Wobec znacznego w niektórych krajach zage¬ szczenia stacji przekazywania barwnych obra¬ zów telewizyjnych przewiduje sie stosowanie do tego przekazywania pasma czestotliwosci o ta¬ kiej samej szerokosci (4 Mc), jaka stosuje sie do przekazywania czarno-bialych obrazów tele¬ wizyjnych. Azeby barwne obrazy posiadaly przy tym te sama dokladnosc rysunku, co obrazy czarno-biale jest rzecza konieczna, aby to pas¬ mo czestotliwosci takze i przy przekazywaniu barwnych obrazów bylo wykorzystane w calej swej szerokosci dla przedstawiajacych rysunek obrazu czarno-bialych jego skladowych lub skla¬ dowych jaskrawosci obrazu, oraz aby dodatko¬ wo przekazywane skladowe barwne obrazu obejmowaly pasmo czestotliwosci okolo 2 Mc.Moze to byc osiagniete przez wsuniecie sklado¬ wych barwnych sygnalu wizji pomiedzy górne czestotliwosci skladowych jaskrawosci.W znanym urzadzeniu tego rodzaju barwne skladowe wizji, przedstawiajace trzy zasadnicze barwy, laczy sie ze soba w nadajniku w skla¬ dowe jaskrawosci, zajmujace pasmo czestotliwo¬ sci 4 Mc. Ponadto kazda z tych skladowych barwnych posiada widmo ograniczone do pasma czestotliwosci 1,5 Mc, przy czym dolna fala nosna jest modulowana tymi skladowymi w od¬ leglosciach 120°, wskutek czego fala ta jest wykorzystywana w sposób równoznaczny z za¬ stosowaniem trzech dolnych fal nosnych, z któ¬ rych kazda posiada czestotliwosc okolo 3,5 Mc i jest w stosunku do obu pozostalych przesunieta fazowo o 120°. Ta dolna fala nosna, której faza i amplituda okresla barwe i stopien barwnego nasycenia poszczególnych czesci obrazu jest wówczas, lacznie z jej dolna wstega boczna i czescia jej górnej wstegi bocznej, przekazy¬ wana w wyzej wspomniany sposób w granicach pasma czestotliwosci 4 Mc.W innym znanym urzadzeniu zielona sklado¬ wa sygnalów barwnych jest ograniczona do pasma czestotliwosci 1 Mc i przedstawia czesc skladowych jaskrawosci, obejmujaca czestotli¬ wosci od 0 do 1 Mc. Pozostala cz^nnapiecianadawanych impulsów wizji, obejmujaca czesto- thwrócivOd | do 4 Mc | tixeds|a^ajaca mie¬ szam amplitudy skladowych jaskrawosci, sklada sie z kombinacji czesci trzech skladowych barw zasadniczych, które to czesci obejmuja lacznie czestotliwosci od 1 do 4 Mc. Czescia sklado¬ wych barwnych czerwieni, obejmujaca czesto¬ tliwosci od 0 do 1 Mc moduluje sie dolna fale nosna 3,5 Mc, natomiast ograniczona do pasma czestotliwosci 0,25 Mc skladowa malej czestotli¬ wosci napiecia impulsów blekitu moduluje sie dolna fale nosna 4 Mc. Obie modulowane dolne fale nosne sa wówczas przekazywane w grani¬ cach pasma czestotliwosci od 0 do 4 Mc, bedac wsuniete miedzy zakres wielkich czestotliwosci skladowych jaskrawosci. W tych urzadzeniach skladowa jaskrawosci, obejmujaca zakres cze¬ stotliwosci 4 Mc oraz zlozona skladowa impul¬ sów barwnych, obejmujaca zakres czestotliwosci 2 Mc, równowazne lacznie wykorzystaniu pasma czestotliwosci 6 Mc, sa przekazywane w pasmie czestotliwosci tylko 4 Ma Napiecie impulsów obejmujace posiadajaca wielka czestotliwosc czesc pasma czestotliwosci sygnalu i przedsta¬ wiajace mieszane amplitudy skladowej jaskra¬ wosci, sklada sie ze skladowych wielkiej czesto¬ tliwosci trzech barwnych napiec, dla których potrzebne byloby, w przypadku — niezaleznego od siebie przekazywania, pasma czestotliwosci o lacznej szerokosci 12 Mc. Przy przekazywaniu tej calej charakterystyki obrazu w pasmie cze¬ stotliwosci o szerokosci tylko 4 Mc powstaja jednak pewne trudnosci, wplywajace ujemnie na jakosc przekazywania. W szczególnosci wskutek tego, ze napiecie znakowe przedstawia¬ jace mieszane amplitudy sklada sie z trzech napiec impulsów barwnych, powstaje. niepoza¬ dane dla charakterystyki barwnej wzajemne od¬ dzialywanie tych trzech napiec.W tym znanym urzadzeniu otrzymuje sie trzy niezalezne od siebie barwne napiecia impulsowe tylko z obu modulacyjnych wsteg bocznychdol¬ nej fali nosnej. Dolna fala nosna moze byc nosnikiem dwóch róznych modulacji w postaci modulacji amplitudy i modulacji fazy samej fali nosnej lub w postaci modulacji amplitudy przesunietej fazowo o 90* skladowej fali nosnej.Te modulacje okreslaja w opisanym urzadzeniu barwe i intensywnosc barwy szczególów obrazu.W pojedynczej bocznej wstedze "modulacji dol¬ nej fali nosnej nie mozna dokonac podzialu na modulacje fazy i modulacje amplitudy i wsku¬ tek tego wystepuje tutaj tendencja wzajemnego oddzialywania na siebie napiec barwnych.W urzadzeniu, w którym dolna fala nosna 3,5 Mc, modulowana barwnymi napieciami im¬ pulsów 1,5 Mc, jest przekazywana w kanale impulsów wizji w pasmie przenoszenia 4 Mc, mozna otrzymac trzy niezalezne od siebie barwne napiecia impulsowe tylko w pasmie o szerokosci 0—0,5 Mc, w granicach zas zakresu czestotli¬ wosci 0,5—1,5 Mc moga byc jednoczesnie prze¬ kazywane tylko dwie niezalezne od siebie mo¬ dulacje. W pozostalej czesci kanalu impulsów wizji, tj. w czesci zawierajacej mieszane ampli¬ tudy i obejmujacej czestotliwosci od 1,5 do 4 Mc moze byc przekazywana tylko jedna modulacja.Wskutek tego w czesciach pasma impulsów wizji, obejmujacych czestotliwosci od 0,5 do 1,5 Mc oraz od 1,5 do 4 Mc, w których to cze¬ sciach nie moga byc niezaleznie od siebie prze¬ kazywane trzy barwne napiecia impulsów, powstaje wzajemne oddzialywanie napiec barw¬ nych. Wynalazek ma na celu wyeliminowanie dzialania tego wzajemnego oddzialywania na¬ piec impulsów barwnych.Inna wada opisanych wyzej urzadzen jest to, ze dolne fale nosne barw wskutek niejednako¬ wych charakterystyk czestotliwosci urzadzen przekazujacych, moga powodowac niepozadane wahania jaskrawosci obrazu. Te wahania jaskra¬ wosci sa powodowane okresowymi wahaniami skladowych modulacyjnych dolnej fali nosnej barw i wystepuja zwjaszcza w tych czesciach obrazu, które wykazuja intensywne ubarwienie.Wskutek tego, w przypadku przenikania dolnej fali nosnej barw do kanalu skladowej jaskra¬ wosci, odbierany obraz wykazuje nieprawidlo¬ wosci w odtwarzaniu intensywnosci barw. Te¬ mu niepozadanemu zjawisku zapobiega sieprzez stosowanie odpowiednich ukladów selekcyjnych, jednakze takie uklady wprowadzaja niepozadane tlumienie czesci skladowych jaskrawosci i zmniejszaja tym samym jakosc odtwarzanego obrazu. Wynalazek ma równiez na celu zmniej¬ szenie oddzialywania dolnej fali nosnej barw na jaskrawosc odtwarzanego obrazu przy jed¬ noczesnym uniknieciu stosowania ukladów se¬ lekcyjnych. Usuniecie wspomnianych niedogod¬ nosci odbywa sie w mysl wynalazku w urzadze¬ niu do barwnej telewizji, w którym w nadajniku napieciami barw zasadniczych moduluje sie jedna lub kilka barwnych dolnych fali nosnych i utworzona w ten sposób zlozona skladowa barwna impulsów