Znane sa frezy profilowe, skladajace sie z glo¬ wicy nozowej i z wymiennie osadzonych w niej nozy z metalu twardego, które sa rozlozone we¬ dlug róznych promieni zarówno na obwodzie, jak i na boku glowicy nozowej, odpowiednio do obrabianego profilu. Sa to noze w rodzaju nozy tokarskich, które róznia sie miedzy soba odpo¬ wiednio do zadanego profilu, wzglednie posia¬ daja rózne ksztalty ostrzy. Poszczególne noze maja wiec okreslone, lecz rozmaite ksztalty spe¬ cjalne, wskutek czego wymiana nozy jest utrud¬ niona i koszt narzedzi jest znaczny. Poza tym poszczególne noze tego typu w razie stepienia wzglednie uszkodzenia czesci ostrza wymagaja •ponownego naostrzenia i ewentualnie ponownej regulacji, co jest uciazliwe i zmudne. Oprócz te¬ go w przypadku wykruszenia sie ostrza w jed¬ nym miejscu, zachodzi potrzeba zeszlifowania calego ostrza az do glebokosci wylomu, co jest nieracjonalne i przyczynia sie do szybkiego zu¬ zycia noza.Celem wynalazku jest usuniecie tych niedo¬ godnosci i stworzenia freza profilowego, sklada¬ jacego sie z glowicy nozowej i wymiennie na¬ kladanych nozy z metalu twardego, przy czym wylacznie w tym frezie lub przynajmniej w prze¬ waznej liczbie takich frezów zastosowane sa je¬ dnakowe poszczególne noze tak, iz uszkodzenie takich nozy przez uderzenie lub pekniecie jest prawie calkowicie uniemozliwione, a czesto i gle¬ bokosc niezbednego szlifowania nozy, jak rów¬ niez i niezbedna przy tym praca regulowania przy obsadzaniu w glowicy sa zmniejszone do minimum.Wynalazek polega w zasadzie na tym, ze glo¬ wica nozowa jest zaopatrzona w wielka liczbe jednakowych nozy tarczowych lub wielobocz- nych, rozmieszczonych w znany skadinad sposób poprzecznie do kierunku obrotu glowicy nozo¬ wej, nastawnych i dajacych sie obracac obok siebie, zachodzacych jeden za drugi w rozmiesz¬ czeniu szeregowym, przy czym noze tarczowe, która ze wzgledu na ksztalt profilu tna boczna czescia obwodowa, sa ustawione ukosnie wzgle¬ dem kierunku obrotu glowicy nozowej dla uzy-skania jednakowego kata skrawania wzglednie kata przylozenia.Znane |a dobrze ^naeanef ^zalety nozy tarczo¬ wych^ # Iforówn^iiu z npzsirSi z twardego meta¬ lu typu tokarskiego, polegajace na tym, ze w ra¬ zie stepienia pracujacej czesci ostrza, nie ma potrzeby natychmiastowego ostrzenia lecz wy¬ starczy pewne obrócenie noza tarczowego, przy wykruszeniu zas którejkolwiek czesci noza mo«z- na to uwzglednic przy zakladaniu noza tak, iz nie ma potrzeby szlifowania ostrza na cala gle¬ bokosc wylomu. Z tego powodu byly juz propo¬ nowane frezy- czolowe i f walcowe, wykonane w postaci glowicy z zalozonymi kolowymi lub wielobocznymi nozami tarczowjrnii, rozmieszczo¬ nymi dokladnie jeden za drugim wzgledem kie¬ runku obrotu. W glowicach frezów profilowych takie noze tarczowe (byly dotychczas umieszcza¬ ne z pominieciem faktu, ze przy frezowaniu kola moze byc skrawany tylko luk, wzglednie w przypadku prostej krawedzi wieloboku moze byc skrawana tylko prosta, lecz nie dowolny in¬ ny profil.Istota wynalazku polega na tym, ze prawie kazda linia profilowa moze byc przedstawiona jako obwiednia kól, wzglednie przez ustawienie obok siebie krótkich cieciw moze byc nia w przy¬ blizeniu zastapiona, a kola, wzglednie wieloboki nawet przy dostatecznie ciasnym rozmieszczeniu, wzglednie