Wynalazek dotyczy wzmacniaczy superreak- «yjnyeh obcowygagzanych sposobem logaryt¬ micznym. Tego rodzaju wzmacniacze nadaja sie clo bardzo wielu celów, specjalnie zas do zasto¬ sowania jako odbiorniki sygnalów falowych -W celu wytwarzania skladowych modulacyjnych odebranego sygnalu falowego, modulowanego amplituda lub czestotliwoscia. Niezwykle wyso¬ ka czulosc wzmacniacza superreakcyjnego pre¬ destynuje go specjalnie do zastosowania do ce¬ lów odbioru.Tego rodzaju wzmacniacze superreakcyjne za¬ wieraja oscylujacy obwód reakcyjny oraz osobne zródlo, dostarczajace do obwodu reakcyjnego periodyczny sygnal wygaszajacy. Sygnal wyga¬ szajacy, jak wiadomo, powoduje cykliczne zmia¬ ny przewodnosci obwodu reakcyjnego pomiedzy wartosciami dodatnimi a ujemnymi. W kazdym okresie przewodnosci ujemnej powstaja w obwo¬ dzie reakcyjnym drgania, które sa wygaszane lub tlumione w nastepujacym po nim okresie prze¬ wodnosci dodatniej. W wyniku tego okresowego wytwarzania oscylacji wzmacniacz wytwarza impulsy oscylacji wielkiej czestotliwosci, a nie¬ które charakterystyki (faza, czas trwania impul¬ su itd.) tych oscylacji sa podobne w pewnym stopniu do modulacji modulowanego sygnalu fa¬ lowego, przylozonego do wzmacniacza w celu wzmocnienia. Zmiany charakterystyki tych osey- lacji moga byc wykazane szeregiem znanych sposobów w celu uzyskania skladowych modu¬ lacyjnych wzmocnionego modulowanego sygnalu falowego.W logarytmicznym sposobie pracy, stosowa¬ nym dotychczas, oscylacje wytworzone w któ¬ rymkolwiek okresie wygaszania osiagaja ampli¬ tude poziomu nasycenia przed wejsciem obwodu reakcyjnego w okres przewodnosci dodatniej, podczas którego oscylacje sa tlumione. Zwykle przy wytwarzaniu oscylacji do poziomu nasyce¬ nia lampa reakcyjna wyprowadza prad siatki, prostujacy sie przy wartosciach szczytowych wy-tworzonych drgan. Ta dzialalnosc prostownicza, charakterystyczna dla zwyklych obcowygasza- nycfc wzmacniaczy superreakcyjnych, wprowa¬ dza, szereg niepozadanych efektów, np. we wzmacniaczu powstaje potencjal blokujacy, gdyz przy prostowaniu siatkowym laduje sie konden¬ sator, zawarty zwykle w obwodzie siatki kon¬ trolnej. Potencjal blokujacy moze sie rozladowy¬ wac z bardzo mala szybkoscia poprzez zwykly opornik uplywowy, przewidziany dla kondensa¬ tora i moze utrzymywac lampe reakcyjna w sta¬ nie zablokowanym poprzez caly okres wygasza¬ nia, wskutek czego wzmacniacz nie bedzie oscy¬ lowac w kazdym okresde sygnalu wygaszajacego.Stwierdzono równiez, ze efekt blokujacy elektro¬ dy kontrolnej moze miec sklonnosci do zbyt wczesnego zakonczenia okresu oscylacji super- reakcyjnego wzmacniacza w okresie wygaszania.W przypadku gdy ten efekt zachodzi, modulacyj- na energia wyjsciowa wzmacniacza jest zredu¬ kowana pod wzgledem mocy, co nie jest poza¬ dane.Ponadto w przypadku, gdy oscylacje w któ¬ rymkolwiek okresie wygaszania maja moznosc osiagniecia amplitudy poziomu nasycenia praca obwodu jest zasadniczo nieliniowa. Nieliniowosc powoduje, ze wzmacniacz wytwarza skladowe, scisle zwiazane z czestotliwoscia oscylacyjna i o znacznej mocy, które równiez sa wypromie- niowywane. To oczywiscie jest niepozadane, po¬ niewaz promieniowanie musi byc zmniejszone do minimum w celu zapobiezenia wywolania zakló¬ cen ze strony wzmacniacza w innych pobliskich aparatach elektronowych.Robiono pewne próby zapobiezenia wspomnia¬ nym wadom superreakcyjnych wzmacniaczy ob- cowygaszanych sposobem logarytmicznym. Pro¬ ponowano np. wlaczenie do obwodu elektrody kontrolnej pomocniczego obwodu o stalej czasu, posiadajacej mala opornosc przy czestotliwosci oscylacyjnej wzmacniacza i stala czasu, krótka w stosunku do okresu wygaszania, a to w celu zmniejszenia do minimum pradu siatki kontrol¬ nej i sklonnosci do rozdzielania sie drgan wymu¬ szonych i swobodnych na sygnal wygaszajacy.Jednakze stwierdzono, ze stosowanie krótkiej stalej czasu w obwodzie siatki kontrolnej jest niepozadane, gdyz zmniejsza modulacyjna ener¬ gie wyjsciowa wzmacniacza, co jest bardzo nie¬ pozadane, gdy wzmacniacz dodatkowo sluzy jako detektor sygnalu falowego. Radzono równiez, by dostarczano sygnal wygaszajacy z zródla o ma¬ lej opornosci, a to w celu