napiecia telewizyjnego prze¬ kazuje sie do górnej czesci tego samego pasma czestotliwosci. Skladowa jaskrawosci w tym urzadzeniu tworzy sie przez polaczenie napiec barw zasadniczych. W odbiorniku ze zlozonej skladowej barw odprowadza sie oddzielnie na- — 2 —piecia barw zasadniczych i kazde z nich dodaje sie zarówno do niskoczestotliwosciowej czesci, jak i do wielkoczestotliwosciowej czesci skla¬ dowej jaskrawosci, przy czym dodatek tej ostat¬ niej czesci do skladowej jaskrawosci jest pro¬ porcjonalny do amplitudy poszczególnych na¬ piec barw zasadniczych. Wynalazek przedsta¬ wiono na rysunku, na którym fig. 1, la, Ib, 3, 4, 4a, 4b i 7a przedstawiaja rózne postacie wy¬ konania odbiorników telewizyjnych wedlug wynalazku, fig. 6 — przyklad wykonania nadaj¬ nika telewizyjnego wedlug wynalazku, fig. 2 i 5 zas przedstawiaja wykresy, wyjasniajace sposób dzialania odbiornika wedlug fig. 114.Odbiornik wedlug fig. 1 zawiera wzmacniacz wielkiej czestotliwosci 10 polaczony z antena 11, do którego przylaczone sa stopien przemiany czestotliwosci 12, wzmacniacz posredniej czesto¬ tliwosci 13, demodulator 14, urzadzenie selek¬ cyjne 25 do oddzielania skladowej jaskrawosci od skladowej barwy oraz do oddzielnego od¬ prowadzania trzech napiec barw zasadniczych ze zlozonej skladowej barwy, jak równiez urza¬ dzenie do odtwarzania obrazów 16, wykonane najkorzystniej jako lampa oscylograficzna. Przy¬ rzad do odtwarzania obrazów moze zawierac badz oddzielna lampe oscylograficzna do od¬ twarzania kazdej z barw zasadniczych, badz tez najlepiej jedna tylko lampe oscylograficzna, slu¬ zaca do jednoczesnego odtwarzania wszystkich trzech barw zasadniczych. Z demodulatorem 14 jest polaczony rozdzielacz impulsów synchroni¬ zujacych 17, do którego sa przylaczone genera¬ tor ramki 18 i generator linii 19. Generatory te sa polaczone poprzez zaciski 20 lub 21 z cew¬ kami odchylajacymi lampy oscylograficznej.Dalszy obwód wyjsciowy rozdzielacza 17 jest przylaczony do zacisku wejsciowego 22 urza¬ dzenia 15. Ze wzmacniaczem posredniej czesto¬ tliwosci 13 jest polaczony równiez odbiormik 23, sluzacy do odtwarzania dzwieków. Wszyst¬ kie wymienione czesci odbiornika, prócz urza¬ dzenia 15, sa znanej budowy.Urzadzenie 15 zawiera dwa kanaly-przenosze¬ nia, z których pierwszy stanowi przylaczone do zacisków wyjsciowych 25 filtr 24 o zakresie przenoszenia 0—4 Mc, filtr 26 o zakresie prze¬ noszenia od 0,5 do 4 Mc oraz wzmacniacz 27, którego obwód wyjsciowy jest polaczony z ob¬ wodem wejsciowym modulatorów 33a, 33b, 33c.Drugi kanal przenoszenia sklada sie z przyla¬ czonego do filtru 24 filtru 29 o zakresie prze¬ noszenia od 3 do 4 Mc, i demodulatora synchro¬ nicznego 30, zaopatrzonego w obwody wyjscio¬ we. Do kazdego z tych obwodów wyjsciowych jest przylaczony jeden z filtrów 31a, 31b, 31c o zakresie przenoszenia 0—0,5 Mc oraz jeden z posobnych obwodów sumujacych 32a, 32b, 32c.Kazdy obwód sumujacy moze zawierac kilka pentod, których obwody wejsciowe sa przyla¬ czone do wejscia obwodu sumujacego i których obwody anodowe sa polaczone w ukladzie równoleglym z wyjsciem obwodu sumujacego.Z obwodem wejsciowym demodulatora synchro¬ nicznego 30 jest polaczony generator 34 do wytwarzania barwnej dolnej fali nosnej o cze¬ stotliwosci 3,5 Mc, który jest przylaczony dru¬ gostronnie do zacisku 22. Do filtru 24 jest przy¬ laczony podobnie filtr 38 o zakresie przenoszenia od 0 do 0,5 Mc, którego obwód wyjsciowy jest polaczony z obwodem wejsciowym obwodów sumujacych 32a, 32b i 32c. Modulatory 33a, 33b i 33c posiadaja oprócz swego wejscia, przylaczo¬ nego do wzmacniacza 27 inne wejscie, przyla- ' czone do obwodów 32a, 32b, 32c. Ich obwody wyjsciowe sa przylaczone do narzadów steruja¬ cych natezeniem strumieni lampy oscylograficz- nej 16.Fig. la przedstawia uklad polaczen jednego z modulatorów urzadzenia 15 wedlug fig. 1, np. modulatora 33a. Modulator ten zawiera dwie lampy mieszajace 50a i 50b, których anody sa przylaczone poprzez wspólny opornik roboczy 52 do zródla napiecia +B, z którym polaczone sa takze siatki oslonne obu lamp. Drugie siatki sterujace obu lamp sa przylaczone wspólnie do zacisku wyjsciowego 41 wzmacniacza 27. Pierw¬ sza siatka sterujaca lampy 50a jest przylaczona do wyjsciowego zacisku 46 obwodu sumujacego, np. obwodu sumujacego 32a, pierwsza zas siatka sterujaca lampy 50b jest polaczona z tym samym zaciskiem 46 poprzez obwód rózniczkujacy 53 i prostownik dwupolówkowy 54.Wspólny obwód wyjsciowy obu lamp jest przylaczony poprzez obwód sumujacy 55 do za¬ cisku wyjsciowego 42 modulatora Dalszy obwód wejsciowy obwodu sumujacego 55 jfHt polaczony z zaciskiem 46. Miedzy pierwsza Hg^ j|$ru- jaca i katode kazdej z lamp 50a iV h^ wl&r czone urzadzenie do sterowania wstep^pttr wm* pieciem wejsciowym. To urzaitanie w yiaf padkii — lampy 50a zawiera diod| Sio, wla na w ukladzie szeregowym z taaAasatorei& 58a miedzy pierwsza siatke stanem 1 katode lampy. Miedzy katode i zródlo niflpfc — C jest wlaczony dzielnik napiecia W3NP^V Mn* którego styk slizgowy jest polaczony ¦ ^^N diody 56a. Poprzez ten dzielnik nap^pis ^^M diody 56 otrzymuje ujemne napiecie tnl^H wzgledem ziemi, cale zas urzadzenie 4wta^ tego rodzaju napiecia wstepnego do lampy H^ ze wszystkie napiecia znakowe, doprowadnae — 3 —do pierwszej siatki sterujacej dzialaja jako na¬ piecia dodatnie. Analogiczne urzadzenie lampy 50b sklada sie z polaczonych w ten 6am sposób odpowiednich narzadów 56b, 57b, 58bi 59b. 7Xo- zony impuls telewizyjny, doprowadzany do zacisków wejsciowych 25 urzadzenia 15 z de¬ modulatora 14, sklada sie ze skladowej jaskra¬ wosci oraz skladowej barwy. Skladowa jaskra¬ wosci posiada widmo czestotliwosci w pasmie od 0 do 4 Mc, które daje sie podzielic na dwie charakterystyczne czesci, a mianowicie od 0 do 0,5 Mc i od 0,5 do 4 Mc. Skladowa barwy jest utworzona ze wsteg bocznych dolnej fali nosnej barw 3,5 Mc i obejmuje pasmo czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc. Czesc zlozonego sygnalu impul¬ sów telewizyjnych posiadajaca widmo czesto¬ tliwosci od 0,5 do 4 Mc i przedstawiajaca skla¬ dowe jaskrawosci o mieszanych amplitudach% doprowadza sie przez filtr 26 i wzmacniacz 27 do modulatorów 33a, 33b, 33c. Czesc zlozonego sygnalu impulsów telewizyjnych posiadajaca widmo czestotliwosci od 3 do 4 Mc zawierajaca modulowana dolna fale nosna barw i jej wstegi boczne doprowadza sie przez filtr 29 do detek¬ tora synchronizacyjnego 30. Detektor ten otrzy¬ muje z drugiej strony z generatora 34 napiecie sinusoidalne o czestotliwosci 3,5 Mc, o fazie i czestotliwosci synchronicznej z dolna fala nosna barw nadajnika. Synchronizowanie gene¬ ratora 34 odbywa