Wynalazek dotyczy urzadzen do. przenoszenia telewizyjnych obrazów barwnych, a zwlaszcza takich urzadzen, przy zastosowaniu których na¬ dany obraz barwny mozna tak samo dobrze od¬ bierac za pomoca odbiornika, przystosowanego jedynie do odbioru obrazów czarno-bialych, jak obrazy czarno-biale. W takich urzadzeniach wszystkie czestotliwosci linii i czestotliwosci ra¬ mek sa te same, jak w zwyklych urzadzeniach do przenoszenia obrazów czarno-bialych, a zlozona skladowa znaku barwnego jest taka, ze otrzy¬ mane z niej napiecia znakowe, nadajace barwy obrazowi jedynie nieznacznie dzialaja w odbior¬ niku obrazów czarno-bialych.W odbiorniku telewizyjnych obrazów barwnych mozna odtwarzac obrazy badz za pomoca jednej lampy oscylograficznej, badz tez za pomoca kilku takich lamp. W tym ostatnim przypadku tak ste¬ ruje sie pewna liczba zaleznych od siebie stru¬ mieni elektronów, ze strumienie te wyswietlaja obrazy na ekranach tej samej liczby lamp oscylo- graficznych w szeregu nastepujacych po sobie obrazów, skladajacych sie z równoleglych wier¬ szy. W jednym ze znanych odbiorników barw¬ nych obrazów telewizyjnych zlozona skladowa obrazu poddaje sie analizie, a jej czesci czarno¬ biale i czesci barwne doprowadza sie do siatek sterujacych lamp oscylograficznych, w celu stero¬ wania natezenia strumieni elektronów, a tym sa¬ mym jasnosci i barwy odtwarzanego obrazu.Skladowe sygnalu telewizyjnego, synchronizu¬ jace zmiane linii i ramki oraz wybór barw, od¬ dziela sie jedna od drugiej i od zlozonej sklado¬ wej obrazu i wykorzystuje sie zgodnie z przezna¬ czeniem. W ten sposób nadany obraz czarno-bialy lub barwny zostaje odtworzony w odbiorniku jako czarno-bialy lub barwny.W znanym urzadzeniu, za pomoca którego na¬ daje sie zarówno obrazy, które maja byc odtwo¬ rzone jako czarno-biale jak i obrazy, które maja byc odtworzone jako barwne, barwy zasadnicze nadawanego obrazu wybiera w nadajniku urza-dzenie, które w odniesieniu do tych barw posiada Jednakowe wlasciwosci elektryczne i wskutek tego dostarcza te sama energie elektryczna dla zielonych, czerwonych i blekitnych skladowych barp^f.CAnnosc wl^i^fe^ia daje w wyniku zlo- zoapjznalroa^w\iy?olalfilosnej, posiadajacej dla barwy ci^stohlwosc okofo 3,8 megacyklu i której charakterystyka amplitudy i fazy odpowiada trzem róznym barwom, przy czym jest ona modu¬ lowana w cyklicznym ciagu w odstepach 120° na¬ pieciami znaków barwnych, których czestotliwosc wynosi od 0 do 2 megacykli. Ponadto z napiec znaków barwnych,, odpowiadajacych barwom za¬ sadniczym, wyprowadza sie skladowa czarno¬ biala, posiadajaca jednakowe ilosci energii dla zieleni, czerwieni i blekitu. Skladowa ta posiada czestotliwosc od 0 do 4 megacykli. Zlozony znak obrazu sklada sie z sumy tych skladowych czarno-bialych i zwozonych skladowych znaków Ijiarwhych. Odbiornik posiada urzadzenie do wy¬ bierania barw, podobne do wyzej opisanego, które wybiera ze zlozonych znaków obrazu w odstepach 120° znaki barwne od 0 do 2 megacykli. Te znaki barwne laczy sie nastepnie z skladowymi wiel- iJtfeJT- czestotliwosci odebranego napiecia znaków czsrno-bialych, przy czym w wyniku otrzymuje Sie doskonale zmieszane napiecie znaków barw- ':%$6» które doprowadza sie do elektrod steruja¬ cych lamp oscylograficznych.'Napiecia znaków barwnych, wytworzone w ta¬ kim symetrycznie pracujacym urzadzeniu, moga równiez zawierac" skladowe zaklócajace. Sklado¬ we zaklócajace, których czestotliwosc polozona jest powyzej 2 megacykli, lecz ponizej górnej granicy czestotliwosci pasma telewizyjnego, daja przy nalozeniu na nie czestotliwosci wybierajacej skladowe zaklócajace malej czestotliwosci, któ¬ rych czestotliwosc wynosi od 0 do 2'megacykli.Te ostatnie skladowe zaklócajace wystepuja obok skladowych zaklócajacych juz i tak zawartych w zwykle stosowanym telewizyjnym znaku czar¬ no-bialym. Poniewaz napiecia znaków barwnych, przynalezne do trzech barw zasadniczych, zawie¬ raja podobne skladowe zaklócajace, które jednak sa wzajemnie przesuniete w fazie o 120°, moglyby one — gdyby istniala mozliwosc przeprowadzenia tych trzech napiec znakowych przez ten sam ka¬ nal — zostac usuniete bez zadnych trudnosci. Jest to jednak niemozliwe, gdyz równiez i napiecia znakowe, przynalezne do trzech barw zasadni¬ czych, znosilyby sie przy tym wzajemnie.Poza wspomnianymi napieciami zaklócajacymi, wystepuja jednak jeszcze i inne. Taknp. sygnaly interferencyjne o stalej czestotliwosci, wystepu¬ jace w górnym krancu pasma 4 megacykli, mo¬ glyby wskutek nalozenia na nie napiecia wybie¬ rajacego wytworzyc klopotliwe skladowe zakló¬ cajace malej czestotliwosci. Dotyczy to równie* , skladowych wielkiej czestotliwosci znaków czai no-bialych. Wskutek tego w dalszym ciagu opisu okreslenie „dodatkowe skladowe zaklócajace4 bedzie obejmowalo wszystkie wyzej wyszczegól¬ nione skladowe malej czestotliwosci.Jak wiadomo, skladowe zaklócajace malej cze¬ stotliwosci dzialaja bardziej nieprzyjemnie na osobe, obserwujaca odtworzone obrazy, niz skla¬ dowe wielkiej czestotliwosci. Wiadomo równiez, ze wrazliwosc oka ludzkiego na rózne barwy tej samej intensywnosci nie jest jednakowa, to zna¬ czy, ze trzy barwy zasadnicze (zielona, czerwona i blekitna) przy jednakowej intensywnosci nie sa jednakowo jasno odczuwane. Oko ludzkie jest najbardziej wrazliwe na zielen, mniej wrazliwe na czerwien i najmniej wrazliwe na blekit. Wsku¬ tek tej róznicy we wrazeniu, jakie wywoluja te trzy barwy zasadnicze, równiez i zanieczyszczenie poszczególnych barw skladowymi zaklócajacymi róznie wplywa na oko, a tym samym nie naste¬ puje wzajemna optyczna eliminacja tych zakló¬ cen, której moznaby bylo sie spodziewac.Byloby