zapobiezenia rozdzialo¬ wi drgan wymuszonych i swobodnych na sygnale wygaszajacym, lecz na ogól zródlo o malej opor¬ nosci jest zbyt kosztowne a ponadto napotyka sie czesto na trudnosci w uzyskaniu pozadanego ksztaltu falowego sygnalu wygaszajacego.Przedmiotem wynalazku jest reakcyjny wzmac¬ niacz, obcowygaszany sposobem logarytmicznym, zaopatrzony w ulepszone urzadzenie do ograni¬ czania ahiplitudy oscylacji do wartosci mniejszej od amplitudy poziomu nasycenia reakcyjnego obwodu oscylacyjnego.Wedlug wynalazku przewidziano urzadzenia do ograniczania amplitudy drgan, wytworzonych w obwodzie reakcyjnym do wartosci, przy któ¬ rej w lampie reakcyjnej nie zachodzi prostowa¬ nie siatkowe (siatki kontrolnej).Na rysunku fig. 1 przedstawia schemat odbior¬ nika sygnalów falowych, fig. 2 — schemat cze¬ sci odbiornika, uwidocznionego na fig. 1, zawie¬ rajacego inny uklad wedlug wynalazku, wresz¬ cie fig. 3 — schemat superreakcyjnego odbiornik ka sygnalów falowych z przemiana czestotliwo¬ sci, w którym zastosowano urzadzenie wedlug wynalazku.Odbiornik sygnalów falowych, przedstawiony na fig. 1, zawiera wzmacniacz obcowygaszony sposobem logarytrnicznym, wykonany wg wy¬ nalazku. Wzmacniacz ten, jak to uwidocznio¬ no na rysunku, zawiera reakcyjny obwód oscyla¬ cyjny ukladu Colpitta. Obwód ten jest zaopa¬ trzony w triode 10, posiadajaca zwykla anode, katode i siatke kontrolna, polaczone z obwodem, ustalajacym czestotliwosc, który obejmuje na¬ stawna cewke indukcyjna II, opornik 12 i po¬ jemnosciowy dzielnik napiecia w postaci kon¬ densatorów 13, 14 i 15. Strojenie obwodu oscy¬ lacyjnego uskutecznia sie przez nastawianie in- dukcyjnosci cewki indukcyjnej 11. Opornik 12 jest zwykle tak dobrany, by tlumienie obwodu reakcyjnego bylo mniejsze od krytycznego, lecz tym niemniej wystarczajace do zapobiegania efektom przenoszenia, tzn. ze wartosc tlumienia dobiera sie tak, iz oscylacje, wytworzone w ja¬ kimkolwiek okresie wygaszania superreakcyjne¬ go oscylatora, sa tlumione do takiej wartosci, ze nie wywoluja dostrzegalnych skutków na oscy¬ lacje, wytworzone w nastepnym okresie Wyga¬ szania. Anoda lampy 10 jest bezposrednio pola¬ czona z jedna strona opisanego obwodu, ustala¬ jacego czestotliwosc, którego druga strona jest przylaczona do ziemi poprzez kondensator 15.Katoda lampy 10 jest przylaczona do punktu po¬ laczenia kondensatorów 13 i 14 i jest sprzezona z ziemia poprzez dlawik wielkiej czestotliwosci 16. Siatka kontrolna jest sprzezona z ziemia po¬ przez kondensator 17 w celu skompletowania drogi pradu zmiennego obwodu oscylacyjnego. 2Zródlo potencjalu wzbudzajacego, oznaczone ja¬ ko + B, jest sprzezone z anoda lampy 10 poprzez cewke indukcyjna 11 i jest zbocznikowane kon¬ densatorem 15 dla czestotliwosci sygnalowych.Zródlo sygnalów wygaszajacych 20 jest polaczo¬ ne z obwodem reakcyjnym w celu dostarczania do tegoz periodycznego sygnalu wygaszajacego w celu wywolania periodycznego wytwarzania oscylacji w charakterystyce superreakcyjnego wzmacniania, sposobem logarytmicznym obwodu reakcyjnego. Zródlo wygaszajace jest sprzezone z obwodem wyjsciowym lampy 10 poprzez kon¬ densator 21 i dostarcza sygnal wygaszajacy, któ¬ ry moze miec postac falowa, odpowiednio uksztaltowana siecia, ksztaltujaca postac falowa, skladajaca sie z kondensatora 17 i opornika 18.Krzywa A, umieszczona na rysunku bezposred¬ nio nad zródlem 20, przedstawia charakterystyke amplituda czas odpowiedniej postaci sygnalu wy¬ gaszajacego, przykladanego do siatki kontrolnej lampy 10 w celu uzyskania logarytmicznego spo¬ sobu superreakcyjnego wzmocnienia. Dla uni¬ kniecia prostowania siatkowego (siatki kontrol¬ nej), a tym samym niekorzystnych efektów pra¬ du siatki kontrolnejw wzmacniaczu superreakcyj- nym omawiany odbiornik zawiera ponadto urza¬ dzenie, ograniczajace amplitude, efektywnie sprzezone z opisanym obwodem reakcyjnym. To urzadzenie obejmuje diode lub dwuelektrodowy prostownik 22 i kondensator 23, polaczone sze¬ regowo w obwód, który podczas przewodzacego okresu prostownika ma mala opornosc przy cze¬ stotliwosci oscylacyjnej obwodu reakcyjnego.Opornik 24 jest polaczony równolegle z konden¬ satorem 23 i ma wartosc oporu znacznie