Wynalazek "dotyczy odbiorników superreakcyj- nych obcowygaszafliych, zawierajacych urzadzenie do kontrolowania ich charakterystyki roboczej, np. szerokosci wstegi lub charakterystyk.: czu¬ losci.Odbiornik superreakcyjny zawiera jak wiado¬ mo oscylator, wygaszany okresowo przy czestotli¬ wosci o wiele mniejszej od drgan wytworzonych i wiecej niz dwukrotnie wiekszej od czestotliwo¬ sci modulacyjnej odbieranego sygnalu. Taki od¬ biornik moze posiadac co najmniej dwa odrebne sposoby dzialania, okreslone w znacznej mierze zastosowanym potencjalem roboczym i dziala¬ niem wygaszajacym. W pierwszym, okreslonym jasko sposób liniowy, dzialanie gaszace jest takie, ze drgania, wytworzone w kazdym okresie wyga¬ szania, sa wygaszane lub tlumione przed osiag¬ nieciem amplitudy nasycenia. W drugim, czyli logtewrytmicznym sposobie, pozwala sie wytworzo¬ nym drganiom osiagac amplitude nasycenia w kazdym okresie wygaszania.W jednym i drugim przypadku odbiornik zna¬ mionuje duze wzmocnienie, przy czym amplituda sygnalu wyjsciowego w którymkolwiek okresie wygaszania zmienia sie wraz z amplituda sygnalu wzoudzajacego, który zapoczatkowuje drgania, wytwarzane w poszczególnym okresie wygasza¬ nia. Ponadto odbiornik jest znamienny tym, ze podczas okresów spoczynkowych, w których nie ma byc odbierany zaden pozadany sygnal, drga¬ nia sa zapoczatkowane szumami istniejacymi w obwodzie odbiorczym i daja w wyniku sygnal wyjsciowy o stosunkowo malej amplitudzie. Od¬ biornik taki nadaje sie do szerokiego wachlarza zastosowan i zazwyczaj moze byc stosowany je¬ den i drugi opisany wyzej sposób pracy. Tym niemniej w kazdym urzadzeniu moze byc poza¬ dane stosowanie urzadzenia do kontrolowania szerokosci wstegi lub charakterystyki czulosci odbiornika albo obydwóch tych charakterystyce przy zmianach warunków pracy.Urzadzenia do kontrolowania charakterystyk roboczych odbiornika sa wprawdzie znane jakoitakie, lecz zwykle sa one sprzezone bezposrednio z elementami obwodów, zawartych w galezi od- TJcWka, przekazujacej sygjnaly. Np. dla kontroli szerokosci wstegi proponowano stosowac urza¬ dzenie kontrolne, bezposrednio sprzezone z na¬ stawnym ukladem selekcyjnym, zawartym w ga- lez1' odbiornika, przekazujacej sygnaly i skutecz¬ nym w pewnych przypadkach w celu dopasowa¬ nia charakterystyki szerokosci wstegi filtru od¬ powiednio do nasilenia odebranego pozadanego sygnalu. Proponowano dodatkowo stosowanie ukladu samoczynnej regulacji wzmocnienia, bez¬ posrednio sprzezonego z jednym stopniem lub wieksza liczba stopni odbiornika^ w celu otrzy¬ mywania kontroli czulosci. Aczkolwiek urzadze¬ nia te sa na ogól zadowalajace, ito jednakze w pewnych przypadkach moze byc pozadane, by odizolowac urzadzenie kontrolne od galezi od¬ biornika, przekazujacej sygnaly. Potrzeba taka zachodzi szczególne w przypadku odbiorników superreakcyjnych, w których najkorzystniejsze warunki pracy uzyskuje sie przez takie odizolo¬ wanie, jak to zostanie ponizej opisane.Urzadzen*a kontrolne dawnego typu, oznaczane jako specjalnie nadajace sie do odborndków superreakcyjnych, zawieraja na ogól uklad demo- dulujacy wybrana czesc sygnalu wyjsciowego od¬ biornika w celu wytworzenia potencjalu kontrol¬ nego, który przyklada sie do lampy oscylacyjnej odbiornika jako poczatkowe nap-eoie. Obwód do¬ starczajacy poczatkowego napiecia zwykle za¬ wiera opornik o duzym oporze pozornym w celu zmniejszenia do minimum mocy traconej w ob¬ wodzie. Stwierdzono jednakze, ze taki oporniik ma sklonnosc do wytwarzania nadmiernego na¬ piecia poczatkowego podczas okresów oscylacji i' okresowo blokuje obwód odbiornika. W pew¬ nych przypadkach ta sklonnosc do blokowen?a moze byc niepozadana.Wynalazek