W maszynach do liczenia narzady nastawne przyrzadu do nastawiania (kola szczeblowe, za- tyczki, kola Thomasa itd.) sa zazwyczaj podczas calego przebiegu liczenia zahamowane w poloze¬ niu nastawionym. Gdy jednak te narzady na- stawcze po nastawieniu na polozenie zerowe, czyli uprzatnieciu, zostaja ponownie doprowa¬ dzone do polozenia wyjsciowego, wówczas wszyst¬ kie one lub niektóre z nich nie sa zahamowane, totez moga byc nieumyslnie poruszone z ich po¬ lozenia zerowego równiez w tych mianowaniach, gdzie wartosci nie byly nastawiane i które przeto winny wykazywac zero. Moze to powodowac Wedy rachunkowe oraz zacinanie sie maszyny.Po nastawieniu na zero wszystkie czliony na ¦tawcze powinny byc gotowe do nowego nasta¬ wiania i dlatego wedlug sposobów dotychczas stosowanych nie powinny byc zahamowane, gdyz w przeciwnym przypadku nie mogloby odbyc sie nastawianie.Tego rodzaju niezamierzony ruch nienastawio- nych czlonów nastawczych moze zajsc laitwo, np. na skutek tego, ze maszyne do liczenia na¬ stawiona calkowicie lub czesciowo na zero prze¬ nosi sie z jednego miejsca na drugie i przez nieostroznosc np. traci.W znanych maszynach do liczenia narzady nastawcze, np. w postaci kól szczeblowych, sa natychmiast po ich nastawieniu dobrze zahamo¬ wane, ale kolo szczeblowe, które ma byc wlasnie nastawione oraz kola szczeblowe lezace najblizej niego i nienastawione (znajdujace sie równiez na ostrzu klina zerowego) nie sa zahamowane, totez moga byc nieumyslnie wysuniete z ich po¬ lozenia zerowego.Wynalazek dotyczy maszyn do liczenia, daja¬ cych sie nastawiac za pomoca klawiszy. W tego rodzaju maszynach dla utrzymania narzadów nastawczych w polozeniu zerowym nie mozna stosowac silnych hamulców sprezynowych, gdyz powodowalyby one koniecznosc pokonywania zbytduzego oparu, a wiec nacisk na klawisze musial¬ by byc ^byt znaczny. Wynalazek umozliwia usu¬ niecie wymienionych niedogodnosci za pomoca urzadzenia, które w skuteczny sposób rygluje wszystkie narzady nastawcze, a pnzeto zapobiega nie umyslnemu ich przesunieciu.Cecha przyrzadu wedlug wynalazku jest to, ze czlony nastawcze nastawione na zero, a wiec znajdujace sie w polozeniu spoczynku, unieru¬ chamia sie przy pomocy rygla, kitóry moze byc zwolniony tylko pod dzialaniem klawiszy przy nastawianiu, zanim rozpocznie sie wlasciwy ruch nastawiania odpowiedniego narzadu na- stawczego.Na rysunku przedstawiono dwa przyklady wykonania urzadzenia wedlug wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia widok z przodu, cze¬ sciowo w przekroju, wirnika kola szczeblowego z urzadzeniem do unieruchamiania wedlug wy¬ nalazku, fig. 2 — czesc srodkowa fig. 1 widziana z góry, przy czym górne czesci kól szczeblowych sa pominiete, fig. 3 — przekrój wzldluz linii III-III na fig. 1, fig. 4 — widok boczny kola szczeblowego z pominieciem krazka lukowego, fig. 5 — przekrój jak na fig. 3 innej postaci wy¬ konania, fig. 6 — widok boczny kola szczeblo¬ wego z fig. 5 z pominieciem krazka lukowego.Fig. 1—4 odnosza sie do maszyny z kolami szczeblowymi dajacymi nastawiac sie ze sred¬ niego polozenia zerowego w dwóch kierunkach, fig. 5 i 6 zas odnosza sie do zastosowania wy¬ nalazku do maszyny, w której szczeble nastawia sie przez obrót w jednym tylko kierunku. Na fig. 1—4 wal 1 umieszczony lozyskowo w pod¬ stawie maszyny obraca sie np. za pomoca korbki recznej, nie przedstawionej na rysunku poprzez przekladnie zebata 2. Na wale 1 umieszczona jest karetka 8, która moze sie przesuwac wzdluz walu 1, ale nie moze sie wokól niego obracac.Na