Tensometr wedlug wynalazku sluzy do pomia¬ rów odksztalcen liniowych, przy czym pomiar moze byc przeprowadzony w dwojaki sposób: tensometr jest przymocowany do przedmiotu ba¬ danego za pomoca uchwytów przechodzacych przez otwory w sworzniach, albo na powierzchni przedmiotu badanego wykonywuje sie za pomo¬ ca specjalnego punktaka wglebienia stanowiace baze pomiarowa, przyklada sie tensometr trzy¬ majac go za uchwyt, tak iz stopki tensometru trafiaja w wykonane wglebienia, po czym notuje sie wskazania czujnika tensometru.Nastepnie tensometr sie odejmuje. Po obciaze¬ niu badanego przedmiotu przyklada sie tenso¬ metr powtórnie w opisany sposób i notuje wska¬ zania. Róznica wskazan jest miara odksztalce¬ nia liniowego bazy pomiarowej.Sposób drugi stosuje sie glównie do wyznacza¬ nia naprezen wlasnych, powstajacych np. wsku¬ tek spawania {blachy pokrycia kadluba okre¬ tu itp.).Przyklad wykonania tensometru wedlug wy¬ nalazku przedstawiony jest na rysunku, przy czym fig. 1 przedstawia widok boczny tenso¬ metru z odjeta boczna scianka oslony; fig. 2 — widok czolowy z odjeta przednia scianka oslony; fig. 3 — punktak podwójny do wykonywania baz pomiarowych na powierzchni badanego przedmiotu w przypadku badan z odejmowaniem tensometru miedzy pomiarami; fig. 4 — ustawie¬ nie stopek tensometru we wglebieniach bazy pomiarowej wykonanych za pomoca punktaka podwójnego przy badaniach z odejmowaniem tensometru miedzy pomiarami.Korpus 1 tensometru posiada u spodu stopke pomiarowa 2a. Druga stopka pomiarowa 2b jest umieszczona w dolnej czesci 3b dzwigni 3, lacza¬ cej sie przegubowo z korpusem 1 w punkcie 4, stanowiacym przegub sprezysty. Przegub ten jest utworzony np; przez wybranie materialu dzwiga¬ ni 3, np. po okregach kól tak, ze plaszczyzna symetrii przegubu sprezystego 4 przechodzi przez ostrze stopki 2b oraz punkt styku stopki 6 trzpie¬ nia pomiarowego czujnika 5 z dzwignia 3. Sro¬ dek ciezkosci dzwigni 3 znajduje sie w osi prze¬ gubu 4, tak ze otrzymuje sie calkowite wywa-zenie ukladu niezaleznie od polozenia tenso- metru w przestrzeni. Kolki 14 ograniczaja ruchy stopki 2bJcajapobiega-u|zkp^eifib tensometru.GóiQL«ej§c££ dzwigol 3fopi3ra^s^ o stopke 6 trzpienia* bomiarowegcr czujnika ^ osadzonego w górnej czesci korpusu 1, przy czym górna czesc 3a dzwigni 3 jest przyciagana za pomoca sprezyny 7, tak iz zostaje calkowicie skompen¬ sowane dzialanie ukladu sprezynowego czujni¬ ka 5 na dzwignie 3, czyli nacisk stopki 8 na dzwignie 3 jest zrównowazony naciagiem spre¬ zyny 7. Naciag sprezyny 7 jest regulowany za pomoca trzpienia 8, ustalonego za pomoca wkre¬ tu 9. Dla ochrony przed szkodliwym dla wska¬ zan tensometru dzialaniem kurzu, ciepla reki, promieniowania itd., caly tensometr jest zamk¬ niety w odejmowanej oslonie 15, która jest zla¬ czona z korpusem 1 za pomoca obejmy 12 w ksztalcie litery U oraz sworzni 11, przechodza¬ cych przez tulejki izolujace 10 w korpusie 1 tensometru. Obejma 12 posiada uchwyt 13 dla manipulowania tensometrem. Uszczelki gumo¬ we 26 uszczelniaja otwory w oslonie dla prze¬ chodzacych na zewnatrz stopek 2a i 2b tenso¬ metru. Odleglosc Z osi stopek 2a i 2b zwiemy baza tensometru.' Stosunek a do b zwiemy prze¬ kladnia tensometru. Górna czesc 3a dzwigni 3 moze byc albo prosta jak na rysunku 1, albo moze byc zalamana pod dowolnym katem tak jednak, iz kat zawarty miedzy osia trzpienia pomiarowego czujnika a prosta, przechodzaca przez punkt styku stopki trzpienia pomiarowe¬ go czujnika oraz przez srodek przegubu spre¬ zystego równy jest katowi prostemu.Tensometr w czasie pomiaru moze byc moco¬ wany do przedmiotu badanego za pomoca uchwy¬ tów przechodzacych przez otwory w sworzniach 11, moze tez byc przytrzymywany za uchwyt 13 i przyciskany do badanego przedmiotu.Jesli tensometr ma byc mocowany do bada¬ nego przedmiotu w czasie pomiaru, wówczas stopki 2a i 2b maja ostrza stozkowe ostre lub stopka 2a ma ostrza nozowe ostre, zorientowane prostopadle do linii laczacej stopki, zas stopka 2b posiada ostrze