sie za pomoca nadawczego na¬ dajnikiem impulsu synchronizujacego, doprowa¬ dzanego do generatora 34 poprzez rozdzielacz 17 znaków synchronizujacych. Na wyjsciu detek¬ tora synchronizujacego otrzymuje sde barwne napiecia impulsowe odpowiadajace trzem bar¬ wom zasadniczym w polozeniach fazowych 0°, 120°, 240« lub 0°, 90° i 180° dolnej fali nosnej barw. Kazde z tych barwnych napiec jest do¬ prowadzane odpowiednio poprzez filtry 31a,31b lub 31c do, obwodu sumujacego 32a, 32b lub 32c, w którym laczy sie ono z czescia skladowej jaskrawosci doprowadzana poprzez filtr — 38 do obwodów sumujacych. Napiecie wyjsciowe kazdego z obwodów sumujacych obejmujace za¬ kres czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc, a wiec za¬ wierajace niskoczestotliwosciowa czesc sygnalu, przenoszaca zarówno barwy zasadnicze, jak i skladowa jaskrawosci doprowadza sie do mo¬ dulatorów 33a, 33b i 33c, do których doprowadza sie^ takze czesc sygnalu obejmujaca zakres cze¬ stotliwosci od 0y5 do 4 Mc, zawierajaca mieszane amplitudy skladowej jaskrawosci.- Sposób dzialania modulatorów 33a, 33b i 33c jest blizej wyjasniony na fig. la. Barwne na¬ piecie o widmie czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc, pojawiajace sie na wyjsciu obwodów sumuja¬ cych doprowadza sie poprzez zacisk 46 do pierw¬ szej siatki sterujacej lampy 50a, do obwodu rózniczkujacego 53 oraz do obwodu sumujacego 55. Poniewaz pierwsza siatka sterujaca lampy 50a jest utrzymywana za pomoca urzadzenia sterujacego 56a—59a stale pod takim napieciem wstepnym, ze tfapiecie impulsów, doprowadzane do wewnetrznej siatki sterujacej z zacisku 46, zjawia sie na tej siatce jako napiecie dodatnie, dzialanie urzadzenia sterujacego 56a—59a jest równoznaczne z wprowadzeniem podkladu pradu stalego do impulsów napiecia telewizyjnego. Do drugich siatek sterujacych lamp 50a i 50b do¬ prowadza sie impulsy napiecia telewizyjnego z zacisku 41. To ostatnie napiecie zawiera mie¬ szane amplitudy czesci skladowej jaskrawosci.W lampie 50a odbywa sie multiplikacyjna mo¬ dulacja tej czesci skladowej jaskrawosci impul¬ sami napfiecia barwnego, doprowadzanymi do pierwszej siatki sterujacej, dzieki któremu chwilowa amplituda napiecia wyjsciowego lam¬ py jest proporcjonalna do chwilowej amplitudy napiecia impulsów barw. Jezeli chwilowa am¬ plituda napiecia barw wynosi np. 0,1 V, chwi¬ lowa zas amplituda skladowej jaskrawosci wy¬ nosi 1 V, to amplituda napiecia wyjsciowego lampy jest proporcjonalna do 0,1 V. To wyjscio¬ we napiecie, powstajace na oporniku 52, stano¬ wiace modulowana skladowa jaskrawosci i zaj¬ mujace widmo czestotliwosci od 0,5 — 4 Mc doprowadza sie do obwodu sumujacego 55, w którym laczy sie je z czescia barwnego na¬ piecia obejmujaca zakres czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc w pelne napiecie barwne, obejmujace zakres czestotliwosci od 0 do 4 Mc.Wobec tego, ze pierwsza siatka sterujaca lam¬ py 50a posiada tego rodzaju napiecie wstepne, iz wszystkie doprowadzane do niej impulsy na¬ piecia pojawiaja sie na niej jako dodatnie, na¬ tomiast drugiej siatce sterujacej tej lampy mo¬ ga byc nadawane napiecia zarówno dodatnie, jak i ujemne, barwne napiecie znakowe, dopro¬ wadzane do wewnetrznej siatki sterujacej mozna polaczyc z modulowana skladowa jaskrawosci juz na oporniku 52 w pelne napiecie barwne, obejmujace zakres czestotliwosci od 0 do 4 Mc.Jezeli obwód zawierajacy lampe 50a jest wyko¬ nany w opisany sposób, wówczas obwód sumu¬ jacy 55 moze byc pominiety. Pelne napiecie barwne jest doprowadzane z zacisku 42 do na¬ rzadów sterujacych lampy oscylograficznej urza¬ dzenia 16. W ten sposób poprzez kazdy z trzech modulatorów przekazuje sie do urzadzenia od¬ twarzajacego obraz 16 jedno z trzech napiec barw zasadniczych. Czesci skladowych napiec barwnych obejmujace zakres czestotliwosci od — .4 —O dc 0,5 Mc, przekazywane niezaleznie od siebie, okreslaja przy tym wielkosc polaczonej w pelne napiecie znaków barwnych skladowej dodatko¬ wej, dodawanej do skladowej jaskrawosci za¬ wierajacej mieszane amplitudy i nie przeka¬ zywanej niezaleznie od impulsów barw. Ten sposób laczenia skladowej barwnej i skladowej jaskrawosci w pelne napiecie wizji barwnej po¬ woduje zmniejszenie wzajemnego oddzialywania napiec impulsów barwnych, nalezacych do trzech barw zasadniczych.W celu unikniecia nieostrosci rysunku odtwa¬ rzanego obrazu moze byc pozadane, by glebo¬ kosc modulacji czesci skladowej jaskrawosci, obejmujacej zakres czestotliwosci od 0,5 do 4 Mc i przekazywanej w sposób zalezny, uczy¬ nic proporcjonalna nie do samej skladowej barwnej, przekazywanej w sposób niezalezny, lecz do wielkosci pierwszego odpsrowiadzenia tej skladowej lub jej odprowadzenia wyzszego rze¬ du. Do tego celu sluza obwód rózniczkujacy 53, prostownik 54, jak równiez druga lampa modu- lacyjna 50b. Skladowe barwne, pojawiajace sie na wyjsciu obwodów sumujacych 32a, 32b i 32c sa rózniczkowane w obwodzie rózniczkujacym 53 i po ich wyprostowaniu przez prostownik 54 sa doprowadzane do obwodu wejsciowego lam¬ py 50b. Lampa ta pracuje podobnie jak i lampa 50a, z ta jedynie róznica, ze zrózniczkowane napiecie doprowadzane do jej pierwszej siatki sterujacej oddzialywa zwlaszcza na skladowa jaskrawosci, okreslajaca zarys krawedzi przed¬ miotów przedstawionych na obrazie. Napiecia wyjsciowe lamp 50a i 50b lacza sie na oporni¬ ku 52 i sa wspólnie doprowadzane do obwodu sumujacego 55, azeby tam razem z barwna skla¬ dowa tworzyc pelne napiecie wizji barwnej.Na wykresie przedstawionym na fig. 2 krzywe A — D i Ai — Ci przedstawiaja przebiegi barwy oraz rysunek czesci nadawanego obrazu, krzywe zas E — G przedstawiaja odtworzenie tych prze¬ biegów w znanym odbiorniku, natomiast krzywe H — J przedstawliaja odtworzenie lych samych przebiegów w odbiorniku wedlug wynalazku.Kazda z krzywych przedstawia zmiany ampli¬ tudy napiecia barw lub jaskrawosci, jaka otrzy¬ muje sie przy poziomym liniowaniu wzoru, utworzonego z pionowych kolumn, w których po czarnej kolumnie nastepuje biala, nastepnie znowu czarna, pózniej czerwona, nastepnie zno¬ wu czarna itd. Krzywe A, B i C przedstawiaja napiecia wyjsciowe trzech lamp obrazowych na¬ dajnika obejmujace zakres czestotliwosci od 0 do 4 Mc, przynalezne do trzech barw zasadni¬ czych, natomiast krzywa D przedstawia wysoko- czestotliwosciowa czesc tych napiec, obejmujaca tylko zakres czestotliwosci od 0,5 do 4 Mc. Krzy¬ we Al, BI i Cl zaznaczone liniami kreskowymi, przedstawiaja czesci zielonych, czerwonychinie¬ bieskich skladowych barwnych, obejmujace za¬ kres czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc i przekazy¬ wane niezaleznie