Wynalazek dotyczy samochodowych sprzegiel ciernych, uruchamianych przez wychylanie lub przesuwanie nie wirujacej czesci naciskajacej, która dziala w przyblizeniu ze stala sila na po¬ wierzchnie toczna sprzegla, az do polozenia jego wylaczenia. W znanych rozwiazaniach tego ty¬ pu mechanizm sprzegla w polozeniu wylaczenia znajduje sie w stanie równowagi chwiejnej, wskutek czego przy wlaczaniu lub pod koniec wylaczania sprzegla moze nastepowac szarpanie.Aby uniknac stanu równowagi chwiejnej me¬ chanizmu w polozeniu wylaczonym, ustalono to polozenie przez samoczynna zapadke, pomimo to gwaltowne opuszczanie przez mechanizm po¬ lozenia ryglowania moze powodowac szarpanie wlaczanego sprzegla.W mysl wynalazku zastosowano urzadzenie, przejmujace na krótko przed polozeniem wyla¬ czenia sprzegla nacisk czesci naciskajacej na powierzchnie toczna. Przy wlaczaniu sprzegla nacisk na powierzchnie toczna zostaje znowu powoli zwiekszony. Do przyjmowania nacisku moga sluzyc wahliwe wspólnie z czescia naci¬ skajaca ramiona, wyposazone w zakonczenia z podluznymi otworami, przejmujace nacisk krazka. Ramiona te winny byc tak ulozyskowa- ne ewentualnie prowadzone, aby przy wylacza¬ niu sprzegla zakonczenia ramion, przejmujace nacisk krazka, oddalaly sie od powierzchni tocz¬ nej. W innym rozwiazaniu ramiona posiadaja podluzne otwory i sa osadzone na osi ramienia ze sprezyna. Ramiona sa zaopatrzone na jednym koncu w krazek toczny, na drugim zas w kra¬ zek oporowy, przejmujacy przy koncu wylacza¬ nia sprzegla nacisk sprezyny.Przedmiot wynalazku uwidoczniono na rysun¬ ku, przy czym fig. 1 przedstawia zastosowanie wynalazku w jednotarczowym a fig. 2 — w po¬ dwójnym sprzegle ciernym, fig. 3 i 4 przedsta¬ wiaja schematyczne przyklady rozwiazania urza¬ dzenia przejmujacego nacisk krazka, fig. 5 i 6 — konstrukcyjne rozwiazanie urzadzenia, wy¬ wierajacego nacisk do sprzegla jednotarczowego w przekroju i w widoku z boku, fig. 7 i 8 —konstrukcyjne rozwiazanie urzadzenia, wywolu¬ jacego nacisk, do sp^z^la^odwójnego, wreszcie fig.^ i 10 — wykresy przebiegu nacisku w zwy¬ klych sprzeglach oraz w sprzegle omawianym W sprzegle jednotarczowym, uwidocznionym na fig. 1, moment obrotowy przenosi na wal 3 za posrednictwem piasty 2 tarcza sprzeglowa 1 zaopatrzona w okladziny cierne. Na kole zama¬ chowym 4 umocowana jest oprawa 5 sprzegla zaopatrzona w otwory 6. Przez otwory 6 prze¬ chodza wystepy 8, zapewniajace zabieranie tar¬ czy dociskowej 7 w kierunku obrotów. Wystepy 8 sluza jednoczesnie jako podpory dzwigni do¬ ciskajacej 9, która jest polaczona srubami 10 z oprawa 5 sprzegla. Nacisk, wytworzony przez sprezyne 11, umieszczona na wahliwym ramie¬ niu, przenosi sie za pomoca krazka 12 na dzwi¬ gnie 14, zaopatrzona w powierzchnie toczna 13, stad na walek 15 i przez zwiazane z nim widel¬ ki sprzeglowe 16 oraz tuleje 27 z lozyskiem opo¬ rowym, na dzwignie dociskajaca 9. Wahliwe ra¬ mie ze sprezyna 11 obraca sie wokól osi 18.Przez nacisniecie pedalu 19 wychyla sie ramie ze sprezyna 11 w polozenie wylaczenia. Spre¬ zyna 21 sluzy do odciagania pedalu i ramienia ze sprezyna 11 w polozenie koncowe, a wiec w polozenie sprzegniecia. Sruba z uchem 22 umozliwia regulacje naciagu sprezyny 21. Spre¬ zyny 48, opierajace sie na oprawie sprzegla 6, zapewniaja przy wylaczonym sprzegle odsunier cie tarczy dociskowej 7. Dzialanie sprzegla po¬ dano ponizej.Przy wylaczaniu sprzegla wychyla sie ramie ze sprezyna 11 na