Wynalazek dotyczy urzadzenia glosnikowego, sluzacego do odtwarzania szerokiego pasma cze¬ stotliwosci akustycznych i zaopatrzonego w dwa glosniki: jeden do odtwarzania malych czestotli¬ wosci akustycznych i drugi do odtwarzania wiel¬ kich czestotliwosci akustycznych. Ten ostatni glo¬ snik, okreslany w dalszym ciagu jako glosnik wy- sokotonowy, jest osadzony wspólsrodkowo we¬ wnatrz glosnika, odtwarzajacego male czestotli¬ wosci akustyczne, i okreslanym w dalszym ciagu jako glosnik niskotonowy.Znanym jest stosowanie ukladu dwóch glosni¬ ków w celu umozliwienia • odtwarzania calego slyszalnego zakresu czestotliwosci, na jednako¬ wym poziomie. Jeden glosnik sluzy przy tym do odtwarzania niskich tonów, drugi zas do odtwa¬ rzania wysokich tonów, Jest przy tym rzecza ko¬ rzystna skojarzenie obydwu glosników w jedna calosc konstrukcyjna przez polaczenie mechanicz¬ ne niektórych czesci.W tym celu osadza sie np. wykladnicza tube glosnika wysokotonowego wspólosiowo z elemen¬ tem niskotonowym, zaopatrzonym w membrane papierowa, przy czym tuba ta jest umieszczona wewnatrz ukladów magnetycznych obydwóch glos¬ ników urzadzenia.W znanych rozwiazaniach konstrukcyjnych rdzen glosnika niskotonowego byl zaopatrzony w otwór, z którym laczyl sie otwór rdzenia glosni¬ ka, wyposazonego w tube wykladnicza. Obydwa laczace sie ze soba otwory stanowily czesci skla¬ dowe tuby wykladniczej do odtwarzania wysokich tonów, pnzy czym jej przedluzenie bylo utworzoneprzez nasadke, osadzona na wylocie rdzenia ele¬ mentu niskotonowego.Uklad talu posiadal jednal: rózne wady. Wy¬ konanie otworów bylo kosztowne, centrowanie zas czesci tuby wykladniczej, utworzonych przez wy¬ wiercenie otworów w obu rdzeniach, bylo ucia¬ zliwe i przyczynialo sie czesto do, powstawania braków. Na skutek dlawienia [strumienia magne¬ tycznego w szczelinie powietrznej rdzenia glosnika niskotonowego magnes musial posiadac duze roz¬ miary. Ponadto montaz byl równiez zwiazany z pewnymi trudnosciami.Urzadzenie wedlug wynalazku, usuwajace przy¬ toczone wady, jest przedstawione na rysunku, przy czym fig. 1 i 2 przedstawiaja tuby wykla¬ dnicze glosnika wysoko tonowego, fig. 3 zas przed¬ stawia zestaw urzadzenia wedlug wynalazku.Fig. 1 przedstawia normalnai prostoliniowa tube wykladnicza z otworem wlotowym 2 i otworem wylotowym 3. Otwór wlotowy jest zamkniety membrana 4, uruchamiana np. pradem elektrycz¬ nym. Przekrój przewodu dzwiekowego wzrasta poczawszy od otworu wlotowego 2 w sposób cia¬ gly, zgodnie ze znanym wzorem wykladniczym: A = Ao - e v • x w którym poszczególne oznaczenia wyrazaja, co nastepuje: A — przekrój w odleglosci x od wlotu tuby, Ao — przekrój otworu wlotowego, y — stala przewodu dzwiekowego, x — odleglosc przekroju A od otworu wloto¬ wego. , Calkowita dlugosc tuby wynosi l.Fig. 2 przedstawia przewód dzwiekowy wedlug wynalazku. Przewód dzwiekowy sklada sie z dwóch czesci, laczacych sie w miejscu, oznaczo¬ nym liczba 5. Pierwsza cylindryczna czesc