karetce znajduje sie wirnik szczeblowy, który sklada sie w znany sposób z pewnej ilosci kól U polaczonych sztywno z karetka i posiadajacych szczeble 22, oraz z takiej samej ilosci krazków lukowych 5 do nastawiania szczebli 22. Nasta¬ wianie szczebli za pomoca zlobków 6 (fig. 3) od¬ bywa sie w tej postaci wykonania w dwóch kierunkach i kola szczeblowe nastawia sie ko¬ lejno od lewej strony ku prawej na fig. 1 i 2 za pomoca systemu klawiszy, przy czym kazdora¬ zowo przesuwa sie je w lewo, aby po nastawie¬ niu jednego kola szczeblowego nastepne kolo zostalo wprowadzone w polozenie nastawiania.Krazek lukowy posiada dwa wyciecia 28 i 2A, w które moga wchodzic uruchamiane za pomoca klawiszy dzwignie 25 wzglednie 26, aby w za¬ leznosci od wielkosci cyfry nacisnietegoklawisza obrócic (krazek lukowy o odpowiedni kat w kie¬ runku zgodnym lub przeciwnym do kierunku obrotu wskazówek zegara.Na wale 1 umocowane sa dwie tarcze 7 i 8 (fig. 1), a miedzy nimi znajduje sie równolegla do walu szyna 9, która wraz z tarczami 7 18 oraz walem 1 tworzy sztywna calosc. Prowadni¬ ca hamujaca 10 osadzona jest w uszku 11 szyny 9 tak, ze moze sie przesuwac tylko wzdluz osi szyny. Prowadnica 10 posiada narzad 12, który swa obnizona czescia jest przymocowany nita¬ mi 18 do narzadu do nastawiania zerowego 1U, posiadajacego klinowe ostrze 15 (fig. 2) o dwóch ukosnych brzegach, które czesciowo przechodza w boki równolegle. Narzad 1U posiada przekrój wygiety wspólsrodkowo z walem 1 i kolami szczeblowymi U, 5. Narzad 1U moze wiec razem z prowadnica hamujaca 10 przesuwac sie osio¬ wo o pewna odleglosc, przy czym narzad 1k slizga sie po dolnej stronie szyny 9.Nieprzesuwalna szyna 9 posiada podluzne, osiowe wyzlobienie 16 (fig. 1, 3), w którym moze sie slizgac nizsza czesc prowadnicy hamuja¬ cej 10.Szyna 9, prowadnica 10 i narzad do nasta¬ wiania zerowego 1A. przechodza przez wyzlobie¬ nia w narzadach nastawczych, to jest kolach 4 i krazkach lukowych 5. Krazki lukowe 5 musza dla nastawiania szczebli obracac sie wokolo walu i (i karetki 8), totez wyciecia 19 w kraz¬ kach 5 powinny posiadac ksztalt przedstawiony na fig. 3. Na zewnetrznym kolowym brzegu wyciecia 19 znajduje sie dziewiec czesci 20, któ¬ rych wzajemne katowe olddalenie odpowiada dokladnie odleglosciom katowym dziewieciu nastawien (dla cyfr 0, 1, 2,.... 9) krazka lukowe¬ go 5. Wyciecie 19 ma zasadniczo ksztalt wycin¬ ka pierscienia kolowego, którego kat rozwarcia jest mniej wiecej równy odpowiedniemu katowi narzadu U. Na przeciw bocznych kól narza¬ du 14 oporki 21 sa odgiete od krazków luko¬ wych 5 (fig. 2).Kazde kolo szczeblowe 4 posiada sworzen 27, na którym osadzona jest obrotowo dzwignia hamujaca 28, posiadajaca odgieta wypustke 29, która stale zahacza o kolowy rowek 80 krazka lukowego 5, wspólosiowy z walem. Rowek 80 posiada w srodku naciecie 31, w które wchodzi wypustka 29 pod dzialaniem sprezyny 82, gdy krazek lukowy 5 znajduje sie w polozeniu srod¬ kowym, a wiec gdy odpowiadajace mu kolo szczeblowe nastawione jest na zero. W tym po¬ lozeniu ukosne powierzchnie SU, bedace czescia- — I —mi dzwigni 28, wchodza w wyciecie 28 i 24, jak to przedstawiono ma fig. 3.Kazdy krazek Lukowy 5 jest wiec zabezpie¬ czony w polozeniu zerowym za pomoca urza¬ dzenia ryglujacego 29, 31, S2 i moze byc poru¬ szony dopiero po podniesieniu zapory. W ten sposób wykluczone jest niezamierzone porusze¬ nie sie krazka lukowego.W polozeniu zerowym wszystkie krazki luko¬ we 5 wraz z odpowiednimi kolami szczeblowymi sa nastawione na zero i zabezpieczone