krótkie boki wieloboków wykazuja tylko nieznaczne odchylenia od wymaganej linii profilowej, przy tym pomijane sa w wielu -przed¬ miotach obrabianych. Takie ciasne rozmieszcze¬ nie kól wzdluz profilu, które w praktycznym wykonaniu stanowi glowice o wielkiej liczbie nozy, jest zupelnie mozliwe wlasnie przy zasto¬ sowaniu nozy tarczowych. Ostrze okragle dotyka przedmiotu obrabianego w chwali rozpoczecia wrzynania sie tylko w jednym punkcie, podczas gdy noze tokarskie o ostrzu prostym stykaja sie z przedmiotem obrabianym wzdluz linii prostej.Wobec tego szerokosc wióra w pierwszym przy¬ padku rozpoczyna sie od zera i wzrasta stopnio¬ wo, natomiast przy uzyciu noza tokarskiego wiór zaraz od poczatku posiada calkowita swa sze¬ rokosc. Podobnie rzecz sie ma przy wychodze¬ niu noza z przedmiotu obrabianego tak, iz prze¬ krój wióra, który wzrastal od zera — obniza sie do zera i zamiast obciazenia udarowego, jak to ma miejsce w przypadku nozy typu tokarskiego, osiaga sie lagodnie wzrastajace obciazenie noza wzglednie glowicy nozowej, tak iz wrzynac sie moze jednoczesnie wieksza liczba nozy bez na¬ razania wytrzymalosci ostrza, pod warunkiem sztywnej budowy maszyny.Pomijajac jednak korzystne okolicznosci, wy¬ nikajace z zastosowania nozy tarczowych, frez profilowy wedlug wynalazku posiada te zalete, ze poszczególne noze sa w nim jednakowe, co ulatwia ich wymiane i przyczynia sie w ogóle do znacznego obnizenia kosztów narzedzi. Pozo¬ stajace na obrabianym przedmiocie wzniesienia, wzglednie nierównosci na profilu, mozna latwo zmniejszyc. A wiec, np. pewien frez profilowy, przeznaczony do frezowania obreczy kól kolejo¬ wych, pozostawial na przedmiocie obrabianym wzniesienia wzdluz obwodu o wysokosci tylko od 0,1 do 0,3 mm, co w tym przypadku jest zu¬ pelnie dopuszczalne.Odpowiednio do ksztaltu pozadanego profilu nie wszystkie noze skrawaja przednia czescia krawedzi obwodowej wzgledem kierunku obrotu glowicy nozowej (jak w przypadku frezów wal¬ cowych), lecz te noze, które ksztaltuja wystepy lub wglebienia — skrawaja w mniejszym lub wiekszym stopniu boczna czescia ostrza. Jest oczywiste, ze wskutek tego. przy normalnym u- stawieniu wszystkich hozy tarczowych w sto¬ sunku do kierunku obrotu — noze sa polozone w plaszczyznie, równoleglej do osi glowicy i, jak w przypadku frezów walcowych otrzymuje sie rózne katy skrawania wzglednie katy przyloze¬ nia. Aby móc jednak stosowac noze w sposób jednakowy dla frezowania, osadza sie je w glo¬ wicy nozowej w róznych polozeniach, nachylo¬ nych jednak wzgledem kierunku obrotu.Szczególnie korzystne wykonanie takich nozy wedlug wynalazku jest nastepujace: noze stano¬ wia tarcze z twardego metalu, osadzone obroto¬ wo i nastawnie w tulei mimosrodowej, osadzo¬ nej równiez obrotowo w glowicy nozowej. Gdy, czesc ostrza zostanie stepiona lub uszkodzona, to tarcza z twardego metalu moze byc obrócona w tulei o pewien kat tak, iz .bedzie pracowac no¬ wa krawedz tnaca bez koniecznosci natychmia¬ stowego ostrzenia. Aby po naostrzeniu calej tar¬ czy, co jest równoznaczne ze zmniejszeniem srednicy tarczy, mozna bylo znowu trafic kra¬ wedzia tnaca na odpowiednia zadana srednice freza, wystarczy tylko przekrecic sama tuleje mirnosrodowa, przy czym mimosrodowosc tulei wyrównuje zmniejszenie srednicy na