wiek¬ sza niz opornosc szeregowego obwodu 22, 23 pod¬ czas przewodzacego okresu prostownika. Obwód obciazenia prostownika 22 jest uzupelniony dla¬ wikiem czestotliwosci radiowej 25, przy czym kondensator 26 sprzega prostownik i jego kon¬ densator szeregowy 23 z obwodem 11—15, usta¬ lajacym czestotliwosc obwodu reakcyjnego.Drugi uklad prostowniczy jest sprzezony z ob¬ wodem reakcyjnym w celu stabilizacji pewnych charakterystyk roboczych wzmacniacza, jak to zostanie szczególowo omówione nizej. Ten drugi uklad prostowniczy zawiera druga diode pro¬ stownicza 27 oraz opornosciowo-pojemnosciowy obwód obciazenia, obejmujacy opornik 28 i kon¬ densator 29. Uklad prostowniczy zawiera dodat¬ kowo cewke indukcyjna 30, indukcyjnie sprze¬ zona z cewka indukcyjna 11 ustalajacego czestot¬ liwosc obowdu 11—15 wzmacniacza, jak równiez opornik 31 o takiej wartosci, ze ten uklad pro¬ stowniczy w porównaniu do uprzednio opisane¬ go ukladu prostowniczego, zawierajacego diode 22, ma duza opornosc. Zacisk wysokiego poten¬ cjalu zespolu kondensator-opornik jest polaczo¬ ny poprzez opornik 18 z elektroda kontrolna lampy 10, tak ze potencjal kontrolny, wytworzo¬ ny przez ten zespól, jest przykladany jako robo¬ cze napiecie wstepne do lampy reakcyjnej. • Kondensator *35 sprzega detektor 36 z obwo¬ dem reakcyjnym tak, ze oscylacje, wytworzone w obwodzie oscylujacym, moga byc prostowane w celu wydobycia skladowych modulacyjnych modulowanego sygnalu falowego, przylozonego do wzmacniacza. Filtr czestotliwosci slyszalnej i wzmacniacz 37 sa sprzezone z obwodem wyj¬ sciowym detektora 36 a do zacisków wyjsciowych wzmacniacza czestotliwosci slyszalnej przylaczo¬ ne jest urzadzenie, odtwarzajace sygnaly dzwie¬ kowe. Uklad antena-ziemia 40, zawierajacy cew¬ ke indukcyjna 41, sprzezona indukcyjnie z cew¬ ka indukcyjna U obwodu 11—15 ustalajacego czestotliwosc, stanowi urzadzenie do odbierania modulowanych sygnalów falowych w celu do¬ prowadzania ich do wzmacniacza reakcyjnego.Przy rozpatrywaniu pracy opisanego odbiorni¬ ka dzialanie obwodów, zawierajacych prostow¬ niki 22 i 27, zostanie na razie pominiete, przy czym przyjmuje sie, ze uklad antenowy 40 od¬ biera i doprowadza do wzmacniacza sygnal falo¬ wy, modulowany amplituda, w celu wzmocnienia i detekcji. Sygnal wygaszajacy z krzywej A zo¬ staje dostarczony do obwodu siatki kontrolne} lampy 10 z oddzielnego zródla sygnalu wygasza¬ jacego 20. Ten sygnal wygaszajacy kontroluje przewodnosc obwodu reakcyjnego, zawierajacego lampe 10, powodujac powtarzajace sie okresy zmiany przewodnosci pomiedzy wartosciami do¬ datnimi i ujemnymi. W kazdym roboczym okre¬ sie, w którym przewodnosc obwodu ma wartosc ujemna, wytwarzane sa oscylacje, których pier¬ wotna amplituda jest spowinowacona poczatko¬ wo z amplituda odebranego modulowanego syg¬ nalu falowego w okresie maksymalnej czulosci wzmacniacza. Maksymalna czulosc zachodzi wówczas, gdy przewodnosc obwodu reakcyjnego ma zasadniczo wartosc zerowa podczas przejscia z wartosci dodatniej do wartosci ujemnej. Oscy¬ lacje wytworzone w poszczególnym okresie ujem¬ nej indukcyjnosci osiagaja maksymalna ampli¬ tude w czasie, który zalezy od poczatkowej am¬ plitudy oscylacji. Potem oscylacje trwaja dalej przy stalym poziomie amplitudy poprzez pozo¬ staly czas trwania okresu oscylacyjnego. Przy koncu tego okresu sygnal wygaszajacy powoduje, ze obwód reakcyjny uzyskuje przewodnosc do¬ datnia a oscylacje, które zostaly wytworzone sa tlumione lub wygaszane. Ten proces wytwarza¬ nia i wygaszania oscylacji jest powtarzany przy 3czestotliwosci sygnalu wygaszajacego a w kon¬ sekwencji sa wytwarzane impulsy oscylacji a Czestotliwosci, odpowiadajacej Czestotliwosci oscylacyjnej obwodu reakcyjnego. Poniewaz czas, w którym oscylacje kazdego okresu wygaszania osiagaja amplitude maksymalna, jest zwiazany z amplituda odebranego modulowanego sygnalu falowego w okresie maksymalnej czulosci po- •oczególnego okresu wygaszania, nastepujace po sobie impulsy oscylacji maja szerokosc lub czas trwania, zmieniajace sie wraz z modulacja ode¬ branego sygnalu falowego, modulowanego ampli¬ tuda. Oscylacje te sa prostowane w detektorze 36, który wydobywa skladowe