pozadanym wyeliminowac te wahania jasnosci, które sa powodowane przez "dodatkowe skladowe zaklócajace malej czestotliwosci, od¬ dzialywajace oddzielnie na rózne napiecia zna¬ ków barwnych i nie mogace byc usuniete w sy¬ metrycznie pracujacych urzadzeniach wyzej omó¬ wionego rodzaju. Dokonane próby wykazaly, ze zaklócenia, wywolujace wahania jasnosci, sa znacznie bardziej nieprzyjemne dla osoby obser¬ wujacej obraz, niz zaklócenia wplywajace jedynie na barwy, nie wywolujace przy tym wahan jas¬ nosci. Z tego wynika, ze korzystne jest zamieniac wahania jasnosci spowodowane zaklóceniami na zmiany w barwach, *na które oko ludzkie jest znacznie mniej wrazliwe.Uzyskuje sie to Wedlug wynalazku w ten spo¬ sób, ze wielkosc czarno-bialych i barwnych skla¬ dowych znaków, tworzacych zlozony znak telewi¬ zyjny, jak równiez i ich poszczególnych czesci skladowych tak dobiera sie wzajemnie, iz w od¬ tworzonym Obrazie jasnosc punktów obrazowych ustala zasadniczo tylko skladowa znaków czarno¬ bialych, a barwe tych punktów — tylko skladowa znaków barwnych, przy czym dostrzegalne wa¬ hania jasnosci, spowodowane napieciami zaklóca¬ jacymi, nalozonymi na skladowe znaków barw¬ nych, zostaja w odtworzonym obrazie calkowicie lub czesciowo wyrównane optycznie.W dalszym ciagu opisu pojeciem „znak czarno¬ bialy" okreslono te czesc zlozonego znaku obrazu, która bylaby odtworzona przez odbiornik, przy¬ stosowany do odtwarzania jedynie obrazów czar¬ no-bialych. Jest to wiec czesc, któraby pozostala po usunieciu wszystkich fal nosnych, sluzacych4o przenoszenia barw, wraz z ich skladowymi modulacyjnymi. Znak czarno-bialy moze badz Skladac sie ze wszystkich znaków barwnych o równej mocy, badz tez raczej stanowic jeden z- tych, znaków. Pojeciem „znak barwny" okre¬ cono w dalszym ciagu opisu napiecie znakowe, którego wartosc chwilowa jest proporcjonalna do intensywnosci barwy zasadniczej punktu obrazu dzielonego na stacji nadawczej. Czesci pasma cze¬ stotliwosci tego napiecia znakowego okresla sie jako „skladowe znaku barwnego", a pojeciem „zlozona skladowa znaku barwnego" okreslono to napiecie znakowe, które uzyskuje sie w wyniku modulacji barw dolnej fali nosnej za pomoca wy¬ branych skladowych znaku barwnego, to znaczy za pomoca skladowych znaku barwnego. Zlozona skladowa znaku barwnego ustala swa amplitude i faze barwe przenoszonego znaku obrazu. Poje¬ cie „zlozony znak obrazu" w dalszym ciagu opisu okresla napiecie znakowe, otrzymywane w wy¬ niku polaczenia napiecia znaku czarno-bialego i zlozonej skladowej znaku barwnego.Na rysunku przedstawiono przykladowe wyko¬ nanie urzadzenia wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia odbiornik urzadzenia do prze¬ kazywania telewizyjnych obrazów barwnych, fig-. 2 — nadajnik do przekazywania telewizyj¬ nych obrazów barwnych, fig. 3a, 3b i 3c przed¬ stawiaja wykresy, sluzace do wyjasnienia spo¬ sobu dzialania odbiornika wedlug fig. 1, a fig. 4 i 5 — odmiany wykonania odbiornika, przedsta¬ wionego na fig. 1.Odbiornik przedstawiony na fig. 1 posiada ka¬ nal odbiorczy, zlozony z anteny 22, wzmacniacza wielkiej czestotliwosci 10, stopnia przemiany cze¬ stotliwosci 12, wzmacniacza czestotliwosci posre¬ dniej 13, demodulatora 14, uklad odbioru bar¬ wy 15 i urzadzenia do odtwarzania obrazów 16, skladajacego sie z lamp oscylograficznych.Lampy oscylograficzne 17a, 17b i 17c, sluzace do odtwarzania obrazów w jednej z barw zasad¬ niczych, sa tak rozmieszczone wzgledem siebie, Ze obrazy czesciowe ukazujace sie ma kazdej z tych lamp sa laczone w jednolity obraz barwny za pomoca nawpól przezroczystego lustra 18.Do demodulatora 14, dostarczajacego stopniom 10, 12, 13 napiecia regulujacego do samoczynnej regulacji wzmocnienia, sa poza tym przylaczone poprzez rozdzielacz znaków synchronizujacych 19 generator linii 20 oraz generator ramki 21. Gene¬ ratory te sa sprzezone z odpowiednimi cewkami odchylajacymi lamp oscylograficznych. Rozdzie¬ lacz znaków synchronizujacych 19 jest sprzezony z. generatorem 22 fali nosnej barw, stanowiacym czesc ukladu odbioru barwy 15. Do wzmacniacza czestotliwosci posredniej 13 jest przylaczone rów¬ niez urzadzenie do odtwarzania dzwieku 23, Wszystkie wymienione wyzej podzespoly, poza ukladem odbioru barwy 15, moga posiadac znana budowe.Lampy oscylograficzne 17a, 17b i 17q posiadaja rózne narzady sterujace, z których co najmniej jeden wplywa na jaskrawosc obrazu, podczas gdy jeden lub wiecej sposród pozostalych narzadów wplywa nWniez na jaskrawosc obrazu, a oprócz tego ustala barwe obrazu. W dalszym ciagu opisu dla uproszczenia oznaczono lampe, wytwarzajaca zielona barwe zasadnicza obrazu, jako „lampe zielona" iampe, wytwarzajaca czerwona barwe zasadnicza obrazu, jako „lampe czerwona", a lam¬ pe dostarczajaca blekitna barwe zasadnicza obra¬ zu, jako „lampe blekitna".Na fig. 1 lampa 17a jest lampa zielona, lampa 17b — lampa czerwona, a lampa 17c — lampa blekitna, przy czym narzadem sterujacym, od- dzialywajacym jedynie na jaskrawosc obrazu, jest siatka sterujaca lampy zielonej, a narzadami ste¬ rujacymi wplywajacymi jednoczesnie na jaskra¬ wosc obrazu i ustalajacymi barwe obrazu sa siat¬ ki sterujace laimp 275 i 27c. Oczywiscie, ze siatka sterujaca lampy 17a moze równiez wplywac na barwe obrazu, jednakze okolicznosc ta jest bez znaczenia z punktu widzenia wynalazku. Rozumie sie, ze barwy lamp i wyzej podane dzialanie ich siatek sterujacych moga byc dowolnie zamie¬ niane.Uklad odbioru barwy 15 posiada wiecej niz je¬ den kanalów do przenoszenia skladowych znaku obrazu telewizyjnego ukazujacych sie w obwo¬ dzie wyjsciowym demodulatora 14. Jeden z ka¬ nalów stanowi wzmacniacz