skutek ostrzenia tarczy z twardego metalu. Taki prosty sposób nastawiania nozy byl niemozliwy w za¬ stosowaniu do frezarek walcowych, gdyz przy przekrecaniu tulei mimosrodowej jednoczesnie nastepowaloby boczne przesuniecie noza tarczo¬ wego (równolegle do osi glowicy nozowej), który wystawalby wówczas z szeregu pozostalych no¬ zy i przejalby sam na siebie cala prace skrawa¬ nia: wstepnego. We frezie profilowym wedlug — 2wynalazku nieznaczne przesuniecie boczne nie gra zadnej roli.Poza tym noze tarczowe z twardego metalu sa wykonane wedlug wynalazku symetrycznie wzgledem plaszczyzny srodkowej, prostopadlej do ich osi* Dzieki temu noze mozna obrócic i wy¬ korzystac obydwie krawedzie obwodowe Jako krawedzie tnace tak, iz czas pracy kazdego no¬ za jest podwójnie zwiekszony.Poniewaz noze tarczowe musza miec pewna minimalna srednice ze wzgledu na ich zamoco¬ wanie, nastawnosc, wymagana mozliwosc ostrze¬ nia, ich liczbe ogólna, ograniczona przez wymia¬ ry glowicy nozowej i t. d., nie mozna nimi obra¬ biac wydrazen o mniejszym promieniu krzywiz¬ ny, niz najmniejszy promien tarczy jak to, np. ma miejsce w przypadku obrabiania walu kor- bowego w przejsciu od czopa do ramienia korby.W dalszym rozwinieciu wynalazku frez profi¬ lowy, nadajacy sie do frezowania czopów walów korbowych i t. d., otrzymuje sie tak, ze glowi¬ ca nozowa posiada do obrabiania wydrazen o ma¬ lym promieniu krzywizny dodatkowe, podobne do tokarskich, noze ksztaltowe z twardego me¬ talu, nastawne wzglednie wymienne, przy czym ich os podluzna lezy najlepiej na dwusiecznej kata szyjki wglebienia profilu frezowanego. Przy pomocy takiego freza profilowego mozna wiec frezowac w jednej operacji roboczej, zarówno czopy korbowodu, jak i korby wraz z lezacymi miedzy nimi wglebieniami, przy czym do frezo¬ wania czopów i wykorbien stosuje sie jednako¬ we noze tarczowe, a tylko do frezowania wgle¬ bien stosuje sie noze ksztaltowe, tak iz zalety freza z nozami tarczowymi pozostaja zachowane.Noze ksztaltowe maja ksztalt prostokatny pryzmatyczny o powierzchniach ostrza, prosto¬ padlych do obu szerszych powierzchni bocznych i sa wstawione do glowicy nozowej z niewiel¬ kim nachyleniem wzgledem plaszczyzny promie¬ niowej. W ten sposób otrzymuje sie dwie rów¬ ne krawedzie tnace tak, iz w razie stepienia jednej krawedzi wystarczy przekrecic noze ksztaltowe, alby imiec je gotowe natychmiast do pracy, dzieki czemu czas uzytkowania tych nozy do chwili niezbednego ostrzenia równiez jest po¬ dwojony. Nachylone polozenie nozy daje przy tym zadany kat skrawania wzglednie kat przy¬ lozenia.Szczególnie proste i celowe umocowanie wzgle¬ dnie wyregulowanie nozy ksztaltowych w glo* wicy nozowej osiaga sie przez to, ze opie¬ raja sie one w glowicy na wymiennej podpór¬ ce pasowanej i moaa byc ustalone za pomoca klina, docisnietego sruba. Oczywiscie jest rów¬ niez mozliwe zastosowanie nastawnej sruby re¬ gulacyjnej do podparcia noza ksztaltowanego.Przedmiot obrabiany ma czesto w swym za¬ rycie znaczne naddatki do obróbki, to znaczy, i» w zarysie profilowym nalezy skrawac zmienne ilosci materialu. A wiec, np. w przypadku walu korbowego nalezy na bokach i wglebieniach szyjek wybierac znacznie wiecej materialu, niz na czopach cylindrycznych. Z tego wynika nie* jednakowe zuzycie nozy, pracujacych