modulacyjne odebra¬ nego sygnalu w celu doprowadzenia ich do wzmacniacza 37 czestotliwosci slyszalnej. Po wzmocnieniu w tymze wzmacniaczu skladowe modulacyjne sa doprowadzane do urzadzenia 38, odtwarzajacego sygnaly dzwiekowe, i sa odtwa¬ rzane przez to urzadzenie.Poprzedzajacy opas odbiornika i jego pracy odpowiada zasadniczo opisowi ogólnie znanego sUpereakcyjnego odbiornika obeowygaszanego sposobem logarytmicznym, oczywiscie z pominie- ciem rozwazan na temat pradu siatki kontrolnej w lampie reakcyjnej. Poniewaz stwierdzono w ogólnie znanych superreakcyjnych odbiornik kach flak to uprzednio Wyjasniono) prad siatki kontrolnej, wiec wedlug wynalazku urzadzenie ograniczajace amplitude zapobiega takiemu pra¬ dowi i jego niekorzystnym skutkom. Praca urza¬ dzenia, ograniczajacego amplitude* jest nastepu¬ jaca. Zespól oporaik^kondensator 23, 24 jest ob¬ wodem samoczynnie dostarczajacym wstepnego napiecia lampie prostowniczej 22, poniewaz po¬ tencjal, wytwarzany przez ten zespól jest wstep¬ nym napieciem, opózniajacym amplitude dla prostownika. W kazdym okresie oscylacji obwo¬ du reakcyjnego amplituda oscylacji wzrasta do¬ póty, dopóki nie osiagnie poziomu, przekracza¬ jacego wstepne napiecie opózniajace prostowni¬ ka 22. W tym czasie prostownik staje sie prze¬ wodzacy. Gdy prostownik jest przewodzacy je¬ go mala opornosc istotnie tlumi lub obciaza ob¬ wód rezonansowy 11-^15 w celu zmniejszenia wartosci przewodnosci ujemnej obwodu reak¬ cyjnego mniej wiecej do wartosci zerowej, za¬ pewniajac w ten sposób, by amplituda oscylacji juz dalej nie wzrastala.Wartosc opornika 24 jest znacznie wieksza niz przewodzaca opornosc prostownika diodowego 22 i jest tak dobrana, ze tlumienie doprowadzane do obwodu reakcyjnego podczas okresów przewod¬ nosci prostownika jest wystarczajace do ograni¬ czenia maksymalnej amplitudy oscylacji do war¬ tosci mniejszej od amplitudy poziomu nasycenia, która by w innym przypadku obwód reakcyjny osiagnal. Okreslenie „amplituda poziomu nasy¬ cenia obwodu reakcyjnego" jest Uzyte W celi! okreslenia raczej tego poziomu amplitudy, przy którym prostowanie siatkowe (siatki kontrolnej) zachodzi w lampie reakcyjnej 10, anizeli maksy¬ malnej amplitudy oscylacji, która moze wytwo¬ rzyc obwód reakcyjny. Jest pozadane, by prosto¬ wnik 22 byl nie przewodzacy w czasie poczatko¬ wego okresu wzrostu oscylacji, wytwarzanych w jakimkolwiek okresie wygaszania, w celu umozliwienia trwania okresów oscylacyjnych dla odbijania efektów modulacji odebranego sygnalu falowego, modulowanego amplituda. Uzyskuje sie to dobierajac wartosc kondensatora 2$ tak, by tenze wraz z opornikiem 24 wytwarzal stala cza¬ su Co najmniej tego samego rzedu wartosci, co okres sygnalu Wygaszajacego. Ta stala czasu jest zazwyczaj dluga w porównaniu do okresu wyga¬ szania, istnieje jednak dosc duza dopuszczalna swoboda W doborze jej Wartosci. Moze np. byc korzystne, by stala czasu byla równa w przybli¬ zeniu okresowi najnizszej czestotliwosci modtiia- cyjnej odebranego sygnalu lub moze ona nawet byc mniejsza od Okresu wygaszania, aczkolwiek winna ona byc równa co najmniej jednej trzeciej tego okresu.Drugi uklad prostowniczy, zawierajacy diode Z7, otrzymuje równiez oscylacje, wytworzone w obwodzie reakcyjnym i prostuje je w celu wy¬ tworzenia potencjalu kontrolnego w obwodzie 28, 29. *Ten prostownik pracuje jako prostownik okresów o srednim trwaniu, tak ze amplituda potencjalu, wytworzonego przez zespól opornik- kondensator 28, Z9, zmienia sie ze srednim trwa¬ niem okresów maksymalnej amplitudy oscylacji obwodu reakcyjnego. Gdyby srednie trwanie tych okresów wzroslo, potencjal ujemny, wy¬ tworzony przez zespól óporhik-kohdehsator 2S, 29 i wykorzystywany jako robocze napiecie za¬ stepcze dla lampy reakcyjnej 10, równiez wzros¬ nie. Wzrost roboczego napiecia zastepczego po¬ woduje wzrost czasu wzrastania oscylacji ob¬ wodu reakcyjnego i wskutek tego zmniejsza sred nie trwanie okresów maksymalnej amplitudy, t odwrotnie—gdy srednietrwanie ostatnio wspom¬ nianych okresów zmniejsza sie, robocze napiecie wstepne, wytwarzane przez zespól 28, 29, zmniej¬ sza sie równiez, a czas wzrostu oscylacji jest zmniejszony w celu zwiekszenia szerokosci im¬ pulsów. W ten sposób srednia szerokosc impul¬ sów wytworzonych oscylacji, która jest taka sa¬ ma jak srednie trwanie okresów maksymalnej amplitudy oscylacji obwodu reakcyjnego, zostaje ustabilizowana przy zasadniczo stalej wartosci. 