stwarza nowy typ ukladu kontrol¬ nego, szczególne przystosowanego do odbiorni¬ ków supenreakcyjnych, w których charaktery¬ styczne dzialanie wygaszajace jest powodowane okresowym napieciem wygaszajacym. Nowe urza¬ dzenie wykorzystuje okolicznosc, ze zmiany am¬ plitudy lub charakterystyk czestotliwosci napie¬ cia wygaszajacego powoduja odpowiadajace im zmiany w charakterystykach szerokosci wstegi i czulosci odbiornika.Wedlug wynalazku odbiornik superreakcyjny, zawierajacy urzadzenie do kontrolowania jego z'góry'ustalonej charakterystyki roboczej, posia¬ da reakcyjny obwód oraz urzadzenie do dostar¬ czenia do obwodu drgajacego okresowego nape- cia wygaszajacego^ powodujacego superreakcje i posiadajacego charakterystyke skutecznie usta¬ lajaca wyzej wspomniana charakterystyke robo¬ cza odbiornika. Odbiornik zawiera urzadzenie do wytwarzania sygnalu o charakterystyce, zmienia¬ jacej sie wraz z jednym z warunków pracy od¬ biornika oraz urzadzenia odpowiadajace na ten sygnal, w celu wywolania dzialania kontroluja¬ cego. Ponadto odbiornik jest zaopatrzony w urza¬ dzenie, wykorzystujace moc kontrolna do nasta¬ wiania charakterystyki napiecia wygaszajacego w celu kontrolowania wyzej wspomnianej robo¬ czej charakterystyki odbiornika.Urzadzenie to wykazuje znaczne korzysci w po¬ równaniu do omawianych na wstepie. Przede wszystkim uzywa jaG go jako urzadzenia, kontro¬ lujacego czulosc, mozna to urzadzenie tak wyko¬ nac, by uniknac niepozadanej sklonnosci do blo¬ kowania, o której wspomniano wyzej, a która za¬ chodzi w urzadzenr.ach dawnego typu. Ponadto zas umozliwia ono znacznie mniej skomplikowana i kosztowna kontrole szerokosci wstegi.Na rysunku fig. 1 przedstawia schemat odbior- nka superreakcyjnego obcowygaszanego wedlug wynalazku, fig, 2 — wykres, ilustrujacy kolejne charakterystyki robocze czesci urzadzenia, uwi¬ docznionego na fig. 1, fig. 3 — schemat odbiorn- ka superreakcyjnego, zawierajacego odmiane przedmiotu wynalazku, a fig. 4 — schemat obwo¬ du ukladu, przekazujacego sygnal radiowy, wy¬ konanego wedlug wynalazku.Odbionrk superreakcyjny oboowygaszany, przedstawiony na fig. 1, odznacza sie liniowym sposobem pracy i posiada reakcyjny obwód drga¬ jacy, zawierajacy lampe elektronowa 10 oraz obwód, ustalajacy czestotliwosc, w .sklad którego wchodzi cewka indukcyjna 11 oraz kondensator C, przedstawiony liniami przerywanymi, ponie¬ waz moze go stanowic w calosci lub w czesci po- jemnosc rozproszenia cewki indukcyjnej 11 oraz pojemnosc miedzyelektrodowej anody i siatki lampy 10. Obwód, ustalajacy czestotliwosc, jest, sprezony z anoda lampy 10 poprzez kondensator sprzegajacy 12 oraz jest przylaczony bezposrednio przewodem do siatki tej lampy, przy czym srod¬ kowy zaczep cewki indukcyjnej 11 oraz katoda lampy 10 ,sa uziemione w celu uzupelniehia reak¬ cyjnego obwodu drgajacego- Ponadto z anoda i katoda lampy 10 sa sprzezone urzadzenia, do¬ starczajace do obwodu reakcyjnego okresowe na¬ piecie wygaszajace, powodujace superreakeje i ustalajac z góry wyznaczona charakterystyke- robocza odbiornika. Urzadzenia- te zawieraja dlawik wielkiej czestotliwosci 13 i wtórne tizwo- jenie transformatora 14 o rdzeniu zelaznym^ zfoocfc^ nikowane dla pradów wielkiej czestotliwosci za pomoca kondensatora 15. Urzadzenie pierwotne transformatora 14 jest tiumione przez toda oraz pierwsza i druga siatka pentagrydu 17 pracuja odpowiednio jako katoda, siatka i anoda generatora 18 o czestotliwosci wygaszania, który wytwarza okresowe napiecie wygaszajace o pro¬ stokatnej fal: i o czestotliwosci, malej w porów¬ naniu do roboczej czestotliwosci reakcyjnego obwodu drgajacego a wielkiej w stosunku do czestotliwosci