oddzielajacy 24 o pas¬ mie przenoszenia czestotliwosci od 0 do 4 mega-. cykli. Wzmacniacz ten jest wlaczony miedzy za¬ cisk wejsciowy 25 ukladu 15 a zaciski wyjsciowe 26a, 26b i 26c i dostarcza tym ostatnim trzy na¬ piecia znakowe o tej samej postaci. Pozostale trzy kanaly ukladu 15 sa przylaczone do zacisku 25 poprzez filtr wstegowy 27, przenoszacy czestotli¬ wosci od 2 do 4 megacykli. Kazdy z tych trzech równoleglych kanalów sklada sie z demodulatora synchronizujacego 28a, 28b lub 28c oraz odpo¬ wiedniego filtru dolnoprzepustowego 29a, 29b lub 29c o pasmie przenoszenia czestotliwosci od 0 do 2 megacykli. Filtr 29a jest poprzez przewód g bezposrednio przylaczony do zacisku wyjsciowe¬ go 26a ukladu 15, podczas gdy filtry 29b i 29c sa przylaczone do zacisków wyjsciowych 26b lub 26c poprzez przewód r lub b i jeden ze wzmacniaczy 30b lub 30c. Kazdy z zacisków 26a, 26b lub 26c jest polaczony odpowiednio przewodem G, R lub B z siatka sterujaca jednej .z lamp oscylogra¬ ficznych 27a, 17b lub 27c. Przewody g i G sluza do przenoszenia jedynie napiecia znaków czarno¬ bialych, oddzialywajacego tylko na jaskrawosc _ 3 _obrazu, podczas gdy przewody r, R i b, B sluza do przenoszenia napiec znaków barwnych zarówno wplywajacych na jaskrawosc obrazu, jak i usta¬ lajacych barwe odtwarzanego obrazu.W ukladzie 25 skladowe czarno-biale znaku, przeniesione przez wzmacniacz 24 i skladowe barwne znaku,* przeniesione przez filtr 21, zespala sie ze skladowa znaku, oddzialywajaca jedynie na jaskrawosc obrazu. Uklad 15 jest tak zbudo¬ wany, te zmiany jaskrawosci obrazu, które byly¬ by spowodowane skladowymi barwnymi znaku, przeniesionymi przez filtry 29a, 29b i 29c, zostaja wyrównane. Wyrównanie to osiaga sie przez zmia¬ ne amplitudy co najmniej jednej skladowej barw¬ nej znaku w stosunku do amplitudy innych skla¬ dowych. Korzystnie jednak zmienia sie amplitude dwóch skladowych barwnych znaku, przy czym zmiane te uskuteczniaja wzmacniacze 30b i 30c.Zmiane amplitudy uskutecznia sie stosownie do róznej wrazliwosci ludzkiego oka na barwy za¬ sadnicze (zielona, czerwona, blekitna).Na fig. 3a przedstawiono wykres wrazliwosci oka ludzkiego na barwy jednakowej jaskrawosci, o dlugosci fali, wynoszacej od 400 do 700 milimi- kronów. Dlugosc fsli barwy blekitnej wynosi okolo 400 do 500 milimikronów, barwy zielonej od 500 do 575 milimikronów, a barwy czerwonej od 575 do 700 milimikronów. Krzywa wykazuje, ze oko jest najbardziej wrazliwe na barwe zielo¬ na, mniej wrazliwe na barwe czerwona, a naj¬ mniej wrazliwe na barwe blekitna. Na fig. 3b przedstawiono charakterystyke widmowa blekit¬ nej, zielonej i czerwonej substancji swietlacej ekranów lamp oscylograficznych 17a, 17b i 17c.Wykres na fig. 3c stanowi kombinacje wykre¬ sów na fig. 3a i 3b i przedstawia oddzialywanie na oko ludzkie punktów swietlacych wywolanych oddzialywaniem napiec znakowych równej wiel¬ kosci na substancje swietlace ekranów obrazo¬ wych o charakterystyce uwidocznionej na fig. 3b.Z wykresu tego wynika, ze oko ludzkie jest w omawianym ukladzie najbardziej wrazliwe na barwe zielona, przy czym jego wrazliwosc na bar¬ we czerwona wynosi mniej wiecej polowe, a na barwe blekitna mniej wiecej 1/20 wrazliwosci na barwe zielona. Scislej, wrazliwosc oka na barwe zielona jest 2,23-krotnie wieksza od wrazliwosci na barwe czerwona i 22,3-krotnie wieksza od wrazliwosci na barwe blekitna. Zgodnie z powyz¬ szym, wzmacniacze 30b i 30c w celu optycznego usuniecia czestotliwosci przeszkadzajacych sa tak obliczone, ze wspólczynnik wzmacniania wzmac¬ niacza 30b wynosi okolo 2,23, a wspólczynnik wzmacniania wzmacniacza 30c wynosi okolo 22,3.Demodulatory 28a, 28b i 28c odprowadzaja skla¬ dowe modulacyjne doprowadzonych do riieh na¬ piec znakowych za pomoca miejscowo wytworzo¬ nego napiecia, zsynchronizowanego z doprowa¬ dzonym napieciem znakowym i znajdujacego sie; w pewnym z góry okreslonym stosunku fazy z tym ostatnim napieciem.Napiecia znakowe wytworzone w demodulato¬ rze 14 z odebranego znaku telewizyjnego, dopro¬ wadza sie do zacisków 25 ukladu 15. Napiecia znakowe o czestotliwosci od 0 do 4 megacykli przechodza przez wzmacniacz 24, doprowadza¬ jacy do zacisków 26a, 26b, 26c znaki czarno-biale.W celu otrzymania obrazu barwnego doprowadza1 sie skladowe zlozonego napiecia znakowego obra¬ zu, których czestotliwosc wynosi od 2 do 4 mega¬ cykli, poprzez filtr wstegowy 27 do demodulato¬ rów 28at 28b i 28c, gdzie zostaja zdemodulowane w cyklicznej kolejnosci, dajac w wyniku w obwo¬ dach wyjsciowych tych demodulatorów skladowe znaków barwnych, odpowiadajace barwom pod¬ stawowym (zielona, czerwona, blekitna). Demodu- lacja jest przeprowadzana za pomoca wytwarza¬ nej w generatorze fali nosnej barw 22 napiecca po¬ mocniczego, synchronicznego ze skladowymi zna¬ ków barwnych. Skladowe znaków barwnych do¬ staja sie nastepnie poprzez filtry 29a, 29b i 29c, ponadto zas dwie sposród nich jeszcze i poprzez wzmacniacze 30b, 30c do zacisków 26a, 26b, 26c.Na tych zaciskach laczy sie je z doprowadzonymi ze wzmacniacza 24 znakami czarno-bialymi.Otrzymane znaki doprowadza sie odpowiednio do siatek sterujacych lamp oscylograficznych 17a, 17b i 17c, w celu wytworzenia na ich ekra¬ nach zielonego, czerwonego lub blekitnego obra¬ zu, które to obrazy zespala sie w jednolity obraz barwny za pomoca lustra 18, Generator 22 dostarcza napiecia, odpowiadaja¬ cego pod wzgledem ksztaltu i czestotliwosci nie modulowanej fali nosnej, stosowanej do przeno¬ szenia znaków barwnych. Faza tego genera¬ tora 22 jest sterowana za pomoca napiecia, do¬ prowadzanego z rozdzielacza znaków synchroni¬ zujacych 19, przy czym generator 22 utrzymuje