prze¬ wodu dzwiekowego zaczyna sie przy otworze-wlo¬ towym 2, zamknietym membrana 4, oraz konczy w miejscu, oznaczonym liczba 5 i znajdujacym sie w odleglosci li od otworu wlotowego 2. W tym miejscu z pierwsza cylindryczna czescia laczy sie druga, wykladnicza czesc tuby, przy czym prze¬ krój tej ostatniej czesci rosnie w sposób ciagly zgodnie z podanym wyzej wzorem. Owa druga, wykladnicza czesc przewodu dzwiekowego jest za¬ konczona otworem wylotowym 3, znajdujacym sie w odleglosci la od miejsca, oznaczonego liczba 5.'Fig. 3 przedstawia praktyczne wykonanie urza¬ dzenia glosnikowego wedlug wynalazku. Tuba wykladnicza Z z otworem wylotowym 3 i otworem wlotowym 2 laczy sie z cylindrycznym otworem, przechodzacym przez rdzenie wysokotonowego ukladu magnetycznego 6 oraz niskotonowego ukladu magnetycznego 7, których powierzchnie tylne przylegaja do siebie. Otwór wlotowy 2 cy¬ lindrycznego przewodu dzwiekowego jest zam¬ okniety membrana 4. Membrana 9 glosnika nisko¬ tonowego jest podtrzymywana przez obsade 8, przymocowana do obudowy 7 glosnika.Zalety tego ukladu sa znaczne. Rdzenie magne¬ sów moga byc przewiercane oddzielnie z wystar¬ czajaca dokladnoscia. Centrowanie obu ukladów moze byc przeprowadzone przez nasadzenie ich na zaostrzony pret, który po zakonczeniu mon¬ tazu obu ukladów zostaje nastepnie usuniety z przewodu dzwiekowego.Magnes glosnika niskotonowego moze posiadac .. jmniejsze niz dotychczas rozmiary, poniewaz stru¬ mien magnetyczny w szczelinie powietrznej nie musi byc zwiekszany w celu osiagniecia prawi¬ dlowego natezenia pola magnetycznego, jak to mialo miejsce w przypadku przewiercenia rdzenia wedlug krzywej wykladniczej.~W przypadku otworu wykladniczego przekrój . rdzenia musial byc bowiem poszerzony stosownie - do przekroju w danym miejscu wykladniczego przewodu' dzwiekowego, przeznaczonego do prze¬ kazywania wysokich tonów. W zwiazku z tym powiekszal sie stopniowo przekrój szczeliny po¬ wietrznej, co pociagalo za soba koniecznosc zwie¬ kszenia strumienia magnetycznego w celu osia¬ gniecia niezbednego natezenia pola w tej szcze¬ linie.Jakosc odtwarzania nie ponosi jakiegokolwiek uszczerbku w przypadku konstrukcji wedlug wy¬ nalazku. Mozna udowodnic, ze cylindryczny prze¬ wód dzwiekowy przenosi akustyczny opór bier¬ ny w stosunku 1:1, w przypadku gdy Jest on ob¬ ciazony oporem falowym cg osrodka, gdzie c oznacza predkosc dzwieku, Q zas — mase wlasci¬ wa osrodka* Dla powietrza, przy temperaturze 20 °C i cisnieniu atmosferycznym, wynoszacym dynosek 76 cm/HK, c q jest równe 41,5 —• Wlasciwy ; cm8 akustyczny opór bierny cylindrycznego przewodu dzwiekowego po stronie wlotowej wyraza sie wiec wzorem: _ _ z2 + j.tg b ¦ Z . 