w róznych miejscach profilu, a zatem i niejednakowa trwa¬ losc nozy. Aby tego unfcnac, liczba nozy tarczo¬ wych wzglednie ksztaltowych, rozmieszczonych na glowicy w poszczególnych kolach obwodo¬ wych i pracujacych na tych samych miejscach profilu, jest wedlug wynalazku — rózna w za¬ leznosci od niejednakowej ilosci materialu skra¬ wanego. Kazdy poszczególny nóz przeto ma w przyblizeniu do skrawania jednakowa ilosc materialu, a wiec podlega prawie jednakowemu zuzyciu, przez co czas uzytkowy freza az do chwili wymaganego ostrzenia nozy, jest znacznie zwiekszony. W tym przypadku uwydatnia sie równiez zaleta freza wedlug wynalazku w po¬ równaniu z frezem profilowym o nozach, zajmu¬ jacych caly profil. Ostrza takie, wobec koniecz¬ nosci szlifowania ich na calej dlugosci, zuzywa¬ ja sie oczywiscie w miejscach najwiekszego skrawania materialu równie silnie, wzglednie szybko, jak w miejscach pozostalych i dlatego powinno byc przeprowadzane ostrzenie calych nozy, co jest nadzwyczaj nieekonomiczne.Na rysunku przedstawiono przyklad wykona¬ nia wynalazku przy czym fig. 1 przedstawia schematycznie w zwiekszonej podzialce rozmie¬ szczenie nozy tarczowych na calej szerokosci glowicy freza profilowego do obrabiania wien- ców kól kolejowych, fig. 2 — czesciowy prze¬ krój glowicy wzdluz linii II — II na fig. 1, fig. 3 — zas szczegól umocowania noza tarczowe* go w glowicy tarczowej. Fig. 4 przedstawia roz¬ mieszczenie nozy wzdluz szerokosci glowicy no¬ zowej we frezie profilowym do frezowania czo¬ pów korbowych, fig. 5 i 6 zas przedstawiaja umocowanie noza tarczowego wzglednie ksztal¬ towego w tej glowicy w przekroju wzdluz linii V — V wzglednie VI — VI na fig. 4.W glowicy nozowej 1, która w swym zarysie podstawowym odpowiada negatywowi profilu wienca kola kolejowego, jest osadzana wieksza liczba jednakowych nozy tarczowych 3 —$8. Na fig. 1 oznaczono je przewaznie tylko za pomoca ich osi wzglednie srodków. Rozklad tych nozy na szerokosci glowicy nozowej jest dobrany tak, ze linia profilowa wienca jest obwiednia nozy tar¬ czowych, przy czym odchylki (wzniesienia), po¬ zostajace na przedmiocie obrabianym nie .prze¬ kraczaja w zarysie profilu dopuszczalnych granic.Oczywiscie noze tarczowe sa rozmieszczone nie _ 3 —wzdluz glowicy nozowej lecz na jej obwodzie, froze 10, 11 i 19 — 38 skrawaja swa przednia czescia obrotowa, liczac w kierunku obrotu glo¬ wicy nozowej, i dlatego sa rozmieszczone wzgle¬ dem niej prostopadle (leia w plaszczyznie, rów¬ noleglej do osi glowicy), natomiast noze 3 — 9 i 12 — 17, które obrabiaja boki wienca oporo¬ wego, skrawaja mniejsza lub wieksza czescia obwodowa boczna wzgledem kierunku ruchu i dlatego w celu uzyskania przy pomocy nozy tego samego ksztaltu wszedzie jednakowych ka¬ tów .skrawania wzglednie katów przylozenia, sa one osadzone w róznych polozeniach, nachylo¬ nych wzgledem kierunku ruchu, lozone w plaszczyznie, przecinajacej os glowicy).Takie odmienne polozenie ukosne (noze 3, 7) w przeciwienstwie do normalnego polozenia (nóz ii) jest widoczne na fig. 2. Noze sa umieszczo¬ ne w cylindrycznym wydrazeniu glowicy nozo¬ wej i wystaja w pewnej czesci swej krawedzi obwodowej poza obwód noza.Wedlug fig. 3 nóz tarczowy 39 jest wykonany z twardego metalu i umocowany mimosrodowo na tulejce 40, która