od siebie przez nadajnik i przez odbiornik.Krzywe E, F i G przedstawiaja przebiegi im¬ pulsowe w trzech róznozabarwionych obrazach czesciowych na ekranie obrazowym odbiornika, w którym skladowe barw, przekazywane nieza¬ leznie od siebie i obejmujace zakres czestotli¬ wosci od 0 do 0,5 Mc sa dodawane w sposób liniowy do skladowej jaskrawosci, przekazywa¬ nej we wzajemnej zaleznosci od ich czesci skla¬ dowych i obejmujace zakres czestotliwosci od 0 do 4 Mc. Jak wynika z porównania krzywych, biala kolumna {druga kolumna liczac od lewe] strony rysunku) jest wiernie odtwarzana, ponie¬ waz do jej odtwarzania stosuje sie jednoczesnie wszystkie trzy napiecia barw zasadniczych, któ¬ re sa przedstawione w postaci krzywych E, F i G. Wskutek tego jednoczesnego wspóldzialania trzech napiec barw zasadniczych zostaje calko¬ wicie wyrównane ich wzajemne oddzialywanie.Czesci krzywych przedstawiajace odtwarzanie czerwonej kolumny (czwarta kolumna liczac od lewej strony rysunku) wykazuja, ze krawedzie impulsu kolumny sa odtwarzane nieostro, ponie¬ waz przynalezna do skladowej czerwonej skla¬ dowa jaskrawosci zawierajaca mieszane ampli¬ tudy, jest niewielka i wystepuje w sposób nie-? pozadany w zielonym i niebieskim obrazie czesciowym przy rysowaniu krawedzi czerwone-' go paska slabymi impulsami niebieskiego i zie¬ lonego napiecia przedstawionymi w odpowiednim zakresie krzywych E i G. W celu wiernego od¬ twarzania czerwonej kolumny trzeba, aby w cza¬ sie jej odtwarzania nie wystepowaly jakiekolwiek impulsy w zielonym i niebieskim obrazie cze¬ sciowym. Opisane zaklócenie jest powodowane w znanych odbiornikach wielkoczestotliwoscia skladowa jaskrawosci, o przebiegu przedstawio¬ nym w postaci krzywej D, która to skladowa w znanych odbiornikach wystepuje z jednako¬ wym natezeniem we wszystkich trzech czesciach kanalu znaków barwnych, przynaleznych do trzech barw zasadniczych.Krzywe H, I, J przedstawiaja analogiczne prze¬ biegi odbiorcze w odbiorniku wedlug fig. 1, w którym pominieto dzialanie lampy 50b i ob^ wodów polaczonych z ta lampa. Wskutek tego, ze podczas wyswietlania czerwonej kolumny modulatory 33a, 33b i 33c nie otrzymuja zupel¬ nie zielonego lub niebieskiego napiecia w kana- — 5 —lach tych napiec w tym okresie czasu tlumiona jest skladowa jaskrawosci, zawierajaca miesza¬ ne amplitudy, wskutek czego na zielonym i nie¬ bieskim obrazie czesciowym nie wystepuja w tym czasie impulsy swietlne. *W odbiorniku wedlug wynalazku biala kolumna jest przy tym odtwarzana z dostateczna wiernoscia, a kolum¬ na czerwona jest odtwarzana z duza wiernoscia.Zasadnicza cecha charakterystyczna wynalaz¬ ku polega na tym, ze wielkosc zawierajacej mieszane amplitudy i przekazywanej zaleznie skladowej jaskrawosci, jest uwarunkowana wielkosciami niezaleznych od siebie barwnych napiec malej czestotliwosci. Dopóki napiecie np. barwy zielonej nie istnieje, nie mozna w kanale tego barwnego napiecia przekazywac chocby minimalnej skladowej jaskrawosci. Je¬ zeli natomiast barwne napiecie malej czestotli¬ wosci istnieje w sygnale, wówczas w odnosnym kanale barwnym skladowe jaskrawosci sa prze¬ kazywane proporcjonalnie do wielkosci napiecia barwnego. W urzadzeniu wedlug wynalazku mozna wobec tego uwazac skladowe jaskrawosci o wielkiej czestotliwosci za wielkoczestotliwo- sciowe skladowe barw, poniewaz ich wielkosc zalezy od chwilowych wielkosci napiec barw¬ nych, przynaleznych do trzech barw zasadni¬ czych. Zastosowanie wynalazku jest najkorzyst¬ niejsze, gdy skladowe barw sa przekazywane w postaci obu wsteg bocznych modulowanej dolnej fali nosnej barw i sa calkowicie od siebie niezalezne, mimo to wynalazek moze byc z po¬ wodzeniem stosowany takze i wówczas, kiedy przekazywane sa barwne skladowe o szerokosci pasma wiekszej anizeli to jest mozliwe przy niezaleznym przekazywaniu obu wsteg bocznych, przy czym wtedy ich przekazywanie nie odbywa sie juz niezaleznie od siebie. Takze i w tym przypadku wzajemne oddzialywanie skladowych barwnych zostaje zmniejszone dzieki wynalaz¬ kowi, wprawdzie w mniejszym stopniu niz przy dwustronnym przekazywaniu na obu wstegach bocznych.Fig. Ib przedstawia uklad polaczen, umozli¬ wiajacy uzyskanie modulowania wielkoczestotli- wosciowych skladowych jaskrawosci niskocze- stotliwosciowymi skladowymi barwnymi bez koniecznosci stosowania modulatorów przedsta¬ wionych na fig. 1 i la. W tym ukladzie pola¬ czen obwody sumujace 32a, 32b lub 32c sa przy¬ laczone poprzez wzmacniacze 47a, 47b lub 47c do katody trójstrumieniowej lampy oscylogra¬ ficznej 35. Wzmacniacz 27 ukladu wedlug fig. 1 jest w urzadzeniu wedlug fig. Ib wzmacniaczem odchylajacym 39, polaczonym z dodatkowa cew¬ ka odchylajaca 28 lampy oscylograficznej 35.Lampa oscylograficzna 35 posiada perforowana zaslone 36 oraz ekran obrazowy 37, utworzony z szczelnie osadzonych obok siebie punktów fluoryzujacych. Kazdy z tych punktów jest po¬ dzielony na trzy czesci rozmieszczone w ksztal¬ cie trójkata, z których jedna przy zetknieciu ze strumieniem elektronów wypromieniowuje swia¬ tlo zielone, druga — czerwone, trzecia zas nie¬ bieskie.Dla wyjasnienia sposobu dzialania ukladu we¬ dlug fig. Ib zaklada sie, ze wzmacniacz 47a nalezy do kanalu napiecia zieleni. Napiecie wyjsciowe tego wzmacniacza przedstawiajace czesc calkowitego napiecia zieleni, obejmujaca zakres czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc, moduluje natezenie strumienia elektronów, wytwarzajace¬ go zielony obraz czesciowy. Ta modulacja na¬ tezenia strumienia elektronów jest uzupelniana modulacja szybkosci liniowania, której zmiany dokonywa sie za pomoca dodatkowej cewki od¬ chylajacej 28, zaleznej od skladowej jaskrawosci obejmujacej zakres czestotliwosci od 0,5 do 4 Mc.Obie modulacje uzyte razem daja calkowita skladowa zieleni obrazu, obejmujaca zakres cze¬ stotliwosci od 0 do 4 Mc, przy czym dzialanie drugiej modulacji zalezy od dzialania pierwszej modulacji. Jezeli nie istnieje napiecie zieleni o malej czestotliwosci, wówczas strumien elek¬ tronów, wytwarzajacy zielony obraz czesciowy jest tlumiony i wskutek tego w zielonym obrazie czesciowym brak skladowej jaskrawosci. Wsku¬ tek dzialania obu skladowych napiecia wizji na strumien elektronów otrzymuje sie taka sama wielokrotna modulacje, jak jest powodowana przez lampe 50a w modulatorze wedlug fig. la.Fig. 3 przedstawia odmiane urzadzenia wedlug wynalazku. Urzadzenie to zawiera piec kana¬ lów, przylaczonych równolegle do filtru 24 o za¬ kresie . przenoszenia od 0 do 4 Mc, z których pierwszy jest utworzony podobnie z filtru 40 o zakresie przenoszenia od 1 do 4 Mc, modula¬ tora 33b i wzmacniacza 475, drugi — z filtru 