modulacyjnych odbieranych syg¬ nalów. Generator drgan 18 jest znanego typu 0 strojonej anodzie i posiada obwód strojony, za¬ wierajacy cewke indukcyjna 19 oraz kondensator 20, sprzezone z jego anoda. W obwodzie siatka- katoda generatora 18 znajduje sie opornik 21, stabilizujacy siatke, cewke indukcyjna 22, sprze¬ zona indukcyjnie z cewka indukcyjna 19 oraz urzadzenie, dostarczajace poczatkowe napiecie, zawierajace kondensator 23 i opornik 24 w ukla¬ dzie równoleglym. Potencjaly robocze sa dopro¬ wadzane do lampy 17 ze zródel pradu, oznaczo¬ nych literami -fBi +Sc.Odbiornik superreakcyjny zawiera tez uklad detekcyjny, sluzacy do otrzymywania z reakcyj¬ nego obwodu drgajacego sygnalu wyjsciowego o charakterystyce amplJtudy, ustataiej warun¬ kami pracy odb" arnika. Uklad detekcyjny za¬ wiera diode 30, stanowiaca detektor i sprzezona z ustalajacym czestotliwosc obwodem odbiornika za posrednictwem kondensatora 31 i posiadajaca obwód obciazenia w postaci dlawika wielkiej cze¬ stotliwosci 32 i opornika 33, zboczn kowanych kondensatorem 34 dla pradów wielkiej czesto¬ tliwosci. Sygnal wyjsciowy detektora moze byc doprowadzony do dowolnego odpowiedniego obwodu uzytkowego, jak to uwidoczniono za po¬ moca strzalki 35. Ten sygnal wyjsciowy jest równiez doprowadzany do zespolu 40, zawieraja¬ cego urzadzenia, odpowiadajace na ten sygnal, w celu spowodowania dzialania kontrolujacego.Zespól 40 zawiera wzmacniacz 41 o jednym sto¬ pniu lub wiecej stopniach ,posiadajacy obwód wejsciowy, sprzezony z opornikiem 33, oraz jeden lub wiecej obwodów selekcyjnych, tak wykona¬ nych, by mialy charakterystyke przepuszczanej wstegi jak przedstawiona na fig. 2 za pomoca krzywej a. Na podstawie tej krzywej latwo zro zumiec, ze wzmacniacz maksymalnie odpowiada na skladowe doprowadzonego sygnalu, posiada¬ jacego czestotliwosc fq, odpowiadajaca czestotli¬ wosci wygaszania odbiornika, tzn. czestotliwosc przylozonego napiecia wygaszajacego.* Z wyjscio¬ wym obwodem wzmacniacza 41 jest sprzezony prostownik 42 zwyklej budowy. Moc kontrolna lub ujemny potencjal uzyskuje sie w obwodzie wyjsciowym prostownika 42 i przyklada do siatki pentagrydu 17, która jednoczesnie powo¬ duje wykorzystywanie mocy kontrolnej do ta^ kiego nastawiania charakterystyki napiecia wy¬ gaszajacego, aby kontrolowala charkterystyke ro-? bocza odbiornika. Odbiornik posiada uklad ante- na-ziemia 50. sprzezony z jego obwodem, ustala¬ jacym czestotliwosc za posrednictwem cewki in¬ dukcyjnej 51.Rozpatrujac prace opisanego odbiornika zakla¬ da sie z poczatku, ze zaden sygnal nie jest przyj¬ mowany przez antene 50. Dla tych spoczynko¬ wych warunków pracy odbiornik ma z góry usta¬ lona charakterystyke szerokosci wstegi i czulos¬ ci, okreslone charakterystyka amplitudy i cze¬ stotliwosci przylozonego napiecia wygaszajacego, jak równiez okreslone takimi czynnikami jak charakterystyka lampy elektronowej 10 i zespolo¬ nego z nia obwodu, ustalajacego czestotliwosc.W obwodzie odbiornika sa okresowo wytwarzane drgania pod wplywem przylozonego napiecia wygaszajacego zgodnie z charakterystyczna praca obwodu superreakcyjnego. Drgania te posiadaja czestotliwosc ,odpowiadajaca czestotliwosci robo: czej reakcyjnego obwodu drgajacego, i stosunko¬ wo mala amplitude, ustalona charakterystyka ro¬ bocza odbiornika i szumem odbiornika, który w rozpatrywanych warunkach spoczynkowych ini¬ cjuje drgania w nastepujacych po sobie okre¬ sach wygaszania. Wytworzone drgania sa prosto¬ wane przez detektor 30, wytwarzajacy na opor¬ niku 33 periodyczne napiecie sygnalu o malej amplitudzie. Napiecie to posiada skladowa cze\ stotliwosc, odpowiadajaca czestotliwosci napieci* wygaszajacego oraz zawiera