demodulatory 28a, 28b, 28c w dzialaniu synchro¬ nicznym z urzadzeniem wybierajacym w nadaj¬ niku tak, ze odtwarzane przez poszczególne lam¬ py oscylograficzne zielone, czerwone i blekitne obrazy sa synchroniczne z odpowiednimi obraza¬ mi w nadajniku.Napiecie znakowe, przepuszczone przez wzmac¬ niacze 30b, 30c zostaja wzmocnione w stosunku do napiecia znakowego, przeplywajacego przez filtr 29a o odpowiednio 2,23 lub 22,3 razy. W celu otrzymania na siatkach sterujacych lamp 17a, T?b i 17c impulsów odpowiadajacych czysto zielo¬ nych, czerwonych i blekitnych znakom barwnym skladowe znaków barwnych, przechodzace przez wszystkie kanaly barw, musza posiadac taka po¬ stac, by w polaczeniu z impulsami znaków czarno¬ bialych, przechodzacych przez wzmacniacz 24 da¬ waly czyste impulsy znaków Darwnych. W tytn - 4 -«elu znaki barwne, stanowiace czesci skladowe znaku czarno-bialego, musza byc Juz w nadajniku odpowiednio dobrane w stosunku do siebie. We¬ dlug wynalazku na stacji nadawczej zamiast im¬ pulsu znaku czarno-bialego, skladajacego sie zwy¬ kle z równych czesci znaków zielonych, czerwo¬ nych i blekitnych, wytwarza sie odpowiednik elektryczny znaku czarno-bialego, w którym skla¬ dowe barw podstawowych wystepuja we wzajem¬ nym stosunku, odpowiadajacym wrazliwosci ludz¬ kiego oka na te barwy. Na jedna wiec jednostke zieleni przypada 1/2,23 jednostki czerwieni i 1/22,3 Jednostki blekitu. W ten sposób oznaczywszy znak czarno-bialy litera „M", a trzy barwy podstawowe literami „G", „R" i „B" otrzyma sie nastepujacy wzór na sklad znaku czarno-bialego: M = 0,67 G + 0,30 R + 0,03 B Poniewaz skladowe czerwonych i blekitnych znaków barwnych, przenoszone przez wzmacnia¬ cze 306 i 30c odbiornika, zostaja wzmocnione o wspólczynniki 2,23 i i 22,3, a to w celu otrzyma¬ nia pozadanej jasnosci zielonych, czerwonych i blekitnych znaków barwnych, nalezy na stacji nadawczej przeprowadzic dzialanie odwrotne, które zostanie nizej opisane. Ponadto te wzmoc¬ nione znaki musza w polaczeniu z okreslonym wzorem (1) znakiem czarno-bialym dawac czyste znaki zielone, czerwone i blekitne. Zwlaszcza impuls znaku przeniesiony przez wzmacniacz 29a musi w polaczeniu z okreslonym wzorem 1 i im¬ pulsem znaku czarno-bialego dawac znak zielony.•Oznaczywszy wiec skladowe znaków barwnych, wystepujace w. obwodach wyjsciowych filtrów 29at 29b i 29c literami „g", „r" i „b", a wspól¬ czynniki wzmocnienia, o które te skladowe zo¬ staly . wzmocnione przed polaczeniem sie ze zna¬ kiem czarno-bialym, literami „x", „y" i „z", otrzy- touje si|C nastepujace równania: ' G « M + xg (2) R = M + yr (3) B = M + zb , (4) Jezeli wspólczynnik wzmocnienia „xu, odno¬ szacy sie do skladowej „g", równa sie 1, wówczas równanie (2) mozna napisac jak nastepuje: g = G —M (5) Podstawiajac w tym równaniu wartosc „M", ustalona wzorem (1) otrzymuje sie: g — G — 0,67 G — 0,30 R — 0,03 B (8) g _ 0,33 G — 0,30 R— 0,03 B (7 - Poniewsaz wartosc* jp* wynosi 2,23, wartosc „r* na podstawie równan (1) i (3) wynosi: R M _^ 2.23 ^23 r ~0g31R — 0,30 0 — 0,01 B (9 . Taksamo »b" wynika z równania (4): '..^'m W4B-0.03G —0f Skladowe znaków barwnych, ustalone równa* niami (7), (9) i (10), daja — po odpowiednim wzmocnieniu dwóch ostatnich skladowych zna** ków barwnych — w polaczeniu "z okreslonym wzorem (1) znakiem czarno-bialym czyste zielone, czerwone i blekitne znaki.Przy wyzej opisanej budowie kanalów znako¬ wych dodatkowe skladowe zaklócajace malej czestotliwosci, powstale na skutek nakladania na napiecie generatora 22 napiec zaklócajacych sa¬ siednich czestotliwosci, moga byc usuwane op¬ tycznie. Przy opisanym 3-fazowym przenoszeniu barw powstaja jednakowe dodatkowe skladowe zaklócajace, których fazy sa jednakze przesuniete wzgledem siebie o 120°. Algebraiczna suma na¬ piec tych skladowych zaklócajacych dla pelnego okresu napiecia wybierajacego wynosi 0. Przez takie dobranie ukladu 25, a zwlaszcza wzmac¬ niaczy 30b i 30c, ze elektryczne znaki o jednako¬ wej energii wywoluja w ludzkim oku jednakowe wrazenia jaskrawosci ekranu ulegaja dodatkowe skladowe zaklócajace zsumowaniu algebraicz¬ nemu w ludzkim oku, wskutek czego nie wywo¬ luja zadnego ujemnego wrazenia. Ponadto zas dzieki temu dobraniu ukladu 15 równiez i skla¬ dowe znaków barwnych nie wywoluja z osobna wrazenia jaskrawosci, poniewaz cale to wrazenie jest okreslane czarno-bialymi skladowymi odbie¬ ranego znaku telewizyjnego.Sposób usuwania dodatkowych skladowych za¬ klócajacych oraz usuwania zmieniajacego jaskra¬ wosc dzialania skladowych znaków barwnych zo¬ stanie wyjasniony nizej na podstawie przykladu* w którym barwa pewnego punktu obrazowego w odtworzonym obrazie sklada sie z góry ustalo* nych ilosd zieleni, czerwieni i blekitu, okladów* zas znaków barwnych sa zmieszane ze sklado¬ wymi zaklócajacymi. Np. skladowa zaklócajaca ma czestotliwosc 3,3 megacykla która przy prze¬ mianie czestotliwosci przy uzyciu sluzacego dó wybierania barw, miejscowo wytwarzanego na¬ piecia pomocniczego o czestotliwosci 3,8 mega- cykla daje dodatkowa skladowa zaklócajaca o czestotliwosci 0,5 megacykla. Moc tej dodatko¬ wej skladowej wynosi np. 0,01 mocy jednostko¬ wej impulsów znaku. W kanale znaków zielo¬ nych dodatkowa skladowa zaklócajaca nie ulega wzmocnieniu w stosunku do pozostalych kana¬ lów i ukazuje sie wskutek tego na zielonej lam¬ pie z wartoscia 0,01 mocy jednostkowej znaku w fazie pocziatkowej, tj. P\ W czerwonym kanale podatkowa skladowa zostaje wzmocniona 2,23 razy i ukazuje sie wskutek tego na czerwonej lampie z wartoscia 0,0223 oraz praesunieta w fa¬ zie o 120*. W blekitnym kanale dodatkowa skfta* dowa zaklócajaca malaje wzmocniona 23,9 razyi