posiada kolnierz Ul, zacho¬ dzacy na czolowa powierzchnie noza tarczowe¬ go, i jest osadzona obrotowo w wydrazeniu 4% glowicy nozowej. Tuleja 40 a tym samym i nóz tarczowy 39 sa przymocowane wzglednie ustalo¬ ne za pomoca sruby 43. Po obluznieniu sie sru¬ by mozna obrócic tarcze, oddajac do pracy no¬ wa czesc krawedzi skrawajacej. W razie prze¬ krecenia tulejki, która w tym celu posiada na swej powierzchni czolowej rowek UU, nóz dzieki osadzeniu mimosrodowemu, zostaje przesuniety wzledem promienia glowicy nozowej to znaczy przekrecony wokól swojej osi.Nóz tarczowy 39 jest symetryczny w przekro¬ ju wzgledem plaszczyzny, przechodzacej przez jego srodek i równoleglej do jego podstawy, tj. prostopadlej do jego osi, a wiec ma w najprost¬ szym przypadku przekrój prostokatny lub kwa¬ dratowy tak, iz ten nóz moze byc odwrócony i jego obydwie krawedzie obwodowe moga byc wykorzystane, jako ostrza.Wedlug fig. 4 — 6 w glowicy nozowej la, slu¬ zacej do frezowania czapa 2a walu korbowego, jest rozmieszczonych równomiernie na obwodzie osiemaascie nozy z twardego metalu 45 — 62, z których noze 46, 49, 62, 55, 58 i 61 sa wykonane w postaci tokarskich nozy ksztaltowych, pozo¬ stale zas sa to jednakowe noze tarczowe. Roz¬ mieszczenie nozy na szerokosci glowicy nozowej jest tego rodzaju, ze linia profilowa czopa walu korbowego i przyleglych ramion bocznych stano¬ wi obwiednie kolowych tarcz nozowych, nato¬ miast obydwa wglebienia szyjkowe pomiedzy powierzchniami bocznymi i czopem' kftrboWym, których promien krzywizny jest mniejszy, niz promien noza tarczowego, sa obrabiane przez no¬ ze ksztaltowe. Os podluzna nozy ksztaltowych lezy na dwusiecznej kata wglebienia szyjko¬ wego.Poniewaz w szyjkach wglebionych i na kra¬ wedziach bocznych jest zasadniczo wiecej mate¬ rialu do skrawania, anizeli wzdluz czopa korbo. wego, zastosowano po trzy noze ksztaltowe 49, 55, 61 wzglednie 46, 52, 58 i po dwa boczne skrawajace noze tarczowe 47, 56 wzglednie 51, 60, które, lezac dokladnie jeden za drugim, skrawaja profil w tym samym miejscu, nato¬ miast w pozostalych miejscach skrawania, to jest wzdluz czopa korbowego, zastosowano tylko po jednym nozu tarczowym.Noze ksztaltowe sa prostokatne i pryzmatycz¬ ne, a ich powierzchnie ostrza 63 sa prostopadle do dwóch szerszych powierzchni bocznych, dzie¬ ki czemu otrzymuje sie dwie jednakowe krawe¬ dzie skrawajace 63a, 63bt które moga byc na przemian uzyte do pracy, przez co podwaja sie trwalosc noza. Aby uzyskac potrzebny kat skra¬ wania noze sa umieszczone z niewielkim nachy¬ leniem wzgledem plaszczyzny promieniowej 64 w glowicy nozowej i.W odpowiednich ukosnych wydrazeniach glo¬ wicy nozowej 1 sa umieszczone oprawki 65, na wystepach których opieraja sie noze ksztaltowe za posrednictwem wymiennej wkladki 66. Do umocowania nozy ksztaltowych przewidziane sa kliny 67, które moga byc dociagane przy pomo¬ cy sruby 68. Po zluzowaniu klinów 67 noze ksztaltowe mozna wyjac. Regulowanie nozy po dokonaniu ostrzenia odbywa sie przez wymiane wkladki 66.Noze tarczowe sa w tym przypadku osadzone na czopach 69, umocowanych w obsadzie 65a i moga byc równiez umocowane za pomoca ta¬ kich samych klinów 67 i srub 68. Do regulowa¬ nia nozy tarczowych obsada 65a posiada snibe regulacyjna 70, która zaciska je w gfowicy no¬ zowej. PL