43b o zakresie przenoszenia od 2,5 do 3,6 Mc, modulatora amplitudowego 44b, filtru 45b o za¬ kresie przenoszenia od 0 do 1 Mc, modulatora 33b i wzmacniacza 47b; trzeci — z filtru 48 o zakresie przenoszenia od 0,25 do 4 Mc, mo¬ dulatora 33c i wzmacniacza 47c; czwarty — z filtru 43c o zakresie przenoszenia od 3,75 do 4 Mc, z modulatora amplitudowego 44e, filtru 45c o zakresie przenoszenia od 0 do 0,25 Mc, z modulatora 33c i wzmacniacza 47c i wreszcie piaty kanal — ze wzmacniacza 47a. Obwody wyjsciowe wzmacniacza 47a, 47b lub 47c sa przylaczone odpowiednio do zacisków 49a, 49b lub 49c, które moga byc np. polaczone z katoda — 6 —lampy oscylograficznej ukladu polaczen wedlug lifr 1.Do urzadzenia doprowadza sie sygnaly napie¬ cia telewizyjnego o zakresie czestotliwosci od 0 do 4 Mc, zawierajace dwie modulowane dolne fale nosne o czestotliwosci 3,5 Mc lub 4 Mc z jedna wstega boczna. Pierwsza z wymienio¬ nych dolna fala nosna jest modulowana na¬ pieciem czerwieni o czestotliwosci 1 Mc, druga zas napieciem blekitu o czestotliwosci 0,25 Mc.Czesc calkowitego napiecia sygnalu telewizyj¬ nego obejmujaca zakres czestotliwosci od 0 do 1 Mc, moze stanowic skladowa barwna zieleni.Calkowite napiecie wizyjne jest doprowadza¬ ne poprzez wzmacniacz 47a i zacisk 49a do tej katody lampy oscylograficznej, z której wycho¬ dzi strumien elektronów, wytwarzajacy zielony obraz czesciowy. Dolna fala nosna barw o cze¬ stotliwosci 3,5 Mc dochodzi swa wstega boczna poprzez filtr 43 do modulatora amplitudowego 441). Powstajace tutaj napiecie czerwieni jest doprowadzane poprzez filtr 45b do modulatora 43b. W modulatorze tym odbywa sie wielokrot¬ na modulacja skladowej jaskrawosci doprowa¬ dzanej poprzez filtr 40 i obejmujacej zakres czestotliwosci od 1 do 4 Mc, napieciem czerwieni obejmujacym zakres czestotliwosci od 0 do 1 Mc, której wynikiem jest uzyskanie calkowitego na¬ piecia czerwieni obejmujacego zakres czestotli¬ wosci od 0 do 4 Mc. To ostatnie napiecie dopro¬ wadza sie poprzez wzmacniacz 47b i zacisk 49b do tej katody lampy oscylograficznej, z której wychodzi strumien elektronów wytwarzajacy czerwony obraz czesciowy. Druga dolna fala nosna barw o czestotliwosci 4 Mc przedostaje sie poprzez filtr 43c swa wstega boczna' do modulatora amplitudowego 44e, zas powstajace tutaj napiecie blekitu moduluje w zakresie cze¬ stotliwosci od 0 do 0,25 Mc w modulatorze 33 skladowa jaskrawosci, doprowadzana do tego modulatora poprzez filtr 48 i obejmujaca zakres czestotliwosci od 0,25 do 4 Mc. W ten sposób otrzymuje sie tutaj calkowite napiecie blekitu obejmujace zakres czestotliwosci od 0 do 4 Mc, które doprowadza sie poprzez wzmacniacz 47c i zacisk 49c do tej katody lampy oscylograficznej, z której wychodzi strumien elektronów wytwa¬ rzajacy niebieski obraz czesciowy. Przekazywa¬ ne niezaleznie od siebie napiecia znakowe czer¬ wieni i blekitu okreslaja przy tym takze te czesc skladowej jaskrawosci, która zawiera mie¬ szane amplitudy, i która wraz z nimi daje cal¬ kowite barwne napiecia znakowe. Ta sama za¬ sada laczenia, jezeli to jest pozadane, moze byc zastosowana takze i do napiecia zieleni.Wprowadzenie skladowych jaskrawosci do kanalów napiec barwnych, przeprowadzane zgodnie z wynalazkiem w celu usuniecia wza¬ jemnego oddzialywania napiec skladowych barw¬ nych w stosunku do niezaleznie przekazywanych czesci skladowych barwnych, moze powodowac to, ze zawartosc tak wprowadzonych skladowych jaskrawosci wypada nieprawidlowo, zwlaszcza wtedy, gdy w danej chwili istnieje tylko jedno z trzech napiec barw zasadniczych i posiada ono mala wielkosc. Mozna uniknac tej wady, jezeli skladowe jaskrawosci wprowadzane do kanalów napdec barwnych, uzaleznic proporcjonalnie nde tylko od barwnego napiecia impulsowego, lecz takze i od trzeciej czesci sumy chwilowych wartosci kazdorazowo czynnych napiec barw¬ nych. Fig. 4 przedstawia uklad polaczen urza¬ dzenia do wykonywania tego sposobu. Te z na¬ rzadów ukladu wedlug fig. 4, które sa iden¬ tyczne z odpowiednimi narzadami ukladu wedlug fig. 1, sa oznaczone tymi samymi oznaczeniami liczbowymi z dodaniem jako pierwszej cyfry tych oznaczen — cyfry 4.Jeden z kanalów przenoszacych impulsy ukla¬ du wedlug fig. 4 jest utworzony z przylaczonego do filtru 24 wzmacniacza 60, którego obwód wyjsciowy jest polaczony z kazdym z modula¬ torów 61a, 61 b i 61c. Inne kanaly tego ukladu sa identyczne z kanalami ukladu wedlug fig. 1.Miedzy filtrem 24 a filtrem 429a, polaczonym z demodulatorem synchronicznym 30, jest wla¬ czony filtr 429b i odwrócony modulator lub uklad rozdzielajacy 62. Dalszy obwód wyjsciowy mo¬ dulatora 62 jest przylaczony do zacisków wej¬ sciowych 25 poprzez filtr 63 o zakresie przeno¬ szenia od 0 do 0,5 Mc. Modulator 62 sluzy do tego, aby napiecie doprowadzane do niego po¬ przez filtr 429b tak podzielic przez napiecie, doprowadzone do niego poptze& filtr 63, aby napiecia wyjsciowe filtrów 431a, 431b i 43lc obejmujace zakres czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc byly zalezne od skladowych barwnych a nieza¬ lezne od skladowej jaskrawosci.Na fig. 4a przedstawiono uklad polaczen od¬ wróconego modulatora 62. Jeden zacisk wej¬ sciowy 64 modulatora .jest polaczony poprzez odwracacz fazy 66 i kondensator 67 z druga siat¬ ka sterujaca lampy mieszajacej 68. Z ta druga siatka sterujaca lampy 68 jest polaczona takze anoda diody 69, której katoda jest polaczona z katoda lampy mieszajacej 68. Drugi zacisk wejsciowy 65 modulatora jest przylaczony po¬ przez kondensator 70 do pierwszej siatki ste¬ rujacej lampy 68, otrzymujacej napiecie wstep¬ ne .poprzez opornik siatkowy 71 ze zródla na¬ piecia C. Anoda lampy, otrzymujaca napiecie zasilania poprzez opornik roboczy 72 ze zródla — 7 —napiecia +B, jest przylaczona do zacisku wyj¬ sciowego73. "" Zlozone napiecie wizyjne, obejmujace zakres czestotliwosci ód 0 do 4 Mc, doprowadza sie poprzez wzmacniacz 60 do obwodu wejsciowego modulatorów 61a, 61b i 61c. Modulowana dolna fale nosna barw o czestotliwosci 3,5 Mc, prze¬ prowadza sie przez filtr 429b do jednego z ob¬ wodów wejsciowych modulatora 62. Jednoczes¬ nie do drugiego z obwodów wejsciowych do¬ prowadza sie poprzez filtr 63 czesc zlozonego napiecia wizji, obejmujaca czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc. Charakterystyka statyczna napiecia i pradu drugiej siatki sterujacej lampy elektro¬ nowej, np. lampy 68 modulatora 62 przedstawia w przyblizeniu ujemna funkcje inwersyjna.Wskutek tego zmiennosc napiecia anodowego tej lampy jest inwersyjnie negatywna w funkcji napiecia doprowadzanego do drugiej siatki lam¬ py sterujacej. Poniewaz zwykla lampa miesza¬ jaca