urzadze¬ niem ryglujacymi 29, 31, 32. Po nacisnieciu kla¬ wisza z cyfra odpowiednia dzwignia nastawcza JS5, 26 naciska na zewnetrzny lewy krazek lu¬ kowy, odpowiadajacy najwyzszemu mianowaniu.Dzwignia uderza wtedy najpierw przy ukosnej powierzchni SA o dzwignie ryglujaca 28 i wy¬ chyla ja tak, ze wypustka 29 wychodzi z wy¬ ciecia SI, przy czym krazek lukowy 5 zostaje odryglowany. Pirzy dalszym wychylaniu dzwig¬ nia 25 i 26 obraca krazek lukowy tak daleko, az uruchomi sie ilosc szczebli odpowiadajaca cyfrze nacisnietego klawisza. Wypustka 29 moze przy tym bez przeszkoli wslizgnac sie do row¬ ka 30. Gdy nastepnie zwolni sie klawisz cyfrowy, wówczas dzwignia 25, 26 wraca pod dzialaniem sprezyny w polozenie spoczynku, a równoczes¬ nie karetka 3 przesunie sie w znany sposób osiowo w lewo o jeden skok ((fig. 1, 2). Przy tym przesuwaniu narzad 12 wchodzi w. odpo¬ wiednie wyciecie 20 tak, ze nastawiony krazek lukowy zostaje zaryglowany w nastawionym polozeniu. Proces ten powtarza sie przy kolej¬ nym nastawianiu nastepnych kól szczeblowych.Kola szczeblowe nienastawione, a wiec be¬ dace jeszcze w polozeniu zerowym, zostaja przy tym zaryglowane za pomoca narzadów 29, SI.Ryglowanie kól szczeblowych, nastawionych i znajdujacych sie w polozeniu zerowym, jest takie same równiez i podczas czynnosci liczenia, poniewaz w obu przypadkach jest ono nieza¬ lezne od obrotu kól szczeblowych i osiowego ich przesuwania. Ryglowanie jest wiec równiez nie¬ zalezne od obrotu korbki recznej lub poruszanej za pomoca silnika.Po uttspnczonym liczeniu kola szczeblowe moga byc bez trudu nastawione na zero przez prze¬ suniecie klina 14 w znany sposób w lewo, fig. 1 i 2). Narzad 12 wyciaga sie przy tym kolejno z wyciec krazków lukowych, które dzieki temu zostaja uwolnione i nastawione na zero kli¬ nem 1A, przy czym rygle- 29, SI zaskakuja.Po nastawieniu na zero wszystkie krazki lu¬ kowe i kola szczeblowe sa wiec zaryglowane w ioh polozeniu zerowym i tylko przez nowe nastawienie moga byc z tego zaryglowanie zwolnione.Zwolnienie dzwigni hamujacej ££ przez dzwig¬ nie wychylna 25, 26 odbywa sie pod wplywem bardzo nieznacznej sily, gdy dzwignia stopnio¬ wo slizga sie i podnosi wzdluz po odpowiednich powierzchniach ukosnych SA dzwigni hamuja¬ cej 28. Czop obrotowy 27 klamki znajduje sie w znacznym oddaleniu od miejsca zaczepiania odpowiedniej dzwigni 25, 26 i sprezyna £# moze byc slaba, na skutek czego konieczny jest jedy¬ nie slaby nacisk na klawisz.Przyklad wykonania wynalazku przedstawio¬ ny na fig. 5 i 6 odnosi sie do maszyny do licze¬ nia, posiadajacej kola szczeblowe nastawiane przez obrót w jednym tylko kierunku. W tym celu stosuje sie jedna dzwignie nastawcza 25a.Poza tym maszyna ta jest zbudowana podobnie do przedstawionej na fig. 1—4 i odpowiednie czesci sa tak samo oznaczone.Wynalazek moze byc stosowany niezaleznie od tego, czy przyrzady do liczenia umieszczone sa na przesuwalnej karetce, czy tez sa nieru¬ chome. Jakkolwiek wynalazek nadaje sie przede wszystkim do maszyny dziesiecioklawiszowej, to jednak mozna go stosowac równiez w ma¬ szynach o pelnej klawiaturze oraz w maszynaich posiadajacych szczeble nastawiane osiowo lub promieniowo, w których nastawianie szczebli • odbywa sie nie za pomoca krazków lukowych.Przedmiot wynalazku moze byc stosowany po¬ nadto w maszynach do liczenia posiadajacych narzady nastawcze innego rodzaju.Dzwignia ryglujaca 28 moze byc wykonana jako przesuwna, zamiast wychylnej, a takze za¬ miast z nacieciami 31 moze wspóldzialac z wy¬ stepami. PL