Znane jest mierzenie sil lub malych zmian wymiarów cial, na które dzialaja sily wywolujace odksztalcenie, za pomoca cienkich drutów oporo¬ wych, które ulegajac rozciaganiu zmieniaja swój opór elektryczny. Np. w celu zmierzenia napre¬ zenia rozciagajacego belke nakleja sie na nia W znany sposób druciki oporowe, które rozciaga¬ jac sie wraz z nia, wykazuja zmiane oporu elek¬ trycznego. Zmiany oporu daja sie latwo zmierzyc, a stosujac wzorcowanie za pomoca znanych sil mozna odnalezc wartosc sily mierzonej. Mierzenie sil i odksztalcen w wymieniony sposób pozwala np. na kontrole naprezen w czesciach maszyny w czasie jej pracy. Ujemna strona tego sposobu jest przede wszystkim koniecznosc czestego wzor¬ cowania np. przed kazdym pomiarem i po kazdym pomiarze, poniewaz druciki naklejone same przez sie zmieniaja swe naprezenia np. na skutek prze¬ suniec w plastycznej masie, za pomoca której sa naklejone, ponadto istnieje wplyw wilgoci i tem- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest mgr inz. Edmund Romer w Gli¬ wicach. peratury na klej, wplyw temperatury na opór drucików itp., które to czynniki utrudniaja wy¬ konanie dokladnego pomiaru.Przedmiotem wynalazku jest prosty przyrzad, oparty na wymienionej powyzej znanej zasadzie zmiany oporu przewodnika ze zmiana jego na¬ prezenia, za pomoca którego to przyrzadu mozna mierzyc male odksztalcenia lub sily, wywolujace te odksztalcenia. Przyrzad wedlug wynalazku uniezaleznia wyniki pomiaru od wlasciwosci kleju czy innej masy plastycznej, posiada dosko¬ nala kompensacje wplywu temperatury oraz za¬ chowuje przez dlugi czas swa charakterystyke i dlatego nie wymaga czestego wzorcowania, jest niewrazliwy na wstrzasy i moze byc latwo* her¬ metycznie zamkniety dla wykluczenia wplywu wilgoci lub dzialania czynnków korodujacych.Przyrzad wedlug wynalazku posiada cztery pary drutów oporowych lub uzwojen drutu po¬ miarowego, ulozone po dwie pod prostym katem do siebie. Sa one napiete w ramce lub innym od¬ powiednim uchwycie. Zwlaszcza korzystne oka¬ zalo sie napiecie drutów w pierscieniu stalowym, przy czym jedna para drutów lub uzwojen jestnipictirbardzo lekko, » druga do nitj prostopa¬ dla jest napieta bardzo silnie, lecz ponizej grani- cy^elastfrCLiiusci, Pqd wplywem zgniatania w kie^ ^ runku silnie napietych drutów nastepuje jego owalizacja, na skutek której druty silnie napiete ulegaja zluzowaniu, a luzno naciagniete napre¬ zaja sie, co daje najwiekszy efekt w zmianie oporu. Pomiar oporów czterech drutów lub uzwo¬ jen pozwala wnosic o sile zgniatajacej, przy czym fakt, ze wszystkie cztery druty lub uzwojenia znajduja sie w tej samej temperaturze, pozwala na wyeliminowanie wplywu temperatury* Szczególnie dogodne jest laczenie czterech mierzonych oporów w uklad zwany mostkiem Wheatstone'a, zawierajacy galwanometr wychyl kowy. Jezeli opory zostaly tak dobrane, iz sile równej zeru odpowiada polozenie zerowe galwa- nometru, pod wplywem .wzrostu sily sciskajacej pierscien nastepuje wychylanie sie galwanometru, które w pewnych granicach jest proporcjonalne do sily dzialajacej.Istnieje wiele róznorodnych mozliwosci stoso¬ wania przyrzadu wedlug wynalazku do rozmai¬ tych celów, np. do mierzenia sil uginajacych belke mozna go umiescic miedzy dwiema nakladkami, przymocowanymi do niej, które zblizaja sie na skutek ugiecia belki i zgniataja pierscien przy¬ rzadu. W przypadku mierzenia bardzo wielkich sil mozna przyrzad umiescic w jarzmie stalowym, które ulega zgniataniu pod ich wplywem* a nie¬ wielkie odksztalcenie jarzma przenosza sie na przyrzad. W przypadku nieduzych sil rozciagaja¬ cych mozna przyrzad umiescic w ten sposób, ze jego pierscien bedzie stanowil jedno ogniwo ukla¬ du rozciaganego.Wyzej wymienione przypadki nie wyczerpuja róznych sposobów wykorzystania przyrzadu we¬ dlug wynalazku do mierzenia sil lub odksztalcen.Na rysunku przedstawiono schematycznie przy¬ klad wykonania przyrzadu wedlug wynalazku i przyklad jego zastosowania.Fig. 1 przedstawia przyrzad wedlug wynalaz¬ ku, a mianowicie pierscien stalowy I, zaopatrzo¬ ny w cztery rozszerzenia 2, posiada napiete cztery uzwojenia drutu oporowego 3, 4, 5, 6 miedzy tymi rozszerzeniami. Druty te sa izolowane od masy pierscienia, a konce ich sa wyprowadzone do izo¬ lowanych zacisków, nie zaznaczonych na rysun¬ ku. W celu wywierania nacisku na pierscien je¬ dynie w scisle okreslonym kierunku, a mianowi¬ cie równoleglym do dwóch uzwojen i prostopa^ dlym do powstalych dwóch, pierscien 1 jest zao¬ patrzony w dwie koncówki stykowe 7, przyjmu¬ jace ten nacisk. Nalezy zaznaczyc, ze w przedsta¬ wionym na rysunku ukladzie uzwojenia 3 i 4 sa bardzo silnie naprezone, uzwojenia zas 5 i 6 bar¬ dzo lekko. Pod wplywem nacisku na koncówki stykowe 7 naprezenie w uzwojeniach 3 i 4 maleje, a w uzwojeniach 5 i 6 rosnie.Fig* 2 przedstawia schematycznie uklad do mierzenia bardzo wielkiej sily, dzialajacej w kie¬ runku pionowym w dól. Przyrzad wedlug wyna- " lazku jest umieszczony we wnetrzu cylindrycznego bloku stalowego 12, ustawionego na podstawie 13 i zaopatrzonego w glowice 14, na która dziala mierzona sila. Pod wplywem tej sily jarzmo ulega odksztalceniu, a to wywoluje nacisk na przyrzad wedlug wynalazku. Przez dobór przekroju i dlu¬ gosci bloku mozna mierzyc sily dowolnej wielko¬ sci chroniac przyrzad przed przekroczeniem gra¬ nicy elastycznosci zawartych w nim drucików opo¬ rowych oraz osiagajac dostateczna wielkosc wy- chylki galwanometru. PL