4 ). Zaznaczono juz, ze szerokosc impulsów wytwo¬ rzonych oscylacji zmienia sie wraz z modulacja odebranego sygnalu dla rozwazanego zastosowa¬ nia. Jest pozadane, by praca stabilizujace} diody 27 byla taka, by uniknac degeneracji przy cze¬ stotliwosci sygnalu modulacyjnego, a to w celu zapobiezenia zmniejszaniu sie slyszalnej energii wyjsciowej odbiornika. W rezultacie zespól opor- nik-kondensator 28, 29 jest tak dobrany, by mial stala czasu, co najmniej równa okresowi najniz¬ szej skladowej; czestotliwosci moduLacyjnej od¬ bieranego sygnalu modulowanego.Odbiornik przedstawiony na fig. 1 zostal opi¬ sany w zwiazku z odbiorem sygnalu radiowego, modulowanego amplituda. Przy takim zastoso¬ waniu oscylacyjna czestotliwosc obwodu reak¬ cyjnego dobiera sie tak, by odpowiadala czestot¬ liwosci nosnej odbieranego sygnalu. Odbiornik ten moze byc równiez zastosowany do odbioru sygnalów radiowych, modulowanych czestotliwo¬ scia, stosujac technike odstrojenia do odbierane¬ go sygnalu. W tym przypadku stala czasu, wy¬ kazywana przez zespól 28, 29, zostaje obrana w sposób wyzej wskazany w celu unikniecia de¬ generacji czestotliwosci slyszalnej. W niektórych przypadkach modulacji czestotliwosci obwód reakcyjny jest dostrajany do sredniej czestotli¬ wosci odbieranego sygnalu, a faza oscylacji, wy¬ twarzanych w nastepujacych po sobie okresach wygaszania przez obwód reakcyjny, jest wykry¬ wana w wykrywaczu fazy w celu wydobycia skladowych modulacyjnych odbieranego sygnalu.Gdy stosuje sie ten fazowy rodzaj odbioru mo¬ dulacji, czestotliwosci, stala czasu zespolu 28, 29 powinna byc krótka w celu uzyskiwania degene¬ racji modulacji amplitudy, która moze byc nalo¬ zona na sygnal, modulowany czestotliwoscia.Najlepiej gdy stala czasu jest dostatecznie krót¬ ka, by usunac z odbieranego sygnalu wszelka modulacje amplitudy. Urzadzenie na fig. 2 przed¬ stawia wzmacniacz, posiadajacy reakcyjny ob¬ wód oscylacyjny na ogól podobny do odpowied¬ niej czesci odbiornika, przedstawionego na fig. 1, i podobne skladowe tegoz wzmacniacza sa ozna¬ czone tymi samymi liczbami z dodatkiem znacz¬ ka „prim". W tej odmianie jednakze funkcje ograniczania amplitudy i stabilizacji szerokosci impulsów sa wykonywane przez prostownik 22 sygnalów. Dla ulatwienia zacisk 42 oznacza punkt, do którego moze byc przylaczone zródlo sygnalów wygaszajacych a zacisk 43 przedstawia punkt, do którego moga byc przylaczone detek¬ tor 36 i uklad czestotliwosci slyszalnej. Jasne jest wiec, ze uklad, przedstawiony na fig. 2, moze za¬ stapic obwód reakcyjny, uklad ograniczajacy amplitude, zawierajacy prostownik 22 i uklad stabilizacyjny, zawierajacy prostownik 21\ prze*^ stawione na fig. 1. Obwód szeregowy, zawieraja-) cy prostownik 2? i kondensator 23*, wytwarza mala opornosc przy czestotliwosci oscylacyjnej obwodu reakcyjnego w cehi wykonywania funk¬ cji tlumienia w sposób zasadniczo podobny do opisanego w zwiazku z wzmacniaczem, przedsta¬ wionym na fig. 1. Stabilizacje uzyskuje sie przez zmiane roboczego napiecia wstepnego reakcyjnej lampy l(f zgodnie z potencjalem, wytwarzanym na zespole kondensator-opornik 23", 24'. W tej Odmianie podczas odbioru sygnalu radiowego, modulowanego amplituda, stala czasu ustalana przez zespól 23*, 24, jest tak dobrana, by uni¬ knac degeneracji czestotliwosci slyszalnej, co znaczy, ze stala czasu musi byc co najmniej rów¬ na okresowi najnizszej skladowej czestotliwosci modulacyjnej odbieranego sygnalu.Stabliizacje uskutecznia sie zasadniczo w ten sam sposób, jak opisano w zwiazku z fig. 1, Wszczególnosci jesliby szerokosc impulsów miala sklonnosc do zmiany wskutek zmiany w przer wodnosci reakcyjnej lampy 1(K, potencjal, wy¬ tworzony w obwodzie obciazenia 23*, 24*, zmie¬ nia sie odpowiednio, co powoduje zmiane robo-? czego napiecia wstepnego reakcyjnej lampy l(f w sensie degeneracyjnym w celu stabilizacji ukladu reakcyjnego i ma sklonnosc do utrzyma¬ nia zasadniczo