Potrzeba zmiany obrotów w sposób ciagly wystepuje od wielu lat w róznych galeziach techniki i rozmaitych rozwiazaniach tego za¬ gadnienia. Istniejace mechanizmy, regulujace szybkosc przy pomocy tarcia, jak na przyklad cierne tarcze i stozki z krazkiem albo pasem, odcinki kuli z krazkiem, stozkowe tarcze z lan¬ cuchem napedowym, hydraulicznie uruchamia¬ ne przekladnie itp., jakkolwiek dopuszczajac bezstopniowa zmiane obrotów w obydwu kie¬ runkach od zera do pewnej wartosci maksy¬ malnej, nie mogly jednak znalezc zastosowania w tych przypadkach, gdy zachodzi potrzeba uzycia prostych, pewnych i latwo dajacych sie regulowac urzadzen do ciaglej zmiany liczby i kierunku obrotów, a to wskutek ich skompli¬ kowanej konstrukcji, niezadawalajacej wydaj¬ nosci, wielkiej masy i wysokiego kosztu naby¬ cia, glównie zas z powodu znacznego zuzycia sily potrzebnej do zmiany przelozenia.Wszystkie wymienione wad przez zastosowanie urzadzenia do zmiany obro¬ tów w sposób ciagly, które stanowi przedmiot wynalazku i przy pomocy którego moze byc zmieniana nie tylko liczba, lecz równiez i kie¬ runek obrotów. Wybitna ceche urzadzenia be¬ dacego przedmiotem tego wynalazku stanowi fakt, ze zmiane stosunku przeniesienia z walu napedzajacego na wal, napedzany otrzymuje sie przy pomocy prostego mechanizmu przenie&ie- niowego, prawie bez zapotrzebowania jakiej¬ kolwiek sily, podczas gdy obroty moga byc zmieniane w sposób ciagly w kazdym kierunku obrotu, od zera do pewnej maksymalnej war¬ tosci. Istota wynalazku polega na zastosowa¬ niu mechanizmu przenosni zuzytikowujacej sta¬ le wahania w jednym kierunku czlonów nape¬ dowych a to w celu osiagniecia zmiennego ru¬ chu obrotowego napedzanyich czesci mechaniz¬ mu. Ten ruch dokonywa sie przez przesunieciejednego albo wiecej walków, bedacych wlasci¬ wym elementem wlaczajacym miedzy czescia napedzajaca a czescia napedzana mechanizmu.Miara stosunku przeniesienia jest okreslona przez stopien chwilowego wykorzystania drogi stalych wahan wykonywanych przez elementy napedowe' i spowociowanych przez mimostrod albo jakikolwiek inny odpowiedni mechanizm umieszczony na osi napedzajacej. Jedna faza calego odchylenia jest suw roboczy, a druga faza jest suw jalowy, tak, ze pozadany kieru¬ nek obrotu napedzanego walu moze byc uzyska¬ ny przez wybór jednej albo drugiej fazy jako suwu roboczego.Fig. 1—6 na rysunku przedstawiaja przyklad urzadzenia wedlug wynalazku. Na walku nape¬ dzajacym 1 (fig. 1) osadzony jest mimosród 2 wlaczajacy prowadzenie elementu napedowego 4, zaopatrzonego w jeden albo kilka dwustron¬ nych wkladek 5 z ftumolkiami 6. Podczas suwu roboczego przy pomocy wkladek 5 prjyfcrzymy- wan« sa walki 7, 8, 9, 10 (fig. 4), przy czym liczba ich par zalezna jest od obciazenia, które ma byc przenoszone. Dla zadanego suwu robo¬ czego i kierunku obrotu jest zawsze czynna polowa ich liczby, tworzac element przenoszacy miedzy elementem napedowym 4 a tarcza na¬ pedzana 21, stale umocowana na wale U. pary walków 7, 10 i 8, 9 osadizone sa w dwóch ra¬ dialnych rowkach 12 czlona do nastawiania 13 posiadajacego dzwignie regulacyjna 14, db odrecz¬ nego ,mechanicznego albo elektrycznego stero¬ wania urzadzenia. Krawedzie 15, 16 i 17, 18 ra- diiajlnych rowkach 12 czlona do nastawiania 13 sluza jako oparcie dla walków 7, 10 i 8, 9. We¬ wnetrzne boczne powierzchnie radialnych row¬ ków 12 sluza jako prowadnice walków 7, 10 i 8, 9 i sprezyn 19^ Walki te sa wzajemnie przy¬ ciskane do przytyków 15, 16 i 17, 18, a to wsku¬ tek dzialania sprezyn 19, które sa dostatecznie silne do odciagniecia walków wstecz, aby w chwili gdy suw roboczy zostal ukonczony (fig. 5), walki, które wlasnie byly w dzialaniu, wró¬ cily do ich poczatkowego polozenia (fig. 4) pod¬ czas suwu jalowego. W ten sposób walki sa stale przygotowane do dzialania, kiedy zaczyna sie nowy suw roboczy.Jezeli dzwignia 14 jest ustawiona w poloze¬ niu zerowym (fig. 2), a wal napedzajacy 1 obra¬ ca sie, to wal napedzany 11 pozostanie bez ru¬ chu, poniewaz zadna strona wkladek 5 nie wla¬ cza walków i jedynie element napedowy 4 jest