stozkowe ostre. Jesli tenso¬ metr ma byc odejmowany pomiedzy pomiarami, wówczas oba stozki 2a i 2b posiadaja ostrza stoz¬ kowe, tepe.Wykonywanie pomiaru tensometrem mocowa¬ nym jest typowe. Przy wykonywaniu pomiaru tensometrem odejmowanym pomiedzy pomiara¬ mi na powierzchni badanego przedmiotu zazna¬ cza sie bazy'pomiarowe za pomoca podwójnego punktaka, przedstawionego na rys. a. Podwójny punk tak sklada sie z korpusu 21, gjówki 22, sto¬ pek7 3% pierscieni 24. Stopki 23 maja ostrza stoz¬ kowe o osiach równoleglych, rozstaw których s równy jest bazie tensometru z. Kat rozwarcia stozków ostrzy stopek punktaka jest wiekszy od kata rozwarcia stozków ostrzy stopek tensomet¬ ru. Promien zaokraglenia ostrzy stopek punktaka jest mniejszy od promienia zaokraglenia ostrzy stopek tensometru. Glówka 22 punktaka podwój¬ nego jest albo stala, o zahartowanym wierzchol¬ ku albo sprezynowa, rozwiazana analogicznie do znanych typów punktaków sprezynowych.Baze pomiarowa na powierzchni badanego przedmiotu zaznacza sie za pomoca punktaka podwójnego w ten sposób, ze ostrza punktaka przyklada sie do okreslonych z góry punktów powierzchni badanego przedmiotu, tak iz os sy¬ metryczna punktaka • jest prostopadla do po¬ wierzchni przedmiotu, a nastepnie wbija sie ostrza stopek punktaka w material badanego przedmiotu albo — przy glówce stalej — ude¬ rzajac energicznie .mlotkiem w glówke, albo — przy glówce sprezynowej — naciskajac glówke az do zeskoczenia sprezyny. Pierscienie 24 ogra¬ niczaja glebokosc wnikniecia ostrzy stopek 23 w material przedmiotu oraz zapewniaja iden¬ tycznosc obu wglebien. Powierzchnia przedmiotu badanego w bezposrednim otoczeniu zaznaczo¬ nych punktów zostaje uprzednio oczyszczona i wyrównana. Ustawienie ostrzy stopek tenso¬ metru we wglebieniach wykonanych za pomoca punktaka podwójnego widoczne jest na rys. 4.W stosunku do znanych i od dluzszego czasu powszechnie stosowanych tensometrów czujniko¬ wych z przekladnia mechaniczna, tensometr we¬ dlug wynalazku przedstawia nastepujace zalety: przegub sprezysty zapewnia niezmiennosc wska¬ zan4, gdyz jest praktycznie niezuzywalny; ostrze stopki ruchomej lezy w plaszczyznie symetrii przegubu sprezystego, co praktycznie uniezalez¬ nia wskazania czujnika tensometru od wartosci nacisku ostrza stopki na przedmiot badany, ze wzgledu na znikome odksztalcenie przegubu sprezystego od nacisku w tym ukladzie; punkt styku stopki trzpienia pomiarowego czujnika z dzwignia lezy w wierzcholku kata prostego utworzonego przez os trzpienia pomiarowego czujnika, przez prosta przechodzaca przez punkt omawianego styku oraz przez srodek przegubu sprezystego, co zmniejsza do minimum poslizg pomiedzy stopka trzpienia pomiarowego czujnika a dzwignia, zwiekszajac przez to dokladnosc i niezmiennosc wskazan; srodek ciezkosci dzwig¬ ni lezy w srodku przegubu sprezystego a wiec w srodku obrotu, co zapewnia niezaleznosc wska¬ zan tensometru od polozenia tensometru w prze¬ strzeni; nacisk stopki trzpienia pomiarowego czujnika na dzwignie skompensowany jest spore-* Nr pitentu37189 — 2 —zyna w polozeniu równowagi, co — biorac pod uwage, iz dopuszczalne wychylenia dzwigni sa male — zapewnia praktycznie kompensacje na¬ cisku stopki trzpienia pomiarowego czujnika w calym zakres.ie wychylen dzwigni; odizolowa¬ nie cieplne obejmy, sworzni, uchwytu i oslony od korpusu tensometru oraz zastosowanie szczelnej oslony praktycznie wyklucza ewentual¬ nosc szybkiego oraz nierównomiernego nagrze¬ wania sie przyrzadu w trakcie pomiarów oraz znieksztalcenie pomiarów na skutek obecnosci kurzu w punktach styku mechanizmów; na ostrze stopki dzwigni w trakcie pomiarów nie dziala zadna inna sila, mogaca powodowac sliz¬ ganie sie ostrza po powierzchni badanego przed¬ miotu, poza sila wywolana sztywnoscia prze¬ gubu sprezystego, która to sile mozna uczynic praktycznie dowolnie imala, co pozwala na uzy¬ skanie wysokiej dokladnosci pomiaru i zapew¬ nia powtarzalnosc wyników niezaleznie od polo¬ zenia tensometru w przestrzeni. PL