stalej sredniej szerokosci impul¬ sów. W rozpatrywanej odmianie urzadzenie sta¬ bilizujace ma równiez sklonnosc do utrzymania ograniczajacego amplitude poziomu na zasadni¬ czo stalej wartosci, przez stabilizacje wartosci wstepnego napiecia opózniajacego amplitude, do¬ starczanego za posrednictwem sieci 2T, 24? do; prostownika 22?.Wzmacniacz superreakcyjny o ograniczonej^ amplitudzie, przedstawiony na fig. 2, moze byc równiez zastosowany w odbiorniku do sygnalów o modulacji czestotliwosciowej rodzaju fazowego wyzej wspomnianego, w którym oscylacje, po¬ chodzace z obwodu reakcyjnego sa dostarczane do wykrywacza fazy. W tym zastosowaniu ob¬ wodu reakcyjnego z ograniczaniem amplitudy stala czasu obwodu obciazenia 23?, 24? jest kon¬ trolowana zasadniczo przez funkcje ograniczaja¬ ca. W celu uskuteczniania ograniczania ta stalaf czasu ma wartosc co najmniej tego samego rze¬ du wielkosci co okres wygaszania. Innymi slowy stala czasu jest zasadniczo taka sama, jak opi¬ sana w zwiazku z urzadzeniem ograniczajacym, zawierajacym prostownik 22 (fig. 1).Wynalazek jest specjalnie przydatny w super- reakcyjnych odbiornikach z przemiana czestotli¬ wosci. Taki odbiornik (fig. 3) zawiera oscylacyj¬ ny obwód reakcyjny. Obwód ten zawiera lampe 5elektronowa 50 (triode) i obwód 51—57, ustalaja¬ cy czestotliwosc, który jest polaczony z lampa 50 w zwykly eposób, tworzac obwód oscylacyjny ukladu Colpitta. Katoda lampy 50, poza tym ze jest polaczona z obwodem ustalajacym czestotli¬ wosc, Jest uziemiona poprzez dlawik posredniej czestotliwosci 58. Zródlo sygnalu wygaszajacego 60 Jest sprzezone z obwodem reakcyjnym poprzez kondensator 61, a ksztaltowanie postaci falowej doprowadzonego sygnalu wygaszajacego jest uskuteczniane zasadniczo przez* kondensator 62 i opornik 63, które sa zawarte w obwodzie wej¬ sciowym lampy 50. Obwód ten zawiera ponadto dlawik 64 czestotliwosci radiowej i opornik 65, zastosowany w celu tlumienia przeciagajacych sie oscylacji.Urzadzenie ograniczajace i stabilizujace jest na ogól takie samo, jak przedstawione na fig. 2, 1 zawiera prostownik utworzony przez wejsciowe elektrody lampy wieloelektrodowej, np. heksody 67, polaczonej jako trioda. Kondensator szerego¬ wy 68 urzadzenia ograniczajacego i stabilizujace¬ go jest polaczony równolegle z opornikiem ob¬ ciazenia 09. Stala czasu, ustalona przez zespól 68 i 69, musi byc oo najmniej tego samego rzedu wielkosci co okres wygaszania, tak ze dzialanie, ograniczajace amplitude, moze byc uskutecznia¬ ne jak to opisano w zwiazku z urzadzeniem, uwidocznionym na fig. 2. Jesli trzeba uniknac degeneracji czestotliwosci slyszalnej stala czasu musi byc co najmniej równa okresowi najnizszej skladowej czestotliwosci modulacyjnej prze¬ ksztalconego sygnalu falowego modulowanego.Polaczenie zacisku o wysokim potencjale obwodu obciazenia 68, 69, ograniczajacego i stabilizuja¬ cego prostownika poprzez zespól 63—65 z siatka kontrola lampy reakcyjnej 50, stanowi urzadze¬ nie do wykorzystywania potencjalu kontrolnego przez obwód o stalej czasu jako stabilizujacego napiecia wstepnego dla wzmacniacza.Selektor wejsciowy jest sprzezony poprzez kon¬ densator 75 z siatka kontrolna lampy 50, przy czym selektor zawiera cewke indukcyjna 76 i na¬ stawny kondensator 77 równolegle ze soba pola¬ czone. Ten selektor jest sprzezony poprzez kon¬ densator 78 z antena 79 w celu wyboru pozada¬ nego sygnalu falowego, który moze byc odebrany przez antene. Heterodynowy oscylator 80 jest równiez sprzezony z obwodem wejsciowym lam¬ py reakcyjnej 50 poprzez kondensator sprzega¬ jacy 81 w celu wytwarzania sygnalu heterodyno- wego, charakterystycznego dla odbioru sygnalów z przemiana czestotliwosci.Obwód calkujacy, zawierajacy kondensator 85 i opornik 86, jest przewidziany w efektywnym obwodzie anodowym heksody 61 (utworzonym przez polaczenie zwyklej anody i siatka ekranu¬ jaca), tak ze przez calkowanie impulsów pradu efektywnej anody lampy moga byc wytwarzane skladowe modulacyjne odebranego sygnalu falo¬ wego modulowanego. Filtr czestoliwoscl slyszal¬ nej i wzmacniacz 87 sa sprzezone poprzez kon¬ densator 88 z obwodem calkujacym w celu wy¬ bierania skladowych o czestotliwosci