dostarcza normalnie napiecia wyjsciowego proporcjonalnego do iloczynu obu napiec dopro¬ wadzanych do jej obu siatek sterujacych w ob¬ wodzie wyjsciowym lampy 68 otrzymuje sie w przypadku doprowadzania do drugiej siatki sterujacej ujemnego napiecia z odwracacza faz 66 napiecie, bedace wynikiem podzialu napiecia doprowadzanego do zacisku 65 przez napiecie doprowadzane do zacisku 64. Odwrócony modu¬ lator powoduje wiec dzielenie czesci zlozonego napiecia wizji obejmujacej zakres czestotliwosci od 3 do 4 Mc i zawierajacej dolna fale nosna barw i jej wstegi boczne przez czesc tego na¬ piecia, obejmujaca zakres czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc. Wskutek tego w obwodzie wyjscio¬ wym modulatora 62 otrzymuje sie dolna fale nosna barw bez normalnie w niej zawartych niskoczestotliwosciowych skladowych jaskra¬ wosci. Dolna fale nosna barw poddaje sie de- modulacji w synchronicznym demodulatorze 30 i jej skladowe modulacji, przedstawiajace na¬ piecia barw zasadniczych, doprowadza sie przez filtry 431b i 431c oraz wzmacniacze 433a, 433b i 433c do modulatorów 61a, 61 b i 61c, w których steruja one amplituda skladowych jaskrawosci napiec barwnych. Dzialanie tego sterowania, które powoduje powstawanie zmniejszajacego wzajemne oddzialywanie barw nieliniowego polaczenia skladowych barwnych malej czesto¬ tliwosci ze wspólnymi dla nich wszystkich skla¬ dowymi jasnosci o wielkiej czestotliwosci — w calkowite barwne napiecia wizji, jest ponizej przedstawione matematycznie.Skladowa jaskrawosci, zlozona ze skladowych barwnych, moze byc wyrazona równaniem: M=lG+lR+iB i'i w którym litera M oznacza skladowa jaskra¬ wosci zlozonego napiecia wizji, obejmujaca za¬ kres czestotliwosci od 0 do 4 Mc, litery zas G, R, B oznaczaja barwne napiecia skladowe, obejmujace równiez zakres czestotliwosci od 0 do 4 Mc.Z sygnalu dolnej fali nosnej moga byc pobie¬ rane w polozeniach fazowych 0°, 120° i 240° barwne napiecia, nadajace wraz ze skladowymi jaskrawosci M pozadane barwne napiecia skla¬ dowe obrazu. Jezeli przynalezne do zielonej skladowej barwnej napiecie barwne, pobierane w polozeniu fazowym 0° oznaczyc litera X, przy¬ nalezne do czerwonej skladowej barwnej na¬ piecie barwne, pobierane w polozeniu fazowym 120° — oznaczyc litera Y, przynalezne zas do niebieskiej skladowej barwnej napiecie barwne, pobierane w polozeniu fazowym 240° —r ozna¬ czyc litera Z, otrzymuje sie dla napiec barwnych nastepujace równania: 2 11 X=-g _-r --b , (2) 3 L 3 L 3 L 2 1 1 Y =-v --g --b , (3) 3 L 3 L 3 L 2 1 1 Z =-b --g --p , (4) 3 l 3 l 3 l w których litery gL, rL i bL oznaczaja skladowe malej czestotliwosci barwnych napiec sklado¬ wych obrazu G, R i B, obejmujace zakres cze¬ stotliwosci od 0 do 0,5 Mc.W zwyklych odbiornikach otrzymuje sie trzy napiecia barw zasadniczych przez liniowe do¬ dawanie M+X, M+Y i M+Z. Skladowa jaskra¬ wosci mozna wtedy wyrazic nastepujacym rów¬ naniem: 1 1 M = mL+mH = -(gL+rL + bL) +-¦ teH+rH+bH) . (5) w którym mL oznacza czesc skladowej M, obej¬ mujaca zakres czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc, mH — czesc skladowej M obejmujaca zakres czestotliwosci od 0,5 do 4 Mc, literami zas gH, rH i bH oznaczone sa skladowe barwnych napiec zna¬ kowych G, R i B obejmujace zakres czestotli¬ wosci ód 0,5 do 4 Mc.Z równan (2 — 5) mozna otrzymac: M + X = gL+mH , (6) M + Y= rL+mH , (7) M+Z=bL+mH , (8) — 9 —IV zwyklych urzadzeniach otrzymuje sie wiec irzy niezalezne napiecia gL, rL i bL^ obejmujace waskie pasmo czestotliwosci od 0 do 0,5 Mc, jezeli wykorzystuje sie w zwykly sposób oby¬ dwie wstegi boczne dolnej fali nosnej barw i gdy wspólne napiecie czesci skladowej jaskrawosci o wielkiej czestotliwosci mH laczy sie z kazdym z tych napiec w sposób liniowy.W przypadku urzadzenia wedlug wynalazku napiecia X', Y' i Z\ odpowiadajace napieciom X, Y i Z, posiadaja wskutek dzialania modula¬ tora 62 nastepujace wielkosci: ml Y'=! V = — )9) (10) (11) Modulatory 61a, 6Ib i 61c, które w urzadzeniu wedlug wynalazku zastepuja liniowe obwody do¬ dajace znanych urzadzen, tworza z iloczynu na¬ piecia M i napiec X', Y* i Z' napiecia wyjsciowe, które obejmuja zakres czestotliwosci od 0 — 0,5 Mc i sa równe odpowiednio gL, rL i bL Po¬ niewaz, jak to wynika z równan <2—4), napie¬ cia X', Y' i Z' w zaleznosci od chwilowo prze¬ kazywanej barwy moga miec wartosci dodatnie lub ujemne, tym siatkom sterujacym lamp mo¬ dulatorów, do których doprowadza sie te na¬ piecia, nadaje sie napiecie wstepne, które za¬ pobiega zablokowaniu lampy, jezeli te napiecia sa ujemne. To napiecie wstepne musi byc tak obliczone, azeby zablokowanie lampy moglo na¬ stepowac tylko przy najwiekszej ujemnej wiel¬ kosci tych napiec, tj. gdy odnosne napiecie barwne zupelnie zanika.Jezeli przyjac np. ze maksymalna wielkosc napiec g, r i b, wynosi jeden wolt, to z równa¬ nia (2) otrzymuje sie wielkosc barwnego napie¬ cia X równa 2/3 V, jezeli przekazuje sie nasy¬ cona zielen i równa — 2/3 V, jezeli zielen nie jest przekazywana. Napiecie M wynosi wówczas zgodnie z równaniem (5) + 1/3 V lub w drugim z wymienionych przypadków + 2/3 V. Napdecie X* wynosi wtedy w mysl równania (9) + 2 V lub odpowiednio — IV. Azeby nastepowala prawi¬ dlowa modulacja napiecia M trzeba ten zakres napiec zastapic zakresem napiec od + 3 V do 0 V, co mozna osiagnac nadaniem napiecia wstepnego + 1 V tej siatce sterujacej, do iktórej doprowadza sie napdecie X'. Podobne napiecia wstepne konieczne sa takze i dla napiec Y* Z'.Efektywne napiecia wejsciowe p, s i t otrzymuje sie wtedy z równan (9), (10) d (11): P="^ + 1 ' mL mL t-l+i-. (13 (U) (15) Te równania moga byc wobec równan (5), (2), (3) i <4) uproszczone jak nastepuje: mT S~ mL mT (16) (17) (18) Przy doprowadzaniu napiecia M do innej siat¬ ki sterujacej lampy modulacyjnej napiecia wy¬ nikowe mozna okreslic nastepujacymi równa¬ niami: -LM=g +mH(lL\ , -LM = r +mH('-L) , —L M = bT + mH (— \ , mL L+ HVmL/ (19) (20) (21) Te ostatnie podane równania przedstawiaja fakt, ze niezaleznie przekazywane skladowe jaskra¬ wosci mH o wielkiej czestotliwosci lacza sie w sposób nieliniowy z przekazywanymi nieza¬ leznie od siebie skladowymi gL, rL i bL propor¬ cjonalnie do amplitudy poszczególnych sklado¬ wych barwnych i odwrotnie proporcjonalnie do amplitudy skladowych jasnosci mL o malej cze¬ stotliwosci.Fig. 5 wyjasnia sposób dzialania ukladu we¬ dlug fig. 4. Krzywe A — I stanowia charakte¬ rystyczne przebiegi zmiennosci, identycznego rodzaju z przebiegami, przedstawionymi za po¬ moca oznaczonych tak samo krzywych na fig. 2.Krzywe A, B i C przedstawiaja napiecia G, R i B, natomiast krzywe Ai, Bi i C\ przedstawiaja napiecia