skladowe, odpowia¬ dajace szumowi obwodu odbiornika. Skladowa,' odpowiadajaca czestotliwsci wygaszania, jest przekazywana poprzez wzmacniacz 41 i prosto- wnik 42 zespolu 40 wytwarzajac w obwodzie wyj¬ sciowym prostownika 42 napiecie kontrolne o wielkosci, okreslonej amplituda spoczynkowego sygnalu wyjsciowego odbiornika. To napiecie kentrolne jest przykladane z biegunowoscia uje¬ mna d^ siatki sterujacej pentagrydu 17, celem; kontrolowania jej nachylenia oraz okreslania amplitudy przykladanego napiecia wygaszajacego.Elementy obwodu zespolu 40 sa tak dopasowa¬ ne, ze przy normalnych warunkach pracy ampli¬ tuda przylozonego napiecia wygaszajacego jest taka, aby ustanawiala z góry ustalona szerokosc wstegi i optimum czulosci odbiornika. Jezeli zmiana w warunkach pracy odbiornika spowodu¬ je wzrost amplitudy spoczynkowego sygnalu wyj- ciowego. powodujac zwiekszona czulosc, wów¬ czas moc wyjsciowa, doprowadzana do zespolu 40, wzrasta proporcjonalnie i w wyniku da¬ je podobny wzrost ujemnego napiecia kon¬ trolnego, otrzymywanego z prostownika 42. Ten. — 3 —wzrost napiecia kontrolnego przykladanego do pentogrydu 17 zmniejsza amplitude doiaowadza- negd ikpiecia wygaszajacego, powodttjac przy¬ wrócenie pozadanej cptymamej wartosci czulosci odbiornika. Na odwrót zmniejszanie sie ampl^ tudy spoczynkowego sygnalu wyjsciowego zmniej¬ sza wielkosc napiecia kontrolnego i zwieksza arn^ plitude doprowadzanego napiecia wygaszajacego, przywracajac optimum czulosci. W ten sposób za pomoca opisanego urzadzenia charakterystyka czulosci odbiornika jest utrzymywana na poza¬ danym poziomie za pomoca kontroli charaktery¬ styki ampilitutdy napiecia wygaszajacego. Cha¬ rakterystyka szerokosci wstegi odbiornika, zmie¬ niajaca sie bezposrednio ze zmiana amplitudy na¬ piecia wygaszajacego, moze nie byc utrzymywana niezmienna w tym urzadzeniu, poniewaz ampli¬ tuda napiecia gaszacego jest nastawiana tak, by kompensowala wszelkie zmiany w warunkach pracy, które powoduja odchylanie sie spoczynko¬ wego sygnalu wyjsciowego odbiornika od pozada¬ nego poziomu.Obecnie nalezy zalozyc, ze uklad antenowy 50 chwyta modulowany drganiami sygnal o czesto¬ tliwosci radiowej. Zazwyczaj sygnal ten bedzie mial duza moc w stosunku do szumu w obwodzie odbiornika, tak, ze drgania, wytworzone w kaz¬ dym okresie gaszacym zachodzacym podczas trwania odbieranego drgania, maja stosunkowo duza amplitude. Podczas przerw powstajacych pomiedzy drganiami odbieranego sygnalu sygnal wyjsciowy detektora 30 zawiera opisany wyzej sygnal spoczynkowy o malej amplitudzie. Wypad¬ kowy sygnal wyjsciowy odbiornika, zawierajacy zarówno skladowa o duzej, jak i o malej amplitu¬ dzie, jest doprowadzany do obwodu uzytkowego, który moze byc zaopatrzony w odpowiednie urza¬ dzenia, jak np. urzadzenie, oddzielajace ampli tude, przystosowane do odpowiadania jedynie na skladowe o duzej amplitudzie, odpowiadajacej drganiom odbieranego sygnalu. Ten sygnal wyj¬ sciowy przyklada sie tez do zespolu 40, w celu kontrolowania charakterystyk roboczych odbior¬ nika. Jednakze w przypadkach, gdy czestotliwosc wygaszania jest bardzo duza w stosunku do cze¬ stotliwosci modulacyjnej odbieranego sygnalu, skladowe o duzej amplitudzie ukazuja sie przy tak malej czestotliwosci powtarzania, ze wlasci¬ wie nie wplywaja na napiecie kontrolne powsta¬ jace w zespole 40, odpowiadajace pierwotnie na spoczynkowy sygnal wyjsciowy odbiornika w celu kontrolowania charakterystyk szerokosci wstegi i czulosci odbiornika w sposób opisany wyzej.W przypadku gdy to jest pozadane zespól 40 moze miec charakterystyke przepuszczania wste¬ gi taka, jak przedstawiona krzywa b na llfc^a .;¦.