slyszalnej, dalszego wzmacniania i odtwarzania przez urza¬ dzenie 89, odtwarzajace sygnaly dzwiekowe.Odbiornik, przedstawiony na fig. 3, dziala w ponizej opisany sposób. Przyjmuje sie, ze mo¬ dulowany amplituda sygnal falowy zostal ode¬ brany przez antene 79 w celu przeksztalcenia i odtworzenia przez odbiornik. Sygnal ten zostaje wybrany przez* selektor 76, 77 i doprowadzony wraz z sygnalem heterodynowym, pochodzacym z oscylatora 80, do obwodu wejsciowego reakcyj¬ nej lampy 50. Lampa 50 wykazuje charakterysty¬ ke nieliniowa podczas poczatkowej czesci kazde¬ go okresu wzrastania oscylacji, przy czym ten okres zachodzi pod kontrola sygnalu wygaszaja¬ cego, dostarczanego z zródla 60 w celu kontro¬ lowania przewodnosci obwodu reakcyjnegio. Ta nieliniowa charakterystyka powoduje heterody- nowanie odbieranego sygnalu, wybranego przez wejsciowy selektor 76, 77 i sygnalu heterodyno- wego, wytworzonego przez oscylator heterody- nujacy 80. Dzieki dzialaniu heterodyny jest wy¬ twarzany sygnal o czestotliwosci posredniej w ob¬ wodzie wyjsciowym reakcyjnej lampy 50. Obwód 51—57, ustalajacy czestotliwosc, który jest za¬ warty w obwodzie wyjsciowym lampy 50, jest dostrojony do sygnalu o czestotliwosci posredniej i odpowiada na niego.Poniewaz przewodnosc obwodu reakcyjnego jest zmieniana przez sygnal wygaszajacy na do¬ datnia i ujemna, wytworzony sygnal o czestotli¬ wosci posredniej podlega logarytmicznemu spo¬ sobowi superreakcyjnego wzmocnienia. W kaz¬ dym okresie oscylacyjnym superreakcyjnego wzmacniacza amplituda sygnalu, doprowadzone¬ go z obwodu 51^57, ustalajacego czestotliwosc* do obwodu wejsciowego heksody 67 wzrasta i w koncu przekracza wstepne napieGie opóznia¬ jace, wytworzone przez zespól opornik-konden- sator 68, 69. W tym punkcie okresu oscylacyj¬ nego doprowadzony sygnal jest prostowany w obwodzie wejsciowym lampy 67, przy czym jako anode prostujaca wykorzystuje sie siatke kontrolna tej lampy. Podczas przewodzacych okresów obwodu siatki kontrolnej stosuje sie do reakcyjnego obwodu oscylacyjnego tlumienie, a to w celu ograniczenia maksymalnej amplitudy 6attytacji U&k do wtrtoM, mniszej do ampli- trty poriotou nnsycOftia obwodu trakcyjnego. To dzlatante ograniczajace jtót zasadniczo takie sa¬ mo, |alc upt*idftto optean* w zwiazku z urzadze- tilami, prirtotawiWiytni ha fig. 1 i 1 Prostowac ol% uricuteestilOne prze* prostowniczy obwód ograniczajacy amplitude, wytwarza równiez wstepne napieci* W obwodzie <(*, 6$, które jest przykladane popraw zespól 61—65 do siatki kon¬ trolnej reakcyjnej laih$y 50 w celu stabilizacji sredniej sztroltoBcl impulsów obwodu reakeyj* Jest rzecza zrozumiala, ze prostowanie w ob- wodzie wejsciowym lampy 07 jest pulpujace, gdyz prostownik przewodzi jedynie wówczas, gdy am¬ plituda oscylacji któregokolwiek okresu wyga¬ szania wzrasta do wartosci przekraczajacej opóz¬ niajace napiecie wstepne, wytworzone w obwo¬ dzie prostowniczym przez zespól opornik-kon- densator 68, 69. Poniewaz srednia szerokosc im¬ pulsu wytworzonych oscylacji, a co za tym idzie i sredni okres przewodnosci prostownika sa w przyblizeniu ustabilizowane na stalej wartosci, dynamiczna szerokosc impulsów i dynamiczny okres przewodnosci prostownika w kazdym po¬ szczególnym okresie wygaszania zmienia sie zgo¬ dnie z modulacja odbieranego sygnalu radiowe¬ go, modulowanego czestotliwoscia. Zgodnie z tym anodowo-katodowy prad lampy 67 jest modulo¬ wany impulsami i zmienia sie wraz z modulacja amplitudy odbieranego sygnalu. Impulsy pradu anodowego lampy 67 sa calkowane przez zespól 85, 8b w celu wytworzenia skladowych modula- cyjnych, które sa doprowadzane do wzmacniacza Czestotliwosci slyszalnej 87 i pfzez niego wybie¬ rzane\ £o wamócnieniu w tym Wzmacniaczu skla¬ dowe modlilacyjne sa doprowadzane do urzadza¬ nia 89, odtwarzajacego sygnaly dzwiekowe i od¬ twarzane przez to urzadzenie. Wzmocnienie, uskuteczniane przez heksode 67, zapewnia wy¬ soki poziom energii wyjsciowej tego superreak- cyjnegó odbiornika z przemiana czestotliwosci.Jednoczesnie ograniczajacy amplitude i stabili¬ zujacy prostownik, zawierajacy elektrody wej¬ sciowe lampy 67, ogranicza poziom oscylacji ob¬ wodu reakcyjnego do