ukazuje sie wskutek tego w lampie blekitnej Z wartoscia 0,223 oraz przesunieta w fazie o 240°.Jak wynika z powyzszego dodatkowa skladowa zaklócajaca zmienia stosunek zielonych, czerwo¬ nych i blekitnych znaków, wskutek czego po¬ wstaja wahania barwy. Oko ludzkie jest jednak stosunkowo niewrazliwe na takie wahania barw, jak to juz wyzej zaznaczono. Ponadto dodatkowa jaskrawosc wywolana tymi znakami bedzie wy¬ nosila dla zieleni 0,01, dla czerwieni — 0,0223/2,23 = 0,01, a dla blekitu 0,223/22,3 = 0,01, przy czym powstawanie tych trzech jaskrawosci jest roz¬ dzielane na caly okres zmiennosci, tak, ze sa one wzgledem siebie przesuniete w fazie o 1206 i wy¬ równuja sie wzajemnie. W ten sam sposób wy¬ równuje sie oczywiscie wahania jasnosci, wywo¬ lane innymi skladowymi zaklócajacymi malej czestotliwosci.Nadajnik telewizyjny wedlug fig. 2 posiada ze¬ spól optyczno-elektronowy 31, zlozony z trzech lamp analizujacych, z których kazda jest czula na jedna z barw zasadniczych (zielona, czerwo¬ na, blekitna). Do narzadów odchylajacych tych lamp jest przylaczony generator linii 32 i gene¬ rator ramki 33. Z siatkami sterujacymi tych lamp jest sprzezony generator impulsów blokujacych 34, sluzacych do tlumienia niepozadanych impulsów w napieciu modulujacym, uzyskiwanym z ze¬ spolu 31 oraz do zapewnienia prawidlowej po¬ staci fali tego napiecia. Generator impulsów syn¬ chronizujacych 35 jest sprzezony ze wzmacnia¬ czem czestotliwosci modulujacej 36 i z generato¬ rem napiecia wybierajacego 37. Generatory 32, 33, 34 i 35 sa wzajemnie zsynchronizowane za po¬ moca narzadu stabilizacyjnego 38. Do obwodów wyjsciowych lamp zespolu optyczno-elektrono- wego 31 sa przylaczone szeregowo uklad ksztal¬ tujacy impulsy wizji 39, wzmacniacz 36 czestotli¬ wosci modulujacej, modulator 40 sprzezony z oscylatorem 41, wzmacniacz mocy 42 i ante¬ na 43. Wszystkie wymienione podzespoly nadaj¬ nika, przedstawionego na fig. 2, z wyjatkiem ukladu ksztaltujacego impulsy wizji 39, moga byc zbudowane w znany sposób.Uklad 39 jest zaopatrzony w urzadzenie do wy¬ twarzania zlozonego znaku obrazu, uzywanego w odbiorniku, przedstawionym na fig. 1 do usta¬ lania jasnosci i barwy odtwarzanego obrazu.W ukladzie 39 wytwarza sie wiec impulsy znaku czarno-bialego, zalezne od jasnosci obrazu i nie¬ zalezne od jego barwy. Do tego celu sluza jedna¬ kowe filtry dolnoprzepustowe 44a, 44b, 44c dziel¬ niki napiecia 45a, 45b, 45c9 jak równiez obwody oddzielajace 46a, 46b i 46c. Kazda sposród trzech grup powyzszych narzadów, polaczonych wza¬ jemnie w ukladzie szeregowym, jest odpowiednio wlaczona miedzy jeden z zacisków wejsciowych 47a, 47b lub 47c, a filtr 57 o zakresie przenosze-; nia od 0 do 4 megacykli, przy czym do filtru 57 jest przylaczony obwód sumujacy 58.Uklad 39 posiada ponadto trzy jednakowe urza¬ dzenia do wytwarzania skladowych znaków barwnych, ustalajacych barwe obrazu, przyla¬ czone odpowiednio do zacisków 47a, 47b i 47c.Urzadzenie do wytwarzania zielonych sklado¬ wych znaku barwnego sklada sie z filtru 49a, dzielnika napiecia 50a i obwodu oddzielajacego 5la, polaczonych szeregowo i wlaczonych miedzy zacisk 47a, a przedstawione schematycznie znane urzadzenie wybierajace 53, o czestotliwosci ro¬ boczej okolo 3,8 megacykla oraz ponadto z od¬ wracacza fazy 54a, dzielnika napiecia 55a i dwóch obwodów oddzielajacych 56ai i 56ai, wlaczonych w ukladzie szeregowym miedzy filtr 49a i kon¬ takt urzadzenia wybierajacego 53, Podobne urza¬ dzenie 49b, 50b, 51b, 54b, 55bf 56bi i 56bi lub 49c, 50c, 51c, 54c, 55c, 56ci i 56ct sluza do wytwarzania skladowych czerwonych i blekitnych zna¬ ków barwnych, przy czym miedzy obwoda¬ mi wyjsciowymi róznych obwodów oddziela¬ jacych sa (przewidziane rówtmodegLe sprzeze¬ nia w celu zapewnienia pozadanych wielkosci i stosunków faz miedzy impulsami czerwonych, zielonych i blekitnych znaków, ukazujacymi sie na kontaktach urzadzenia 53. Wyjscie urzadzenia wybierajacego 53 jest przylaczone do wzmacnia¬ cza czestotliwosci modulujacej 36 poprzez filtr wstegowy o zakresie przenoszenia od 2 do 4 me- gacykli, obwód sumujacy 58 i filtr o zakresie przepuszczania od 0 do 4 megacykli.Fale impulsów znaków barwnych, o czestotli¬ wosciach w pasmie od 0 do 4 megacykli, dopro¬ wadza sie odpowiednio kazda z osobna do dziel¬ ników napiecia 45af 45b i 45c poprzez filtry 44a, 44b i 44c. W celu wytwarzania czarno-bialego znaku okreslonego wzorem (1) pobiera sie ze wspomnianych dzielników napiecia znakowe o wielkosciach 0,67 G, 0,30 R i 0,03 B. Znajdujace sie w powyzszym wzajemnym stosunku napiecia znakowe przeprowadza sie oddzielnie poprzez obwody oddzielajace 46a, 46b i 46c, a nastepnie razem poprzez filtr 57 i doprowadza sie do ob¬ wodu sumujacego 58.Napiecia znakowe zielonych, czerwonych i ble¬ kitnych znaków doprowadza sie z zacisków 47a, 47b i 47c do dzielników napiecia 50a, 50b i 50c lub 55a, 55b i 55c poprzez filtry 49a, 49b i 49a oraz odwracacze fazy 54a, 54b i 54c wskutek cze¬ go ukazuja sie one na wspomnianych dzielnikach napiecia jako ftfle napiecia o pasmie czestotli¬ wosci od 0 do 2 megacykli. Po ustaleniu ich faz w obwodach oddzielajacych skladowe znaków zielonych, czerwonych i blekitnych zostaja wza- — $ —jemnie zmieszane w odpowiednich stosunkach wielkosci i fazy, tak, ze wystepuja one na kon¬ taktach urzadzenia wybierajacego 53 w postaci skladowych barwy odpowiadajacych równaniom (7), (9) i (10). Znaki te sa cyklicznie wybierane przy czestotliwosci wybierajacej okolo 3,8 mega- cyklu i daja zlozone skladowe znaków barwnych w postaci waskich impulsów, których amplituda jest proporcjonalna do intensywnosci odpowied¬ nich analizowanych czesci obrazu