¦; a to w urzadzeniach, w których odbiornik jeat a przeznaczony do odbierania sygnalów; modulowa^ nych impulsami. W takim przypadku zespól 4Q odrzuca skladowe o czestotliwosci wygaszania spoczynkowego sygnalu wyjsciowego odbiornika ; i wytwarza pozadane napiecie kontrolne w odpo¬ wiedz: na skladowe szumu sygnalu spoczynkowe^ go. Dzialanie zespolu 40 przy zuzytkowaniu tych skladowych sygnalu do kontroli charakterystyk szerokosci wstegi i czulosci odbiornika jest zasod* nczo takie^ jak opisane wyzej.Przy odbiorze sygnalów ciaglofalowych ko¬ rzystne jest wlaczyc obwody filtru do zespolu 40, który m acharakterystyke przepuszczania wstegi jak uwidoczniono na fig. 2 za pomoca krzywej a.W tym przypadku urzadzenie kontrolne dziala w sposób analogiczny do samoczynnej regulacji wzmocnienia, w celu utrzymania wyjsciowego sygnalu detektora 30 w granicach stosunkowo waskiej amplitudy dla duzego zakresu amplitud odbieranego sygnalu.Obwody kontrolujace urzadzenia, uwidocznio¬ nego na fig. 1, sa skutecznie odizolowane od prze¬ noszacych sygnal czesci odbiornika, co — jak to zaznaczono wyzej — jest szczególnie pozadane w odniesieniu do odbiorników typu superreakcy}- nego. Ponadto obwody, które sprzegaja lampe 10 z obwodem, ustalajacym czestotliwosc, i poprzez które napiecie wygaszajace jest doprowadzane do obwodu reakcyjnego, maja opór pozorny za¬ sadniczo mniejszy niz opór pozorny lampy 10 przy czestotliwosciach nizszych od czestotliwosci napiecia wygaszajacego, co jest równiez szczegól¬ nie pozadane, poniewaz zapobiega niepozadanym sklonnosciom do blokowania pewnych obwodów odbiornika dawnego typu, zawierajacych oporniki o wysokim oporze pozornym w obwodzie siatka- katoda lampy oscylatora.Urzadzenie, uwidocznione na fig. 3, stanowi odbiornik superreakcyjny, zasadniczo podobny do przedstawionego na fig. 1, lecz zawierajacy od¬ mienne urzadzenia kontrolne wedlug wynalazku, bardziej elastyczne niz przedstawione na fig. 1, przy czym jednakowe elementy tego odbiornika sa oznaczone tymi samymi liczbami, lecz ze znaczkiem. Urzadzenie kontrolne, przedstawione na fig. 3, zawiera obwód typu pojemnosciowego lampy reaktancyjnej w celu kontrolowania cze¬ stotliwosci roboczej oscylatora 18' czestotliwosci wygaszania, a tym samym w celu kontrolowania charakterystyki czestotliwosci wytworzonego na¬ piecia wygaszajacego. Obwód ten zawjlera lampe elektronowa 25, posiadajaca Q*mb& wyJsciowT — 4 —*frn&aoy z obwodem anoda-katod* generatora la*. Kondensator 2& stwarza droge sprzezenia 2S sa' wlacione do obwodu siatka-katoda lampy 25, Cewka Indukcyjna 27 oraz opornik bocznikujacy 28 sa Wlaczone do obwodusiatka-katoda lampy 25, tak ze napiecie sprzezenia zwrotnego stod w sto¬ sunku kwadratury fazy do fazy napiecia obwodu anoda-katoda. Ponadto obwód obciazenia pro¬ stownika 42^ zawarty w zespole 40', posiada pare równoleglych oporników 43 i 45, stanowiacych dzielnik napiecia i posiadajacych uziemiony za¬ czep srodkowy, tak, ze z kazdego z inich mozna otrzymac napiecie kontrolne o przeciwnej biegu¬ nowosci. Dla ulatwienia wyjasnien biegunowosc napecia kontrolnego w odniesieniu do ziemi jest oznaczona na rysunku. Zaczep 45 opornika 43 do¬ starcza jedno napiecie kontrolne, fctóre jest przy¬ kladane do lampy 25 w celu kontrolowania robo¬ czej czestotliwosci oscylatora 18". Podobny zaczep 46 opornika 44 dostarcza drugie napiecie kontrol¬ ne, przykladane do jednej ze siatek pentagrydu 17', jak w urzadzeniu, uwidocznionym na fig. 1, w celu kontrolowania amplitudy napiecia wyga¬ szajacego.Przy rozpatrywaniu dzialania urzadzenia kon¬ trolnego przedstawionego na fig. 3, zaklada sie, ze antena 5C nie chwyta zadnych sygnalów. Ze¬ spól 4ff wyodrebnia czesc spoczynkowego