wartosci mniejszej od am¬ plitudy poziomu nasycenia obwodu reakcyjnego w celu unikniecia dzialania prostowniczego siat¬ ki kontrolnej i przeplywu pradu siatki kontrol¬ nej w reakcyjnej lampie 50.Czesci skladowe superreakcyjnego odbiornika z przemiana czestotliwosci wedlug wynalazku, uwidocznione na fig. 3, najlepiej winny odpo¬ wiadac nastepujacym danym; lampa 50 — polo¬ wa typu 12AT7, lampa 67 — typu 12BE6, opor¬ nik 53 — 15 000 omów, opornik 63 — 100000 outów, opornik t$ — 1$ eft&w, opornik M -*- 120003 omów, opornik 8% — 220 ÓOÓ fenów, tft&* den&tor 52 — 1000 pikófaradów, kondensator £4, 55 — 15 pikófaradów, kondensator §6\ $f — 5Wft pikófaradów, kondensator $1 ¦<— 0,0l niikrórar^da, kondensator 62 — 3000 pikófaradów, kondenaa* tor 68 — 10 mikrofaradów, kondensator 75 — 2ft6 pikófaradów, kondensator 78, 81 -^ 2 pikofafady, kondensator 85 — 6000 pikófaradów, kondensat tor 88 — 0,02 mikrófarada, obwód rezonansowy 5*—57 — 27, 75 megacykli (czestotliwosc rezonan¬ sowa), zakres strojenia wejsciowego selektora 7tf, 78 od 88 do 108 megacykli, zakres strojenia oscy¬ latora heterodynowego 80 — od 115,75 do 135,75 megacykli, czestóliwosc wygaszania — 23 kilo- cykli, potencjal zródla + B = + 1ÓÓ woltów.Aczkolwiek odbiornik, przedsawiony na fig. 3, zostal specjalnie opisany w zastosowaniu do od¬ bioru sygnalu radiowego modulowanego ampli¬ tuda, moze on równiez wydobywac skladowe mo- flulacyjne sygnalu, modulowanego czestotliwo¬ scia. Do ódbiorii sygnalu falowego, modulowane¬ go czestotliwoscia wzmacniacz superreakcyjny moze byc odstrojony do wytworzonego sygnalu o czestotliwosci posredniej.Cecha charakterystyczna opisanych urzadzen superreakcyjnych obcowygaszanych sposobem logarytmicznym jest dynamiczny ogranicznik amplitudy, który daje tlumienie obwodu reak¬ cyjnego w celu utrzymania poziomu oscylacji ponizej punktu, przy którym wytwarza sie prad siatki kontrolnej w lampie reakcyjnej. Zwykla cecha charakterystyczna wszystkich tych urza¬ dzen jest zmiennosc tlumienia poprzez okres wy¬ gaszania. Podczas okresów dodatniej przewod¬ nosci, kiedy oscylacje sa wygaszane, prostownik ograniczajacy nie przewodzi i dopomaga w tlu¬ mieniu obwodu reakcyjnego. Ponadto podczas poczatkowej czesci kazdego okresu oscylacyjnego Wstepne napiecie, opózniajace ampMtude pro¬ stownika, znów powoduje, ze prostownik nie jest przewodzacy, tak ze nie wytwarza sie tlumienia podczas waznego okresu wzrostu oscylacji. Po¬ zwala to impulsom wytworzonych oscylacji od¬ bijania efektów modulacji odbieranych sygna¬ lów, zwlaszcza przy odbiorze sygnalów radio¬ wych, modulowanych amplituda, lub przy odbio¬ rze ó bocznym strojeniu sygnalów, modulowa¬ nych czestotliwoscia. Jednoczesnie prostownik ograniczajacy staje sie .przewodzacy, gdy oscyla¬ cje zblizaja sie do amplitudy poziomu nasycenia obwodu reakcyjnego, tak ze powodowane przez niego tlumienie wyklucza w tym obwodzie prace na poziomie nasycenia i w ten sposób zapobiega powstawaniu pradu siatki kontrolnej w lampie reakcyjnej. Poniewaz zapobiega sie przeplywo- Vyri pradu siatki kontrolnej urzadzenie supenreak- cyjne nie ma sklonnosci do rozdzielania sie na syiznal wygasajacy. Brak pradu siatki kontrol¬ nej w urzadzeniu przedstawionym na fig. 3 ma duze znaczenie, gdyz zmniejsza konwersje zwrot¬ na, a tym samym niepozadane promieniowanie na czestotliwosci sygnalu odbiornika. Konwersja zwrotna oznacza modulacje w obwodzie wejscio¬ wym lampy reakcyjnej, modulujaca sygnal o cze¬ stotliwosci posredniej i sygnal heterodynowy w celu wytwarzania sygnalu na czestotliwosci nosnej sygnalu modulowanego, do którego jest dostrojony odbiornik.Widac równiez, ze efekt stabilizacyjny, dzieki któremu srednia szerokosc impulsu lub srednie trwanie okresów oscylacyjnych obwodu reakcyj¬ nego sa utrzymywane zasadniczo na stalym po¬ ziomie, zapewnia duza energie wejsciowa sygna¬ lu modulacyjnego odbiornika. Ponadto dzialanie, ograniczajace amplitude, zmniejsza niepozadane promieniowanie odbiornika superreakcyjnego i zmierza do nadania jego pracy liniowosci, a tym samym do ograniczenia promieniowania sklado¬ wych sygnalu, scisle zwiazanych z czestotliwo¬ scia oscylacyjna obwodu reakcyjnego. PL