w ruchu, poruiscoajjac sie bez przenwy wahadlo¬ wo. Jednakze wtedy gdy dzwignia 14 zostanie przesunieta do pozycji pokazanej na fig. 4, to walki 7 i 8 porusza sie na drodze wahania gór¬ nych i dolnych wkladek 5, przy pomocy któ¬ rych podczas wahania zostana uchwycone i przycisniete do cylindrycznej czesci napedzanej tarczy 21, .która beda obracac w tym samym kierunkiu i o ten sam kat, o kjtóry walki 7, 8 zostaly przesuniete. Przez lekki obrót elemen¬ tu napedowego 4 spowoduje odsuniecie sie wal¬ ków od przytyków 15 i 18 (fig. 5), dociskajac w ten sposób ku dolowi sprezyny 19, które od¬ ciagna wsteaz wafflki db ich poczatkowego polo¬ zenia (fig. 4), kiedy suw roboczy zostal ukon¬ czony. Wielkosc kata przesuniecia walków pod¬ czas suwu roboczego jest równa katowi odchy¬ lenia dzwigni 14 i dlatego tez obrót napedza¬ nej tarczy 21 odpowiada katowi odchylenia, z czego wytnrikia, ze im wiejkszy jesit kat odchyle¬ nia dzwigni 14, tym wiekszy jest równiez obrót najpejdlzanego walu 11. Obrót ten wysitejpujacy w krótkich odstepach zgodnie z iloscia obro¬ tów walu napedzajacego 1, a przez to równiez zgodnie z iloscia wahan wykonanych przez ele¬ ment napedowy 4, daje jako wynik ciagly ruch napedzanego walu 11, Wtóry odpowiednio do chwilowego polozenia dzwigni 14 moze byc albo powolny, szybszy, staly zwalniajacy az do zera albo przyspieszajacy, az do wartosci mak¬ symalnej, przy czym mozliwe jest regulowanie szybkosci i kierunku ruchu dowolnie, badz od¬ recznie, badz tez przy pomocy srodków mecha¬ nicznych lub elektrycznych.Gdy dzwignia 14 wychyla sie ze swojego po¬ lozenia zerowego ku stronie przeciwnej (fig. 6), zmienia sie wtedy kierunek obrotu walu nape¬ dzanego 11, jakkolwiek kierunek obrotu walu napedzajacego pozostaje ten sam. Wsteczny kierunek obrotu moze byc uzyskany przez prze¬ stawienie dzwigni, tak iz poprzedni'suw jalowy staje sie suwem roboczym; walki 9 i 10, które do tego czasu byly nieczynne, zostaja wlaczone i staja sie walkami czynnymi, a to w nastep¬ stwie wymienionego wlaczenia przez przeciwne strony wkladek 5. Radialne cisnienia powstaja¬ ce ze strony walków na wymienialne wkladki 5, podczas suwu roboczego przechodza przez tlu¬ miki 6 i zostaja przejete przez pierscien 20 umieszczony na elemencie napedowym 4.Urzadzenie wedlug wynalazku umozliwia sta¬ la regulacje zakresu obrotów, zgodnie ze stop¬ niem odchylenia czlona do nastawiania 13, któ¬ ry, na przykladach przedstawionych na rysun¬ ku, moze byc poruszany przy pomocy dzwigni 14, np. o kat 30° w obie strony od zerowej po¬ zycji, tj. najwyzej o ten sam kat, o który wy¬ chylil sie element napedowy 4. W ten sposób uzyskano ciagla regulacje obrotów napedzane- — 2 —go walu 11 ad zera, np. do' 1712 ilosci obrotów walu napedzajacego polaczonego z napedem. A wiec jezeli naped robi 3600 obrotów na minu¬ te, a element napedzamy 4 wychyla ;sie tylko o 30°, wtedy mozna uzyskac ciagla regulacje na wale napedzanym od zera do 500 obrotów na minute, w kazdym kierunku.Jezeli parzy pomocy odpowiednich srodków elementt napedowy 4 uzyska wieksze stale od¬ chylenie na przyklad 60°, wtedy stanie sie równiez mozliwe odchylenie czlona do nasta¬ wiania 13 o kat 60° z kazdej strony pozycji ze¬ rowej; co umozliwi ciagla regulacje obrotów od zera do 600 obrotów na minute.Ten sam wynik mozna uzyskac laczac w sze¬ reg dwa elementy napedowe 4 odchylajace sie tylko o 30°, tak, iz wypadkowa ilosc obrotów walu napedzanego wzrosnie o 1/6, tj. 1/12+1/12, a wiec od zera do 600 obrotów na minute. Jezeli uzywa sie dwóch albo wiecej urzadzen w sze¬ regu, uklad musi byc tego rodzaju, ze po su¬ wie roboczym pierwszego urzadzenia nastepuje bezposrednio suw roboczy drugiego urzadzenia itd., tak, iz przez polaczenie wiekszej ilosci po¬ jedynczych urzadzen uzyskuje sie wyzszy sto¬ sunek przeniesienia, a przez to równiez wszyst¬ kie korzysci wynikajace z tego rodzaju ukladu.Opisane urzadzenie jest podane tylko jako przyklad urzeczywfetaieriia, który w rozmai¬ tych odmianach moze byc równiez uzyty do in¬ nych celów, bez jakiejkolwiek zmiany istoty wynalazku. PL