sygnalu wyjsciowego odbiornika, która zostaje wypro¬ stowana w prostowniku 42*, wytwarzajac kon¬ trolne napiecia na opornikach 43 i 44. Zaczepy 45 i 46 wyodrebniaja napiecia kontrolne, przykla¬ dane odpowiednio do lampy 25 lub do pentagrydu 17*0 w celu kontrolowania charakterystyk robo¬ czych odbiornika przez zmienianie charaktery¬ styk czestotliwosci 1 amplitudy napieca wygasza¬ jacego. Zaczepy 45 i 46 sa tak dopasowane, aby powodowaly z góry ustalone odpowiednie zmiany charakterystyk szerokosci wstegi i czulosci od¬ biornika w zaleznosci od zmian amplitudy wyj¬ sciowego sygnalu spoczynkowego. Dopasowanie tych zaczepów moze byc ustalone na podstawie rozwazan, podanych ponizej.Mozna wykazac, ze jednakowe zmiany w am¬ plitudzie i czestotliwosci napiecda wygaszajacego powoduja zmiany charakterystyki szerokosci wstegi odbiornika w tym samym kierunku, lecz zmieniaja przy tym charakterystyke czulosci od¬ biornika w kierunku przeciwnym. W szczegól¬ nosci zwiekszenie badz amplitudy, badz (tez cze¬ stotliwosci napiecia wygaszajacego powoduje zwiekszenie szerokosci wstegi odbiornika, lecz jednoczesnie zwiekszenie amplitudy napiecia wy¬ gaszajacego zwieksza czulosc odbiornika, pod¬ czas gdy zwiekszenie czestotliwosci zmniejsza czulosc. Wsltutek tego przez odpowiednie do¬ pasowanie zaczepów 4& i 46 mozna otrzymy* wac i zespolu 40' napiecie kontrolne < takiej wielkosci i biegunowosci, aby powodowala kalda pozadana zmiane charakterystyk sze¬ rokosci wstegi i czulosci odbiornika wraz ze zmianami amplitudy wyjsciowego sygnalu spo¬ czynkowego. Tak np. zarówno czulosc odbiornika, jak i szerokosc wstegi moga byc utrzymane jako zasadniczo stale przez takie dopasowanie zacze¬ pów 45 i 46, ze zwiekszenie amplitudy wyjscio¬ wego sygnalu spoczynkowego spowoduje zmniej¬ szenie amplitudy napiecia wygaszajacego i odpo¬ wiednie zwiekszenie czestotliwosci napiecia wy¬ gaszajacego. . ¦ . . , Przy -odbiorze sygnalów modulowanych impul¬ sami lub sygnalów ciaglofalowych, odbiornik, przedstawiony na fig. 3, dziala w sposób, podobny do odbiornika, uwidocznionego na fig. 1.Na fig. 4 przedstawiono uklad, przenoszacy syg¬ naly falowe, zawierajacy odbiornik zbudowany wedlug wynalazku. Pod pojeciem ukladu, przeno¬ szacego sygnaly, rozumie sie w niniejszym opisie uklad, zawierajacy odbiornik i nadajnik tak urza¬ dzone, ze z góry ustalona odpowiedz lub sygnal odzewowy jest nadawana w odpowiedzi na ode¬ brany sygnal, stanowiacy zapytanie, pirzy czym sygnaly, stanowiace zapytanie i odpowiedz zawie¬ raja najlepiej sygnaly radiowe. Dla ulatwienia wyjasnien uklad jest przedstawiony w postaci latarni radiowej, sluzacej do nadawania zapytu¬ jacemu lotnikowi samolotu informacji namiaro¬ wych. Zespól odbiorczy sklada sie z odbiornika superreakcyjnego o liniowym sposobie pracy.Odbiornik ten zawiera lampe elektronowa 60 oraz obwód ustalajacy czestoltiwosc, skladajacy sie z cewki o zmiennej indukcyjnosci 61 i konden¬ satora C, przedstawionego liniami przerywanymi, poniewaz moze stanowic w calosci lub w czesci pojemnosc rozproszenia cewki indukcyjnej 61 oraz pojemnosc miedzyelektrodowej anody i siatki lampy 60. Obwód, ustalajacy czestotliwosc, jest tlumiony opornikiem 62 i sprzezony z anoda i siatka lampy 60 za pomoca kondensatora sprze¬ gajacego 63 lub 64. Obwód katodowy lampy 60 zawiera dlawik wielkiej czestotliwosci 65 i opor¬ nik 66. Obwód dostarczajacy poczatkowego na¬ piecia, jest sprzezony z siatka lampy 60 i zawiera dlawik wielkiej czestotliwosci 67, opornik 68 oraz zródlo ujemnego napiecia poczatkowego —C.Zródlo pradu +B jest sprzezone z anoda lampy 60 poprzez dlawik wielkiej czestotliwosci 79 a napiecie wygaszajace, powodujace superreakcje, jest