w ukladzie op- tyczno-elektronowym 31. Cykliczny sposób pracy urzadzenia wybierajacego 53 powoduje z góry ustalona kolejnosc tych waskich impulsów, które po przejsciu przez filtr wstegowy 59 zostaja po¬ laczone w obwodzie sumujacym 58 z fala czarno- , bialych znaków o czestotliwosci w pasmie od 0 do 4 megacykli i tworza wraz z ta ostatnia zlo¬ zone impulsy znaków obrazowych, które sa do¬ prowadzane nastepnie do wzmacniacza 36 po¬ przez filtr 60.Zlozony impuls znaku barwnego doprowadzony do obwodu sumujacego z urzadzenia wybieraja¬ cego 53, obejmuje sinusoidalny impuls barwy o czestotliwosci okolo 3,8 megacyklu, którego am¬ plituda i faza odpowiadaja trzem róznym znakom barwnym, poniewaz impuls ten jest cyklicznie modulowany w odstepach 120° skladowymi zna¬ ków barwnych.Zlozony impuls znaku obrazowego, doprowa¬ dzany do wzmacniacza 36, sklada sie wiec z dwóch czesci, a mianowicie ze skladowej czar¬ no-bialej, odpowiadajacej wzorowi (1) i drugiej skladowej, stanowiacej odpowiednik zielonych, czerwonych i blekitnych znaków barwnych, okreslonych równaniami (7), (9) i (10). W ukladzie odbioru barwy 15 odbiornika, przedstawionego na fig. 1, wytwarza sie z tych znaków zlozonych znaki czarno-biale i barwne i to w takim wza¬ jemnym stosunku, ze do siatek sterujacych lamp oscylograficznych zespolu 16 dochodza czyste znaki zielone, czerwone i blekitne. Zapewnia to wierne odtwarzanie barw, podczas gdy wahania jasnosci, które moglyby byc spowodowane przez ewentualnie przeniesione wraz z znakami barw¬ nymi napiecia zaklócajace, wyrównuja sie wza¬ jemnie optycznie.Uklad odbioru barwy 15, przedstawiony na fig. 4, rózni sie od analogicznego ukladu 15, przedstawionego na fig. 1, przede wszystkim tym, ze w kanale, sluzacym do przenoszenia znaków czarno-bialych znajduje sie filtr pasmowy 61, o pasmie przenoszenia 2—4 megacykli. Ponadto w jednym z kanalów, sluzacych do przenoszenia znakówbarwnych znajduje sie filtr dolnoprze- pustowy 62 o zakresie przenoszenia 0—4 megacy¬ kli, podczas gdy w pozostalych S^ch kanalach znaków barwnych znajduja sie f&tiy 631k i 63c o zakresie przenoszenia 0—4 megacykli, których przenoszenie jest lepsze w poblizu górnej granicy zakresu przenoszonych czestotliwosci. Charakte¬ rystyki przenoszenia tych trzech filtrów sa przed¬ stawione na rysunku obok tych filtrów. Filtr 62 posiada równomierna charakterystyke przenosze¬ nia w calym jego zakresie. Przenoszenie filtrów 63b i 63c dla czestotliwosci od 2 do 4 megacykli jest 2,23 lub odpowiednio 22,3 wieksze od ich przenoszenia dla zakresu czestotliwosci 0—2 me* gacykJ, odpowiadajacego przenoszeniu filtru 62.Poza tym synchroniczne demodulatory 28a, 28t, i 28c, umieszczone w ukladzie wedlug fig. 1, za¬ stapiono w omawianym ukladzie trzema urzadze¬ niami wybierajacymi 28a', 28b', 28 dziano obwody sumujace 26a, 26b i 26c do sumo¬ wania znaku czarno-bialego z kazdym ze znaków barwnych. Te obwody sumujace moga jednoczes¬ nie pelnic funkcje wzmacniacza oddzielajacego 24, wchodzacego w sklad urzadzenia, przedstawio¬ nego na fig. 1.Urzadzenie wedlug fig. 4 pracuje w ten sam sposób, jak urzadzenie, przedstawione na fig, 1, z ta jednak róznica, ze impulsy znaków czarno¬ bialych sa podzielone na dwa pasma czestotliwo¬ sci, z których jedno obejmuje zakres od o do Z megacykli, a drugie od 2 do 4 megacykli, przy czym obydwa te pasma sa prowadzone przez rózne kanaly. Pasmo znaku czarno-bialego, obej* mujace czestotliwosci od 2 do 4 megacykli, prze* puszcza sie przez kanal, zawierajacy filtr 62, pod¬ czas gdy pasmo, obejmujace czestotliwosci od Ot do 2 megacykli, prowadzi sie przez kanaly zawie¬ rajace filtry dolnopczepustowe 29a, 29b, 29c.Wskutek tego, ze czesc znaku czarno-bialego, obejmujaca czestotliwosci od 0 do 2 megacykli,. wystepuje w czerwonym i blekitnym kanale, nie jest celowe stosowanie w obwodach wyjsciowych filtrów 29b i 29c zwyklych wzmacniaczy, takich jak wzmacniacze 30b i 30c w postaci wykonania przedstawionej na fig. 1, gdyz takie wzmacniacze wzmacnialyby równiez i przechodzaca przez nie czesc impulsów znaku czarno-bialego. Z tego po¬ wodu we wspomnianych kanalach zamiast wzmacniaczy stosuje sie filtry 63b 1 G3c o nie¬ równomiernym przenoszeniu, które wzmacniaja w stosunku do znaku czarno-bialego skladowe znaków barwnych o czestotliwosci od fr do 4 me¬ gacykli.W ukladzie 15 wedlug fig. i skladowa blekit¬ nego znaku barwnego, wystepujaca w obwodzie wyjsciowym filtru dolnoprzepustowego 29c wy¬ maga wzmocnienia wynoszacego 22,3-krotna wzmocnienia skladowej zielonego znaku barwnego.W celu umozliwienia takiego wzmocnienia przy zachowaniu wiernosci odtwarzania barw obrazu, — 7 —jnusi skladowa blekitnego znaku barwnego ulec stlumieniu o odpowiednia wartosc w nadajniku.Jak juz wyzej wspomniano, w urzadzeniu przed¬ stawionym na fig. 1 suma dostrzegalnych wahan jaskrawosci ekranów lamp zielonej, czerwonej i blekitnej musi wynosic 0, a to w celu usuniecia dzialania dodatkowych zaklócen. W ctlu uzyska¬ nia takiego wyniku w odniesieniu do kazda] wiel¬ kosci napiec zaklócajacych, lampy musza praco¬ wac na prostolinijnej czesci swej charakterystyki amplitudy znaków barwnych* Gdy jednak np. do blekitnej lampy dostana sie silne dodatkowe za¬ klócenia* które winny wyrównac sie z odpowied¬ nimi zaklóceniami w zielonej i czerwonej lampie, moze sie zdarzyc, ze punkt pracy blekitnej lampy zostanie przesuniety do krzywoliniowej czesci charakterystyki. Wskutek tego korzystne jest uzy¬ wac do optycznego wyrównania dodatkowych za¬ klócen po dwie lampy oscylograficzne» Na fig. 5 przedstawiono uklad odtworzeni* bar¬ wy, sluzacy do urzeczywistnienia tego sposobu.Uklad ten posiada