gL, rLi bL Krzywa D przedstawiawspól¬ na skladowa jasnosci mH o wielkiej czestotliwosci.Krzywe E, Fi G przedstawiaja doprowadzane do lampy oscylograficznej napiecia zielone, czer¬ wone i niebieskie, w przypadku gdy skladowe jasnosci mH dodaja sie liniowo do skladowych barwnych sL,rLibLi Powstajace tutaj znie¬ ksztalcenia barwy wynikaja z wykresu. Wykres wedlug fig. 5 odnosi sie do opisywania podob¬ nego rozkladu barw co i wykres wedlug fig. 2 — 9 —z ta jedynie róznica, ze po pierwszej pionowej czarnej kolumnie nastepuje kolumna czerwona, która jest podzielona na dwie czesci za pomoca znajdujacej sie w jej srodku waskiej czarnej kolumny, nastepnie znowu kolumna czarna, da¬ lej- zielona, biala i wreszcie ponownie kolumna czarna. Na krzywej F, przedstawiajacej czerwo¬ ne napiecie sygnalowe waska czarna kolumna, znajdujaca sie w srodku kolumny czerwonej, nie posiada ostrych krawedzi, które istnieja w od¬ powiednim miejscu krzywej B: Ponadto otrzy¬ muje sie przy rysowaniu krawedzi czerwonej kolumny takze i zielone oraz niebieskie napie¬ cia sygnalowe, które nie powinny wystepowac w tym czasie. Tych wad nie posiadaja przebiegi napiec w urzadzeniu wedlug wynalazku, przed¬ stawione za pomoca krzywych H, I i J, które otrzymuje sie przy nieliniowym w mysl wyna¬ lazku laczeniu skladowych bacwnych ze skla¬ dowymi jaskrawosci, przy czym np. krzywa I, przedstawiajaca napiecie czerwone jest o wiele bardziej podobna do krzywej B anizeli krzy¬ wa F.W ukladzie wedlug fig. 4 mozna zamiast mo¬ dulatorów zastosowac sama lampe oscylogra- ficzna do dokonywania w mysl wynalazku wie¬ lokrotnej modulacji skladowych jaskrawosci skladowymi barwnymi. Odpowiedni do tego celu uklad polaczen jest przedstawiony na fig. 4b.Trzy katody lampy oscylograficznej sa przyla¬ czone razem poprzez zacisk 89 do wzmacniacza 60 urzadzenia wedlug fig. 4. Lampa oscylogra- ficzna zawiera po jednej parze plytek odchyla¬ jacych 80, 81 i 82 dla kazdego strumienia elek¬ tronów. Jedna plytka kazdej pary plytek odchylajacych otrzymuje poprzez regulowane oporniki 83a, 83b, 83c nastawne napiecie po¬ czatkowe — C, — C" lub — C"\ Sredni poten¬ cjal pary plytek odchylajacych jest prawie rów¬ ny potencjalowi ekranu obrazowego zwyklych lamp oscylograflcznych, stosowanych do tele¬ wizji. Wspomniane napiecia poczatkowe sluza do wyrównywania jakiejkolwiek chwilowej ujemnej wartosci napiec barwnych. Jedna z elek¬ trod kazdej pary plytek odchylajacych jest przylaczona poprzez zacisk 84a, 84b lub 84c od¬ powiednio do wzmacniacza 433a, 433b lub 433c urzadzenia wedlug fig. 4. Do kazdej pary plytek odchylajacych nalezy perforowana przeslona 85, 86 lub 87, umieszczona miedzy ta para plytek i ekranem obrazowym.W podanym ukladzie polaczen skladowa ja¬ skrawosci M doprowadza sie do katod lampy oscylograficznej, natomiast skladowe barwne X*, Y\ i Z' doprowadza sie do kazdej pary plytek odchylajacych 80, 81 i 82. Im mniejsza jest am¬ plituda ostatnio wymienionych napiec tym bardziej odnosny strumien elektronów jest od¬ chylany za pomoca napiecia wstepnego plytek odchylajacych i tym mniejsza czesc strumienia moze przejsc przez odpowiednia dziurkowana przeslone. Jezeli jedno z lych napiec zupelnie zaniknie, wówczas przynalezny strumien elek¬ tronów zostaje calkowicie zdlawiony. Przy pel¬ nej amplitudzie jednego z napiec X', Y* lub Z\ tj. przy przekazywaniu barwy nasyconej, na¬ piecie poczatkowe kompensujace sie chwilowo calkowicie za pomoca tego napiecia i wskutek tego strumien katodowy nie jest zupelnie odchy¬ lany, wskutek czego przechodzi on w calosci przez dziurkowana przeslone. W ten sposób czynna w kazdej chwili dla kazdej z barw za¬ sadniczych ilosc skladowych jaskrawosci o wiel¬ kiej czestotliwosci zalezy takze od stosunku miedzy amplituda poszczególnych skladowych barwnych a amplituda skladowej jaskrawosci mL o malej czestotliwosci.W ukladzie wedlug fig. 4 wystepuje podzial dolnej fali nosnej barw za pomoca skladowej jaskrawosci o malej czestotliwosci. Jezeli ten podzial jest dokonywany nie w odbiorniku, lecz juz w nadajniku, wówczas zmniejsza sie jeszcze bardziej znieksztalcenia barw, powodowane przez przekazywanie jednej wstegi dolnej fali nosnej barw. W urzadzeniu wedlug fig. 1 mo¬ dulowana dolna fala nosna posiada wstegi bocz¬ ne o szerokosci od 0—0,5 Mc, zakres zas czesto¬ tliwosci razem ze skladowymi jaskrawosci 3—4 Mc. W celu polepszenia przekazywaniabarw moze byc pozadane powiekszenie szerokosci pasma tego przekazywania, wykorzystujac do przekazywania modulowanej dolnej fali nosnej barw zakres czestotliwosci od 2—4 Mc oraz sto¬ sujac do przekazywania jednej wstegi bocznej napiecia impulsowe. Jak juz wspomniano, przy przekazywaniu jednej wstegi bocznej modulacja amplitudy dolnej fali nosnej nie daje sie wy¬ odrebnic od jej modulacji fazy i wskutek tego kazda zmiana amplitudy dolnej fali nosnej po¬ woduje znieksztalcenie barwy. W opisywanych we wstepie opisu rodzajach barwnej telewizji amplituda dolnej fali nosnej barw jest propor¬ cjonalna zarówno do nasycenia barwy, jak i do jaskrawosci. Amplituda tej fali zmienia sie wo¬ bec tego takze i wtedy, gdy zmienia sie tylko jaskrawosc obrazu, co powoduje z kolei znie¬ ksztalcenia barw. W urzadzeniu wedlug fig. 6 zmiana jaskrawosci, powodujaca zmiane ampli¬ tudy modulowanej dolnej fali nosnej barw jest przed jej przekazywaniem oddzielana przez kanal jednej wstegi bocznej, przy czym unika — 10 * —sie powodowanego przez nia znieksztalcenia barw. | Nadajnik wedlug fig. 6 zawiera urzadzenie elektronowo-optyczne 90 do analizy obrazów, posiadajace trzy obwody wyjsciowe dla napiec trzech barw zasadniczych. Do kazdego z tych obwodów wyjsciowych przylaczony jest filtr 91a, 91b lub 91c o zakresie przenoszenia od 0— 1,5 Mc, prócz tego wymienione obwody wyjscio¬ we sa przylaczone do obwodu mieszajacego 92.Nadajnik posiada równiez generator synchroni¬ zacyjny 93, sluzacy do synchronizacji barw i przylaczony do obwodu wyjsciowego 90a urza¬ dzenia 90, sterujacy praca generatora 34 odbior¬ nika wedlug fig. 1 14. Filtry 9la, 9Ib i 91c sa polaczone z oddzielnymi obwodami wejsciowymi modulatora synchronicznego 94, do którego przy¬ laczone sa: filtr 106 o zakresie przenoszenia od 2—4 Mc, odwrócony modulator 95, dalszy filtr 96 o zakresie przenoszenia od 2—4 Mc oraz obwód sumujacy 97. Obwód mieszajacy 92 jest polaczony poprzez filtr 98 o zakresie przenosze¬ nia od 0—4 Mc z jednej strony z obwodem su¬ mujacym 97, z drugiej zas strony poprzez filtr 99 o zakresie przenoszenia od 0—1,5 Mc od¬ wróconym modulatorem 95. Wyjscie obwodu sumujacego 97 jest polaczone poprzez wzmac¬ niacz mocy 100 ze stopniem nadawczym 