doprowadzone do anody lampy 60 z oscylato¬ ra czestotliwosci wygaszania 69 poprzez wzmac¬ niacz lampowy 71, sprzezony z oscylatorem 69 za — 5 —pomoca kondensatora sprzegajacego 70. Obwód obciazen wzmacniaczaM sklada sie z siarojon*-. $o obwodu* zawieraj#eago cewke indukcyjna 72 i kondensator 73, dotfrojone napiecia wygaaaajapeigo i w ^Yy180^111 st°Pniiu tlumionego,.za, pomoca opornika 74. Kondensator 89 sprzega obwód obciazenia; wzmaarlaoza 71 z siatk^lami^ 60.Detektor 75, wytwarzajacy sygnal wyjsciowy z reakcyjnego obwodu drgajacego, jest sprzezony z* siatka lampy 60 za pomoca kondensatora 76, Qbwód obciazenia detektora 75 zawiera dlawik wielkiej czestotliwosci 77 i opornik 78. Urzadzenie kontrolne 80 jest sprzezone z obwodem obciaze^ nia detektora 75 i zawiera wzmacniacz 81 o jed-=* nym stopniu lub wiecej stopni, posiadajacy ob¬ wód wyjsciowy, sprzezony z dioda prostownicza 82 za pomoca kondensatora 83. Prostownik 82 po¬ siada obwód obciazenia, zawierajacy opornik 84 a pochodzace z niego napiecie kontrolne jest przy¬ kladane poprzez opornik 85 do siatki wzmacnia¬ cza lampowego 71 w celu kontrolowania ampli¬ tudy sygnalu wyjsciowego detektora 75, ustalajac i kontrolujac w ten sposób charakterystyki szero¬ kosci wstegi i czulosci odbiornika. Uklad ante¬ nowy 88 jest sprzezony pojemnosciowo z reak¬ cyjnym, obwodem drgajacym poprzez kondensa¬ tor 86 i jest sprzezony indukcyjnie z tym obwo¬ dem za pomoca cewki indukcyjnej 87.Czesc nadawcza ukladu zawiera równiez reak¬ cyjny obMród drgajacy, skladajacy sie z lampy elektronowej 90, zaopatrzonej w anode i siatke, sprzezone zo pomoca kondensatora 91 lub 92 z wyzej opisanym obwodem} ustalajacym czesto¬ tliwosc, wspólnym dla zespolu odbiorczego i na¬ dawczego. Obwód katodowy lampy 90 zawiera dlawik wielkiej czestotliwosci 93 i obwód o stalej czasu, skaldajacy sie z kondensatora 94 i opor¬ nika 95 w ukladzie równoleglym. Zródlo poczat¬ kowego napeioia ujemnego —C jest polaczone z siatka lampy 90 poprzez dlawik wielkiej czesto¬ tliwosci 96 i jest dobierane tak, by normalnie blo¬ kowalo oscylacje w nadajniku.Generator impulsów 97 o obwodze wejscio¬ wym, sprzezonym z opornikiem obciazenia 78 detektora 75, oraz o obwodzie wyjsciowym, sprze¬ zonym z anoda lampy nadawczej 90 poprzez dla¬ wik wielkiej czestotliwosci 98, pozwala na kon¬ trole pracy nadajnika za .pomoca odbiornika, jak zostanie bardziej szczególowo omówione ponizej.Generator 97 moze zawierac zwykly obwód wy¬ zwalajacy, np. oscylator relaksacyjny, który w przypadku gdy jest kluczowany, wytwarza poje¬ dyncze cykle o jednokierunkowym, potencjale, majace zasadniczo postac fal: prostokatnej. i^pzpafccujac, prace omówionego, ukladu pr^nór szacego zaklada sie z poczatku, ze uklad aiTteno^ wy $8 nijs; chwyta zadniego -sygnalu. W tych. wa¬ runkach pracy wyjsciowy sygnal spoczynkowy odbjernika"-ulega demodulacji w' detektorzg 75 i jest doprowadzany do zespolu 80 w celu wytwo-i rzenia napiecia kontrolnego o wielkosci, zmienia^ jaoej sie zgodnie ze zmianami amplitudy wyjscio¬ wego sygnalu spoczynkowego odbiornika. To na¬ piecie kontrolne doprowadza sie do wzmacnia¬ cza 71 w celu kontrolowania charakterystyki' amplitudy przylozonego napiecia wygaszajacego, a to w celu dokonywania pozadanej kontroli cha¬ rakterystyk czulosci i szerokosci wstegi odbior¬ nika w sposób wyzej opisany. Wyjsciowy sygnal spoczynkowy odbiornika jest równiez doprowa¬ dzany do generatora 97. Jednakze ten sygnal wyj¬ sciowy o niskim poziomie, amplitudy nie moze wyzwolic generatora, tak, ze lampa nadawcza 90 pozostaje zablokowana podczas okresów spoczyn¬ kowych. Nlezy przypuscic, ze lotnikl znajdujacy sie w samolocie, pragnacy