jeszcze te dodatkowa zalete, Se powoduje znaczne zmniejszenie potrzebnych narzadów zarówno w nadajniku, jak i w odbior¬ niku oraz ze zmniejsza zaklócenia, wywolane mo¬ dulacja skrosna, które moga wystepowac wsku¬ tek znacznych bledów w fazie zielonych i czer¬ wonych znaków barwnych, w przypadku gdy ble¬ kitny znak barwny zostaje najpierw mocno stlu¬ miony; a nastepnie silnie wzmocniony.Uklad 15T przedstawiony na fig. 5 posiada ka¬ nal, przylaczony bezposrednio do zacisku wejscio¬ wego Z5% w którym to kanale znajduje sie filtr dolnoprzepustowy 64 o zakresie przenoszenia 0—4 megacykli. Do tego filtru jest przylaczony obwód sumujacy 65a. Ponadto do zacisku wejsciowego 25 jest przylaczony filtr wstegowy Zl o pasmie prze- noszenia 2^ megacykli* od którego odgaleziaja sie dwa kanaly znakowe, z ktprych kazdy za¬ wiera synchroniczny demodulator 28V lub 28c'f filtr dolnoprzepustowy 29b lub Z9c q zakresie przenoszenia 6—2 megacykli, wzmacniacz ZW lub 3p& i obwód sumujacy 65b lub $5c filtr 29b jest ponadto polaczony poprzez .odwracacz fazy 66a z bbWbdem sumujacym 65a, filtr 2$c zas jest po¬ meczony z obwodem sumujacym 65a poprzez od¬ wracacz fazy 66b i dzielnik napiecia 67. Genera¬ tor %#* fali nosnej barw jest sterowany w sposób omówiony w zwiazku z fig. 1 i pracuje z przesu¬ nieciem fazy o 00° w stosunku do synchronicznyeh demodulatorów *»M JJfc'.Przy zattoaowaniu ukladu przedstawionego na #i& 5 niezbedne jeat równiez wprowadzenie zmian do ftadalftik* przedztawionego na fig. 1, polega* jacych m tym* ze jeden za ttalych kontaktów uraactema wybierajaoago poaoataje ula przyla¬ czony, wskutek czego urzadzenie wybierajaca pracuje jako dwufazowe, przy czym miedzy fa¬ zami istnieje róznica 90\ Znak cinmp-bialy, przechodzacy przei filtr dol¬ noprzepustowy 64 ukladu wedlug fig, 5, ma sklad odpowiadajacy wzorowi (1). Znak przechodzacy przez filtr dolnoprzepustowy 29bf który w dal* s*ym ciagu bedzie oznaczany jako figo* mozna okreslic nastepujacym równaniem: Sjk*- — 0,30 G + 0,314 R — 0,013 B (11) a znak s^ przechodzacy przez filtr dolnoprze¬ pustowy 29c za pomoca równania sg^ -» — 0,134 G — 0,0« R + 0,194 B (12) Wspólczynnik wzmocnienia wzmacniacza 90b* wynosi 2*23, tak te * polaczenia S29b ze ina" kiem M w"obwodzie sumujacym 85b otrzymuje sie czysto czerwony znak barwny, któremu odpo¬ wiada równanie: R' = 0,67 G + 0,30 R + 0,03 B -f- 2,23 (— 0,30 G + 0,314 R — 0,013 B) (13) R* =fe (14) Wspólczynnik wzmocnienia wzmacniacza 30cr wynosi 5, wskutek czego przy polaczeniu znaku M ze znakiem s^ w obwodzie sumujacym 65c otrzy- rnuje sie czysto blekitny znak barwny, odpowia¬ dajacy równaniu: B' - 0,67 G + 0,30 R 4. 0,03 B + 5 (— 0,143 G — 0,60 R + 0,194 B (13) B'—B (16) Czysto zielony znak barwny otrzymuje sie przez polaczenie znaku czarno-bialego z odpowiednimi czesciami znaków barwnych sg*. $ s^b, zgodnie z równaniem: G' - M — a^ — 0,22 sa,,. (17) Przy podstawieniu odpowiednich wartosci rów¬ nanie to daje w przyblizeniu: G'«G (18) Prawidlowosc wielkosci i fazy znaków barw¬ nych S29b i %c wystepujacych w równaniu (17), zapewniaja odwracacze fazy 66a i 66b wraz a dzielnikiem napiecia 67. Jak wynika z powyz¬ szego dwufazowy sposób pracy urzadzenia wybie¬ rajacego z przesunieciem fazy o 90* daje w wy* niku przy odpowiednim skladzie znaku czyste ko¬ lory zasadnicze (zielen, czerwien i blekit). Znak blekitny wymaga w nadajniku wspólczynnika tlumienia wynoszacego jedynie 3, przy czym zna¬ ki barwne powoduja parami wzajemne wyrów¬ nanie optyczne wahan jasnosci, powodowanych dodatkowymi ddadowyrni zaklócajacymi.Jedna jednostka ujemna znaku s^ zostaje do¬ prowadzona do zielonej lampy, podczas gdy 2,23 jednostki dodatnie tegoz znaku doprowadza sie do czerwonej lampy. r Tak sama 0,22 jednostki ujemnej znaku s^ doprowadza sie do lampy zie- - * -lonej, a 5 jednostek tego znaku — do lampy ble¬ kitnej tak, ze na zielonych i blekitnych lampach wystepuja wielkosci tych znaków, odwrotnie pro- ftorcjonalne do pozornego wplywu na jaskrawosc blekitnego i zielonego znaku. Dzieki doprowadza¬ niu znaków do lamp w wyzej podanym stosunku, zapobiega sie wplywaniu przez znaki Sg% i s&c na jaskrawosc obrazu.Do pewnych celów moze byc pozadana postac wykonania wedlug fig. 5, w której opuszczono polaczenia równolegle. Mozna to osiagnac przez zastosowanie asymetrycznego, tzn. przeprowadza¬ nego w nierównych odstepach czasu wyboru barw. Do tego celu mozna stosowac uklad wedlug fig. 1 o tak zbudowanym generatorze 22, by po¬ wodowal on asymetryczny wybór barw. W tym przypadku kanaly, zawierajace demodulatory 28b' i 28c (fig. 5), bylyby zastapione kanalami, zawie¬ rajacymi demodulatory 28b i 28c (fig. 1), przy czym kanaly te sluzylyby dla tych samych zna¬ ków, co kanaly ukladu wedlug fig. 5. Dzialanie polaczenia równoleglego ukladu wedlug fig. 5 wy¬ nika wówczas z zastosowania kanalu, zawieraja¬ cego demodulator 28a w polaczeniu z asymetrycz¬ nym wyborem znaków barwnych, plynacych w kanalach, zawierajacych synchroniczne demo¬ dulatory 28b i 28c. Ponadto nalezaloby tak dobrac wzmacniacz 30c ukladu wedlug fig. 1, by jego wspólczynnik wzmocnienia zamiast 22,3 wynosil 5.Znaki, wystepujace w przypadku zastosowania takiego zmienionego ukladu wedlug fig. 1 w ob¬ wodach wyjsciowych wzmacniacza 24 i synchro¬ nicznych demodulatorów 28b i 28c, odpowiadaly¬ by równaniom (1), (11) i (12). W ukladzie wedlug fig. 5 czysto zielony znak powstawal przez odje¬ cie od znaku czarno-bialego odpowiednich warto¬ sci znaków czerwonych i blekitnych. W tym celu miedzy zielonymi, czerwonymi i blekitnymi obwo¬ dami pradu musialo sie stworzyc polaczenie po¬ przeczne, które jednak do pewnych celów jest