i posia¬ dajaca szczeline, która zajmuje cala grubosc i miesci w sobie wkladke z hartowanej tasmy stalowej 13 (nazywana w dalszym ciagu „wkladka nozowa")- W zadnym miejscu szcze¬ liny nie ma mostka, laczacego jej brzegi, a wkladka nozowa 13 ma wszedzie stala szero¬ kosc bez wyciec, stosowanych zazwyczaj w ce¬ lu utrzymania w calosci podstawy 12. W celu umieszczenia wkladki nozowej 13 jest wycieta z plyty podstawowej czesc srodkowa czyli rdze¬ niowa, odpowiadajaca zewnetrznemu obwo- 5owi wkladki nozowej 13.Grubosc rdzenia 15 jest równa szerokosci wkladki nozowej 13, a prostokatna podstawa 12 po wycieciu rdzenia zostaje obrobiona do mniejszej grubosci.Rdzen 15, rozpierajacy wkladke nozowa 13 na calej jej szerokosci, wzmacnia ja podczas operacji ciecia i jednoczesnie sluzy do umoco¬ wania wkladki w stemplu 10.Rdzen 15 jest równiez wyciety dla umiesz¬ czenia innej wkladki nozowej 14. W tym przy¬ padku równiez nie sa przewidziane zadne most¬ ki laczace, a drugi rdzen 16, utworzony przez wykonanie wyciecia w rdzeniu 15, zostaje przed zalozeniem zrównany do grubosci stem¬ pla 10. Wkladka 14 jest utrzymywana w rdze¬ niu 15 za pomoca rdzenia 16. Wkladka 14 na swej zewnetrznej obwodowej krawedzi przy¬ lega scisle do rdzenia 15, który sluzy równiez jako wzmocnienie wkladki na calej jej szero¬ kosci podczas ciecia.Dolna czesc narzedzia — matryca 11 posiada budowe, dopelniajaca do górnej czesci — stem¬ pla 10 i zawiera wkladki nozowe 17, 18, utrzy¬ mywane w szczelinach plyty podstawowej 19 matrycy za pomoca rdzeni 20, 21. Rdzen 20 jest obrobiony do grubosci, równej grubosci prostokatnej podstawy 12 stempla 10, nato¬ miast matryca 11 i rdzen 21 maja grubosc r6wna szerokosci wkladek nozowych 13, 14, 17 i 18. W ten sposób boki wkladek nozowych 17 sa wzmocnione na calej swej szerokosci, dzieki przyparciu do plyty podstawowej 19 i do rdzenia 21.W tej postaci wykrojnik jest nadzwyczaj sprawny, a przy stalym uzyciu jest bardzo wydajny. Nalezy zaznaczyc, ze kazdy wykroj¬ nik moze byc wykonany bardzo szybko, gdyz nie ma zadnej z tych trudnosci, jakie nastre¬ cza wykonanie narzadów mostkowych w pod¬ stawie i odpowiednich wyciec we wkladkach nozowych.Narzedzie, przedstawione na fig. 1 — 3, po¬ siada jako dalsze udoskonalenie pare naprze- mianleglych stalych kolków 22, 23 umocowa¬ nych w dolnej matrycy 11 i odpowiednich gniazd 24, 25, znajdujacych sie w stemplu 10.Kolek 22 jest umieszczony w ten sposób, ze jedna krawedz arkusza blachy stalowej 26 opie-. ra sie o niego, natomiast kolek 23 stanowi zde¬ rzak, na który moze wchodzic wyciecie 27, wy¬ konane na przeciwleglej krawedzi arkusza za pomoca iglicy 28 podczas poprzedniej operacji ciecia.. W ten sposób gdy tasma posuwa sie pomie¬ dzy czesciami narzedzia w kierunku strzalki 29, przy kazdej operacji ciecia trzeba wypro¬ wadzic wyciecie 27 z kolka 23 przed posunie¬ ciem tasmy naprzód. Gdy tasma zostanie prze¬ sunieta to nastepne wyciecie 27 wejdzie na ko¬ lek 23 i w ten sposób tasma zostaje znowu ustawiona do nastepnej operacji ciecia.Wedlug fig. 4, 5 narzedzie jest podobne do narzedzia wedlug fig. 1 — 3 ale jedna wklad¬ ka jest uksztaltowana odmiennie. W tym przy- — 3 -padku czesc górna czyli stempel 50 jest wy¬ ciety dla umieszczenia wkladek nozowycli 51, Siu i 52 i rdzeni 53 i 54 a czesc dolna czyli matryca 55 jest wycieta dla umieszczenia in¬ nych odpowiednich wkladek 56 i 57 oraz rdze¬ ni 5S,. £2.Grubosc podstaw stempla 50 i matrycy 55 wkladek nozowych 51, 5la, 52, 56 i 57 oraz rdzeni 53, 54^ 38: i 59 sa podobne do odpowied¬ nich czesci wykrójnika, przedstawionego Ha fig. 1 — 3, przy czym wkladki nozowe sa umo¬ cowane, zarówno jak i przed tym, za pomoca rdzeni, które sluza jako wzmocnienia.Wkladki nozowe 51, 5la sa jednak wykona¬ ne osobno, aby uniknac oslabienia na ostrych zlaczeniach 60, 61, przy czym wkladka nozowa 5la wystaje poza konce wkladki nozowej 51 i jest zakrzywiona na przedluzeniach w ksztal¬ cie litery U tak, iz obejmuje wkladke nozo¬ wa 51. Konce wkladki nosowej 5la siegaja do otworów 62, które przy skladaniu narzedzia zostaja nastepnie zatkane korkiem z drewna, metalu lub innego odpowiedniego materialu.Przedluzenia w ksztalcie litery U stanowia dal¬ sze wzmocnienia dja obu wkladek nozowych 51, 5la i zapobiegaja pekaniu narzedzia pod- -ezas •ciecia.W obu postaciach wykonania wynalazku za¬ stosowano szereg poduszek gumowych 63. Po¬ duszki te przy kazdej operacji ciecia sluza do wyrzucania wykroju z, pomiedzy narzedzi.Gdy prasa jest przystosowana do pracy ciez¬ kiej, mozna zamiast poduszek gumowych za¬ stosowac jakikolwiek znany system wyrzuca¬ nia np. odpowiednie urzadzenie wyrzutowe na stemplowej czesci prasy i wyrzutnik powietrz¬ ny — na czesci matrycowej. PL