lewo, skuteczna dlugosc dzwi¬ gni 14 maleje, a w zwiazku z tym maleje mo¬ ment na wale 15. Z chwila dojscia krazka do konca powierzchni tocznej nastepuje gwaltowne rozprezenie sprezyny 11. To samo staloby sie gdyby powierzchnia toczna 13 byla przedluzo¬ na poza punkt obrotu dzwigni 16. Przy przej¬ sciu krazka przez srodek nastapiloby rozpreze¬ nie sprezyny i gwaltowne wychylenie dzwigni.Podczas ruchu powrotnego trzebaby pokonac duzy opór przy ponownym wtaczaniu krazka 12 na powierzchnie toczna 13. Aby te wade usu¬ nac zastosowano urzadzenie, które odsuwa kra¬ zek 12 od powierzchni tocznej, przy zblizaniu sie jego do punktu obrotu dzwigni 16. Dwa przyklady rozwiazania takiego urzadzenia uwi¬ doczniono na fig. 3 i 4. Powierzchnie toczna 13 przedstawiono jako luk kola, ze srodkiem w punkcie 18, okolo którego wychyla sie ramie ze sprezyna Xl i z krazkiem 12. w rozwiazaniu na fig. 3 prócz srodka obrotu 18 jest drugi punkt obrotu 23 dla ramienia odciagajacego 24. Ramie 24 ma na koncu podluzny otwór 25, w którym moze przesuwac sie os 26 krazka 12. Przez od¬ powiednie dobranie dlugosci miedzy punktami 18 i 23 oraz dlugosci ramienia 24 mozna uzy¬ skac niewyczuwalne odciaganie osi 26 krazka 12 przez ramie 24 od powierzchni tocznej 13 przy wychylaniu do srodka dzwigni 16. W ro¬ zwiazaniu urzadzenia odciagajacego przedsta¬ wionym na fig. 4, os 26 krazka 12 jest ustalona w ramieniu 24. Ramie 24 posiada otwór podluz¬ ny 25a, który umozliwia mu przesuwanie sie wzgledem osi 18. Na dolnym koncu ramienia 24 znajduje sie krazek 21, który na krótko przed wylaczeniem sprzegla wtacza sie na ustalony kolek 28 i odciaga krazek 12 od powierzchni to¬ cznej 13.Najprostszym rozwiazaniem urzadzenia odcia¬ gajacego byloby dodanie obok ruchomej po¬ wierzchni tocznej, stalej powierzchni tocznej, na która wtaczal by sie krazek. Rozwiazanie to nie bedzie korzystne, poniewaz po pewnym cza¬ sie duze zuzycie powierzchni bedzie wywolywa¬ lo uderzenia przy przejsciu z jednej powierzch¬ ni tocznej na druga powierzchnie toczna.W sprzegle podwójnym, uwidocznionym na fig. 2, tarcza cierna 1 jest umieszczona na wale 3% tarcza cierna la — na tulei 3a. Tarcza doci¬ skowa 7a moze dociskac tarcza cierna 1 do kola zamachowego albo tarcze la do oprawy sprze¬ gla 5a. Tarcze dociskowa porusza drazek 29, po¬ laczony z dzwignia 9, ulozyskowaina na oprawie sprzegla 5a. Przez wychylanie ramienia ze spre¬ zyna 11 wywiera sie nacisk na dzwignie 14 albo 14a i w zaleznosci od tego widelki sprzeglowe 16 przesuwaja tuleje 17.Nacisk krazka na powierzchnie toczna w po¬ blizu srodka obrotu dzwigni 16 mozna zmniej¬ szac w identyczny sposób jak na fig. 3 i 4. Na fig. 2 podano talkze przyklad polaczenia pe¬ dalu 19 z urzadzeniem wywolujacym nacisk.Drazek 20 jest umieszczony wahliwie na osi 30 i moze byc wychylany za pomoca linki 31 i sprezyny 32 w krancowe polozenia 33 i 33a, zaznaczone na fig. 2. Koniec 33 drazka 20 prze¬ suwa sie w jarzmie 34, polaczonym z pedalem 19. Regulacja sprzegiel przedstawionych na fig. 1 i 2 jest prosta. Urzadzenie, przenoszace nacisk sprezyny wedlug fig. 1, sklada sie z dwóch czesci, przy czym czesc 14 z powierzchnia toczna 13 moze byc obrócona wzgledem walka 15 za po¬ moca sruby 35. Na koncu dzwigni H jest wy¬ konana kreska 36, której odpowiada kreska 37 na obudowie. Kreski te sa tak umieszczone, ze przy ich pokrywaniu sie powierzchnia toczna 13 odpowiada w przyblizeniu lukowi kola ze srod¬ kiem w punkcie 18. Do regulowania trzeba usta¬ wic sprzeglo w polozenie wlaczenia i przez po- — 2 —krecenie sruby 35 uzyskac pokrycie sie kresek 3$ i 37. Sprzeglo podwójne wedlug fig. 2 jest zaopatrzone w dwie symetrycznie ulozone dzwi¬ gnie 14 i 14a ze srubami regulujacymi 35 i 35a oraz w dwie pary znaków 36 i 37. W rozwiaza¬ niu konstrukcyjnym urzadzenia wywolujacego nacisk, przedstawionym na fig. 5 i 6, zmniej¬ szanie nacisku sprezyny odbywa sie wedlug schematu na fig. 4. Krazek 12 otrzymuje nacisk za posrednictwem dzwigni posredniej 38, która opiera sie na pryzmacie ramienia wahliwego 39.Sprezyna naciskajaca 11 opiera sie jednym kon¬ cem na ramieniu 32, drugim zas na koncu dzwi¬ gni 38^ Przy tym ukladzie, dzieki przelozeniu, potrzebna jest mniejsza sila sprezyny oraz za¬ pewnione jest równolegle prowadzenie krazka 12. Ramie 39 jest ulozyskowane na osi 18. Ko¬ niec 41 ramienia 39 jest uformowany w ksztal¬ cie luku i wychodzi przez otwór 43 poza obudo¬ we 42. W otworze 43 znajduje sie uszczelka 44.Nacisk sprezyny na krazek przy wylaczonym sprzegle przejmuja dwa polaczone ramiona 24, w których umocowana jest os 26. Krazek 12 obraca sie na osi 26, na której ulozyskowana jest dzwignia 38. Ramiona 24, wahajace sie oko¬ lo osi 18, posiadaja podluzne otwory 25a umo¬ zliwiajace im podluzne przesuniecie. W dolnej •czesci wygietych ramion 24 umocowany jest drazek 27. Krazek ten w koncowym polozeniu wtacza sie na kolek 28 i przejmuje w ten sposób nacisk sprezyny.Urzadzenie przenoszace nacisk sprezyny skla¬ da sie z czesci stalej 45, zaklinowanej na walku 15, oraz z czesci 14, posiadajacej powierzchnie toczna 13 i ulozyskowanej na walku 15. Kreski 36 i 37 mozna ustawic prawidlowo za pomoca sruby regulacyjnej 35. Obudowa posiada w gór¬ nej czesci pokrywe 46, która umozliwia dostep do sruby regulacyjnej 35.Urzadzenie wywierajace nacisk do sprzegla podwójnego, przedstawione na fig. 7 i 8, posiada urzadzenie do przyjmowania nacisku sprezyny, dzialajace wedlug schematu na fig. 3. Uklad sprezyny 12 i dzwigni z krazkiem 12 oraz dzwi¬ gni 14 z powierzchniami tocznymi 13 odpowiada rozwiazaniu na fig. 5 i 6. Nacisk sprezyny przej¬ muja dwa polaczone ze soba ramiona 24, ulo¬ zyskowane na osi 23. W ramionach tych wyko¬ nane sa otwory 47, przez które przechodzi os 18 ramienia wahliwego 39. Ramiona 24 posiadaja na koncach podluzne otwory 25, umozliwiajace wzdluzny ruch osi 26 krazka 12. W polozeniu przedstawionym na fig. 7 i 8 ramiona 24 przej¬ muja nacisk sprezyny. Przy wychylaniu w jed¬ nym lub drugim kierunku, krazek 12 naciska na powierzchnie toczna 13 albo 13a. W czasie wla¬ czania sprzegla wskutek róznicy promieni ramie¬ nia 39 i ramion 24 os 26 przesuwa sie w otwo¬ rach podluznych 25 ku dolowi.Wykresy na fig. 9 i 10 przedstawiaja przebieg stopnia nacisków w normalnym sprzegle i w sprzegle wedlug wynalazku. W normalnym sprzegle (fig, 9) dopiero w czwartej czesci drogi pedalu wzrasta gwaltownie nacisk. Tarcza do¬ ciskowa dotyka tarczy ciernej dopiero po 2/3 drogi pedalu. Wykres na fig. 10 wskazuje, ze w sprzegle wedlug wynalazku juz przy 1/4 dro¬ gi pedalu tarcza dociskowa dotyka z mala sila tarczy ciernej. Dalszy wzrost nacisku jest ró¬ wnomierny, stanowi prawie funkcje liniowa drogi pedalu.Na rysunku przedstawiono rozwiazania kon¬ strukcyjne sprzegiel z jedna tarcza cierna dla kazdego walu napedzanego. Wynalazek mozna zastosowac takze w sprzeglach wielotarczowych. PL