niekorzystne. Do tych wlasnie celów korzystnie wiec jest stosowac wyzej opisana zmieniona po¬ stac wykonania ukladu, przedstawionego na fig. 1, chociazby nawet dawala ona mniej czysty zielony znak, niz uklad wedlug fig. 5.Jesli przy tej zmienionej postaci wykonania ukladu wedlug fig. 1 chwila wybierania znaku zielonego jest przesunieta wzgledem chwili wy¬ bierania znaku czerwonego o 180°, wówczas po¬ wstaja te same warunki, jak przy zastosowaniu odwracacza fazy 66a w ukladzie wedlug fig. 5.Jesli wiec moment wyboru znaku, ukazujacego sie w obwodzie wejsciowym demodulatora 28a i okreslonego równaniem (11) jest przesuniety o 180° wzgledem momentu wyboru znaku, okre¬ slonego równaniem (12), wówczas w obwodzie wyjsciowym filtru dolnoprzepustowego 29 zuje sie. impuls znaku o nastajacym skladzie Sa,* = 0,30 G — 0,314 R + 0,01$ B (19? Przy polaczeniu tego znaku ze znakiem czarno- bialym okreslonym wzorem (1) otrzymuje slci * M' + S29a = 0,67 G + 0,30 R + 0,03 B + 0,30 G + 0,314 R + 0,013 B (20* M + S29a = 0,97 G — 0,014 R + 0,43 B (21) Taki znak zielony zawiera jeszcze 0,043 jed¬ nostki blekitu i ujemna ilosc 0,014 jednostek czer¬ wieni, podczas gdy reszta wynoszaca 0,97 jedno- stek jest czysta zielenia. Tego rodzaju zielony znak bylby w wiekszosci przypadków wystarcza* jacy do skutecznego wyrównania istniejacych zaV klócen. Chwila wyboru blekitnego znaku w de¬ modulatorze 28c musialaby w tym przypadku byc* przesunieta w fazie wzgledem chwili wyboru zna¬ ku zielonego o 93° lub 270*.Znacznie czystszy zielony znak mozna otrzymac przeprowadzajac wybór barw tak, by w znaku zielonym byly wyrównywane równiez i zaklóce¬ nia, pochodzace ze znaku blekitnego. W przypad¬ ku gdy stosunek faz miedzy zielonymi, czerwo¬ nymi i blekitnymi znakami barwnymi zamiast 0*, 180° i 2706 wynosi 0° (180 — 12,5)d i (270 — 12,5)% wówczas równanie dla znaku zielonego przedsta¬ wia sie nastepujaco: G' = M — S29b cos 12°,5 — S29C sin 12°,5 (22) G' = M —0,976 S29b —0,216 s^ (23 Podstawiwszy równania (11) i (12) do równa¬ nia (23) otrzyma sie dla znaku zielonego nastepu¬ jace równanie: G' = 0,99 G + 0,007 R + 0,0007 B (24) Znak ten jest wiec w przyblizeniu czysto zie^ lony. Za pomoca asymetrycznego wyboru barw mozna wiec -^ przy zachowaniu zalet wyboru dwufazowego — osiagnac te same wyniki, jakie uzyskuje sie za pomoca polaczen równoleglych wedlug fig. 5.Nadawane impulsy znaków odbieranych w wy¬ zej opisanych odmianach odbiorników wedlug fig. 1 i 4, mozna uzyskiwac równiez i za pomoca niezmienionego ukladu nadawczego wedlug fig. % t* trójfazowym wyborze barw, jezeli impulsy zie¬ lonych, czerwonych i blekitnych znaków dopro¬ wadzi sie do urzadzenia wybierajacego 53 w od¬ powiednim stosunku wielkosci i fazy. Wielkosci te mozna ustalac za pomoca matematycznego przeksztalcenia skladowych, okreslonych równa- f/iami (11) i (12) dla znaków S29b i S29C, otrzyma¬ nych w przesunietych w fazie o 120° chwilach wy¬ lom. Wówczas dla tych znaków barwnych si, et i s^ otrzymuje sie, nastepujace równania: 3* — -~ S29b cos 12,5° — S29C COS 77,5° (25) Si = 0,322G — 0,294R — 0,029B (26) *2 *= S29b «* 47,5° — S29C COS 42,3* (27) s* — — G,104G + 0,25 — * —c;. et ^e*^ cos 72*5° + &9t cos 17,5° (29) as — — 0,218G + O,037R + 0,181B . (30) PFzy czym wybierane znaki barwne sa okreslone nastepujacymi równaniami: Si = M +si (31) 52 = M +S2 (32) 53 = M + s3 - (33) W zwiazku ze wszystkimi wyzej opisanymi ukladami zostal odpowiednio dobrany sklad zna¬ ku czarno-bialego, ustalajacego jaskrawosc obrazu zgodnie z wplywem na jaskrawosc, wywieranym przez zwykle stosowane zielone, czerwone i ble¬ kitne substancje swjetlace. Opisany dobór sluzy jednak jedynie do uproszczenia opisu. Wynalazek obejmuje kazde takie dowolne dobranie udzialów znaków barwnych w znaku czarno-bialym, usta¬ lajacym jaskrawosc obrazu, które powoduje zmniejszenie lub usuniecie dostrzegalnych wahan jasnosci, powodowanych impulsami zaklócajacy¬ mi, zawartymi w znakach barwnych lub innymi dodatkowymi interferencjami malej czestotliwo¬ sci Poniewaz nieznaczne odchylenia od wiernego odtwarzania barw sa niedostrzegalne, sklad zna¬ ku czarno-bialego nie musi dokladnie odpowiadac dostrzegalnemu wplywowi róznie zabarwionych substancji swietlacych na jaskrawosc odtwarza¬ nych obrazów. -.._.-¦¦ Wynalazek zapewnia, dzieki temu ze przy jego stosowaniu zlozony impuls znaku barwnego ma znacznie mniejsza amplitude, niz w dotychczas stosowanych urzadzeniach, moznosc znacznie lep¬ szego odbioru barwnych nadawan telewizyjnych za pomoca odbiorników obrazów czarno-bialych.Tff tym wzgledzie w ramach wynalazku sa oczy¬ wiscie mozliwe kompromisy. Taknp. amplituda zlozonego znaku barwnego moze byc o 3 decybele wieksza od podanej wyzej. W tym przypadku np. w ukladzie, przedstawionym na fig. 4, filtr dolno- przepustowy 62 moze tlumic napiecia znakowe wielkiej czestotliwosci w stosunku do napiec zna¬ kowych malej czestotliwosci o 3 decybele, a sto¬ sunkowe wzmocnienie napiec znakowych wiel¬ kiej czestotliwosci, powodowane przez filtry 63b' i 63c, moze byc mniejsze o 3 decybele..Aczkolwiek wynalazek opisano w zwiazku z urzadzeniem, zawierajacym 3 lampy oscylogra- ficzne, mozna go oczywiscie stosowac w urzadze¬ niach o wiekszej lub mniejszej liczbie lamp. Tak np. w odbiorniku o jednej lampie wielobarwnej wlasciwoscia lampy, która w mysl wynalazku wplywa na jaskrawosc odtwarzanego obrazu,: moze byc reagowanie lampy na znak czarno-bialy, podczas gdy wlasciwoscia, która wplywa zarówno na jasnosc, jak i na barwe odtwarzanego obrazu, moze byc reagowanie lampy na skladowe znaków barwnych, doprowadzane do tej samej lub innych elektrod sterujacych. PL