uzyskac z powyzszego urzadzenia informacje co do namiaru, nadaje don sygnal zapytania, zawierajacy modulowany im¬ pulsami sygnal o czestotliwosci radiowej. Jak poy dano wyzej sygnal o stosunkowo duzej amplitu¬ dzie powstaje w obwodzie obciazenia detektora 75 w cyklach wygaszania, zachodzacych podczas" okresów odbieranego impulsu sygnalu zapytania.Ten sygnal o duzej amplitudzie kluczuje genera¬ tor 97 na pojedynczy cykl i doprowadza do obwo¬ du arioda-katoda lampy 90 cykle o jednokierun¬ kowym potencjale dostatecznej wielkosci,do prze¬ zwyciezenia normalnego napiecia przytrzymuja¬ cego, przylozonego do s aitki tej lampy i zapoczat¬ kowuje oscylacje w nadajniku. Poniewaz oscyla¬ cje lampy 90 trwaja, kondensator 94y zawarty w jej obwodzie katodowym, zostaje naladowany, podwyzszajac potencjal katody tej lampy, zmie¬ rzajacy do zakonczenia transmisji. Wartosc po¬ jemnosci kondensatora 94 dobiera sie tak, ze na¬ dawane drgania, wytworzone przez lampe 90 i nadane poprzez wspólny uklad antenowy 88, po¬ siadaja z góry ustalony czas trwania, najlepiej równy czasowi trwania odbieranych drgan syg¬ nalu zapytania. W zaleznosci wiec od odebranego sygnalu zapytania uklad nadaje sygnal odzewo¬ wy, zawierajacy drgania energii o czestotliwosci radiowej, posiadajace ten sam czas trwania i cze¬ stotliwosc powtarzania impulsów co i odebrany sygnal. Zapytujacy z samolotu lotnik jest zdolny do otrzymywania wskazówek -z; madanego sygnalu lub, gdy to jest pozadane, sygnal moze byc nada-wkiiy 'we&lug" koia.iT sluzacego do przekazywania pozadanych informacji co do namiaru.W urzadzeniach opisanych wyzej napiecie wy¬ gaszajace ma postac fali prostokatnej, rozumie sie jednak, ze w razie potrzeby moga byc stoso¬ wane inne postacie fali. Np. stosuje sie równiez czesto napiecie wygaszajace o postac: &ali sinu¬ soidalnej. Podobnie przy kontrolowaniu charak¬ terystyki napiecia wygaszajacego ni-e jest po¬ trzebne, by opisohe urzadzenie kontrolne bylo dopasowane, abyi utrzymywalo dana czulosc od¬ biornika. Jak podano wyzej urzadzenie kontrol¬ ne moze byc uzy^e do utrzymywania danej sze¬ rokosci wstegi lub przy zastosowaniu urzadzenia kontrolnego, uwidocznionego na fig. 3, mozna uzyskac pozadana kontrole szerokosci wsteg: i czulosci odbiornika. Równiez napiecie kontrolne nie musi byc koniecznie wytwarzane w odpowie¬ dzi na wyjsciowy sygnal reakcyjnego obwodu drgajacego. Np. przy stosowaniu urzadzenia komr trolnego poczatkowo do kontroli szerokosci wstegi odbiornika, napiecie kontrolne moze byc wytwarzane w zaleznsci od natezenia pozada¬ nego sygnalu odbieranego. W takim przypadku napiecie kontrolne moze byc otrzymywane z syg¬ nalu wyjsciowego stopnia wzmacniajacego, wla¬ czonego miedzy uklad antenowy i obwód reak¬ cyjny, lub z sygnalu wyjsciowego* jakiegokolwiek pomocniczego ukladu antenowego, W kazdym przypadku napiecie kontrolne winno byc otrzy¬ mywane z sygnalu o charakterystyce, zmieniaja¬ cej sie wraz z jednym z warunków pracy od¬ biornika.Rozumie sie równiez, ze zespoly 40, 4(/ i 80 moga zawierac urzadzenia, pozwalajace odbiorni¬ kowi na przenoszenie odbieranych sygnalów, mo¬ dulowanych impulsami i majacych czestotliwosci powtarzania impulsów, zmieniajacych sie poprzez szeroki zakres czestotliwosci.Obwody odbiorcze opisane wyzej odznaczaja sie liniowym sposobem pracy, lecz moga w razie po¬ trzeby pracowac sposobem logarytmicznym. W takim przypadku moze byc wlaczony obwód sca¬ lajacy do wytwarzania sygnalu wyjsciowego o charakterystyce takiej, jak charakterystyka amplitudy, ustalana przez charakterystyke ro¬ bocza odbiornika. Jest jasne, ze zasady wyna¬ lazku dadza sie tak samo zastosowac do takich obwodów odbiorczych. PL