1 +¦] z2 tg b • Z w którym poszczególne symbole oznaczaja: zi ..... . akustyczny opór bierny po stronie wlo- — 2 —towej, podzielony przez c Z2 akustyczny opór bierny, obciazajacy cylindryczny przewód dzwiekowy po stronie wy¬ lotowej, podzielony przez c e i \f—T b i/k2 — a2 Przy czym k = — 1 ..... . calkowita dlugosc tuby f czestotliwosc 2 n f0 a = , przy czym c y c f0 = r dolna czestotliwosc graniczna prze- 4 Ti ¦'¦ wodu dzwiekowego y ..... . wspólczynnik tuby wykladniczej Wzór ten wynika z ogólnego równania Klipscha: a k z2 - z2 ^ tg b • I - j k ^ b * l z,= a k 1 + g- tg b • t + j z2^ tg b . I dla przypadku, gdy cylindryczny przewód dzwie¬ kowy jest rozpatrywany jako tuba wykladnicza o wykladniku y = 0. 2nt Wówczas bowiem fo = 0, a = 0 oraz b — k= c Jesli do wzoru na akustyczny opór bierny po¬ stawic Z2 = 1 wypada, ze wtedy równiez zi = 1.Dowodzi to, ze cylindryczny przewód dzwieko¬ wy, obciazony oporem biernym c q wykazuje rów¬ niez po stronie wlotowej opór bierny cg. Jesli te¬ raz cylindryczny przewód dzwiekowy zostanie ob¬ ciazony po stronie wylotowej tuba wykladnicza, wówczas wystapia wyzej wzmiankowane stany z wystarczajacym przyblizeniem praktycznie dla wszystkich czestotliwosci, wiekszych od 2 f0, gdzie fo, oznacza czestotliwosc graniczna tuby wyklad¬ niczej, która zakonczony jest cylindryczny prze¬ wód dzwiekowy. ¦ • ¦ .Z powyzszej teorii wynika wiec, ze tuba wy¬ kladnicza moze byc przedluzona po stronie wlo¬ towej za pomoca czesci cylindrycznej, przy czym wlasciwosci przewodu dzwiekowego nie ulegna przez to istotnym zmianom.Cylindryczny przewód dzwiekowy, obciazony akustycznym oporem biernym tuby wykladniczej, dziala jak przewód o stosunku przenoszenia 1:1.Straty w tego rodzaju przewodzie moga nie byc uwzgledniane. Charakterystyka czestotliwosciowa ukladu nie ponosi jakiegokolwiek uszczerbku, po¬ niewaz jej czestotliwosc graniczna posiadajaca wprawdzie wieksza wartosc, niz w przypadku tu¬ by wykladniczej, która dochodzilaby az do mem¬ brany wysokotonowej 4, jest mniejsza od czesto tliwosci granicznej bocznika elektrycznego, przy której zaczyna dzialac element wysokotonowy* W omawianym przypadku czestotliwosc graniczna elementu wysokotonowego wynosi np. 900 Hz, podczas gdy czestotliwosc graniczna bocznika elek¬ trycznego, przy której zaczyna dzialac element wysokotonowy glosnika, wynosi w przyblizeniu 4500 Hz. Jesli element niskotonowy posiada pro¬ stoliniowa czesc charakterystyki, siegajaca do je¬ szcze wiekszych czestotliwosci, wówczas zapew¬ niona jest wystarczajaca zbieznosc charakterystyk obu glosników i wypadkowa charakterystyka cze¬ stotliwosciowa urzadzenia jest zadowalajaca.Stosownie do przytoczonych wywodów mate¬ matycznych jest rzecza niezbedna, aby czestotli¬ wosc graniczna bocznika elektrycznego wynosila 2 fa, tzn. byla dwa razy wieksza, niz czestotliwosc graniczna tuby wykladniczej wysokotonowego elementu urzadzenia, a to w tym celu, by przej¬ scie akustyczne z jednego elementu urzadzenia na drugi element przebiegalo plynnie i bez za¬ klócen.Nasadka 1 tuby wykladniczej winna byc wyko¬ nana mozliwie jak najdokladniej. Nasadka meta¬ lowa bylaby kosztowna. Z tego powodu, jak rów¬ niez ze wzgledów akustycznych korzystnie jest sto¬ sowac masy plastyczne. PL