101.Do modulatora synchronicznego 94 doprowa¬ dza sie z generatora 93 trzy dolne fale nosne barw, posiadajace te sama czestotliwosc 3,5 Mc, lecz przesuniete wzgledem siebie w fazie o 120°.Kazda z tych dolnych fal nosnych jest modulo¬ wana w modulatorze synchronicznym za pomo¬ ca barwnych napiec impulsowych doprowadza¬ nych poprzez filtry 9la, 91b i 91c. Powstajaca w ten sposób zlozona dolna fala nosna barw, która wytwarza zlozona skladowa barwna na¬ piecia telewizyjnego, jest doprowadzana do od¬ wróconego modulatora 95. Do odwróconego modulatora 95 doprowadza sie równiez obejmu¬ jaca czestotliwosci 0—1,5 Mc czesc skladowej jaskrawosci, utworzonej w obwodzie sumujacym 92 przez odpowiednie polaczenie trzech napiec barwnych. Ta czesc skladowej jaskrawosci kom¬ pensuje w odwróconym modulatorze 95 zmia¬ ny jaskrawosci, zawarte w modulacji zlozonej dolnej fali nosnej barw, obejmujace zakres cze¬ stotliwosci od 0—1,5 Mc, wskutek czego na wyjsciu modulatora 95 otrzymuje sie tylko jed¬ na dolna fale nosna, zawierajaca czysta modu¬ lacje barwna. Ta dolna fala nosna dochodzi wraz z jej dolna wstega boczna o zakresie czestotliwosci 2—3,5 Mc oraz razem z obejmu¬ jaca zakres czestotliwosci od 3,5—4 Mc czescia jej górnej wstegi bocznej poprzez filtr 96 do obwodu sumujacego 97, w którym laczy sie ona ze skladowa jaskrawosci doprowadzana poprzez filtr 98 w pelne napiecie telewizyjne, które jest doprowadzane poprzez wzmacniacz mocy 100 do stopnia nadawczego 101.Wydzielanie skladowej jaskrawosci o • malej czestotliwosci z modulowanej dolnej fali nosnej barw odbywa sie przez dzielenie w odwróco¬ nym modulatorze 95. Azeby to dzielenie bylo dostatecznie dokladne, trzeba by modulator 95 posiadal bardzo duze wzmocnienie, które przy maleniu do zera skladowej jaskrawosci winno nieskonczenie wzrastac. W celu zapewnienia odbioru tak nadanego obrazu barwnego takze za pomoca odbiorników, przeznaczonych tylko do odtwarzania obrazów czarno-bialych, moze byc pozadane, aby amplituda dolnej fali nosnej malala do zera proporcjonalnie do jaskrawosci obrazu. W tym przypadku modulator 95 winien byc tak wykonany, azeby jego wzmocnienie po¬ siadalo przy malych wielkosciach jaskrawosci pewna okreslona z góry skonczona wartosc.Obraz nadawany przez nadajnik wedlug fig. G moze byc odbierany odbiornikiem wedlug fig. 4 pod warunkiem, ze odwrócony modulator 62 tego odbiornika zastapi sie zwyklym wzmac¬ niaczem i usunie sie w nim filtr 63. Obraz od¬ twarzany w takim odbiorniku posiada te same zalety, co i obraz odtwarzany przez odbiornik wedlug fig. 4, przy czym nadajnik jest wykona¬ ny w zwykly sposób.Fig. 7 przedstawia odbiornik, który przy wspólpracy z nadajnikiem wedlug fig. 6 usuwa wzajemne oddzialywanie barw, przypisywane skladowej jaskrawosci o malej czestotliwosci w dolnej fali nosnej barw, pomimo, ze skladowa jaskrawosci zawierajaca mieszane amplitudy jest dodawana w sposób liniowy do skladowych barw. Poniewaz liczne narzady tego odbiornika sa identyczne z odpowiednimi narzadami odbiór* nika wedlug fig. 1 sa one zaopatrzone w takie same oznaczenia z dodaniem jednakze wszedzie cyfry 7 jako cyfry poczatkowej. Kazda z trzech napiec kanalów barwnych sklada sie z filtru 731a, 73Ib lub 731c o zakresie przenoszenia od 0—1,5 Mc, z modulatora 761af 761b lub 7Slc, jak równiez ze wzmacniacza 733a, 733b lub 733c Filtr 63 o zakresie przenoszenia od 0 do 1,5 Mc jest wlaczony miedzy filtr 24 i obwód wejscio¬ wy kazdego z modulatorów. Do filtru 24 jest przylaczony posobnie poprzez filtr 726 o zakre¬ sie przenoszenia od 1,5 do 4 Mc — wzmacniac? rozdzielajacy 110, dostarczajacy trzech oddzielo¬ nych od siebie napiec wyjsciowych, doprowa¬ dzanych kazde do jednego z obwodów sumu¬ jacych 732a, 732b lub 732c. — 11 —Czesc zlozonego napiecia telewizyjnego, obej¬ mujaca zakres czestotliwosci od 0 do 4 Mc jest doprowadzana do zacisków 25, czesc zas sklado¬ wej jaskrawosci, obejmujaca zakres czestotli¬ wosci od 1,5 do 4 Mc jest doprowadzana poprzez filtr 726 do wzmacniacza rozdzielajacego 110.Wzmacniacz ten doprowadza te czesc skladowej jaskrawosci oddzielnie do kazdego z trzech ob¬ wodów sumujacych 732a, 732b i 732c. Czesc zlozonego napiecia telewizyjnego i zawierajaca zlozone barwne napiecie impulsowe doprowadza sie do modulatora synchronicznego 30, w któ¬ rym otrzymuje sie oddzielne skladowe barwne, przy czym czesci tych skladowych barwnych, nalezace do zakresu czestotliwosci od 0—1,5 Mc sa doprowadzane do odpowiedniego z modula¬ torów 761a, 761b lub 761c. Czesc skladowej ja¬ skrawosci, obejmujaca zakres czestotliwosci od 0 do 1,5 Mc, jest doprowadzana poprzez filtr 63 równiez do wspomnianych modulatorów. Wy¬ dzielona w nadajniku dolnej fali nosnej barw skladowa jaskrawosci o malej czestotliwosci jest dodawana w odbiorniku ponownie doskladowych barwnych które laczy sie w obwodach sumu¬ jacych 73Za, 732b, 732c z czescia skladowej ja¬ skrawosci zawierajaca mieszane amplitudy w pelne napiecia barwne, które doprowadza sie do lampy oscylograficznej. Urzadzenie wedlug fig. 7 usuwa jedynie szkodliwe oddzialywanie skladowej jaskrawosci o malej czestotliwosci na odtwarzanie barw przy przekazywaniu wizji za pomoca jednej wstegi bocznej. Jezeli jest poza¬ dane usuniecie takze i zaklócen, powodowanych przez liniowe laczenie zawierajacej mieszane amplitudy wielkoczestotliwosciowej czesci skla¬ dowej jaskrawosci ze skladowymi barwnymi, nalezy zamiast urzadzenia wedlug fig. 7 zasto¬ sowac urzadzenie wedlug fig. 4.Jezeli skladowa jaskrawosci o malej czesto¬ tliwosci nie jest w nadajniku calkowicie wy- . ;ielona z dolnej fali nosnej barw, co moze miec ziejsce w przypadku uzycia nadajnika wedlug Ig. 6, wówczas przy wykonywaniu modulato¬ rów 761a, 761b i 761c, nalezy ten fakt uwzgled¬ nic w celu zapobiezenia dalszym znieksztal¬ ceniom.Fig. 7a przedstawia inna postac urzadzenia wedlug fig. 7. Te same narzady obu urzadzen sa oznaczone tymi samymi oznaczeniami.W urzadzeniu wedlug fig. 7a miedzy zaciski 25 i filtr 729 sa wlaczone posobnie filtr 111 o za¬ kresie przenoszenia od 2 do 4 Mc i modulator 112, które zastepuja modulatory 761a, 761bi761c urzadzenia wedlug fig. 7, wskutek czego filtry 73la, 73Ib i 731c sa przylaczone poprzez wzmac¬ niacz bezposrednio do obwodów sumujacych 732a, 732b i 732c. W urzadzeniu wedlug fig. 7 skladowa jaskrawosci o malej czestotliwosci jest dodawana do skladowych barwnych1 przed mo¬ dulacja barw dolnej fali nosnej. Poniewaz mo¬ dulacja daje na wyjsciu modulatora dwie wstegi boczne, w urzadzeniu wedlug fig. 7a usuniete zostaja takze i niedogodnosci, powodowane przez przekazywanie jednej strony pasma skladowych barwnych. PL