Prawie wszystkie procesy robocze, jakie za¬ chodza podczas produkcji, skladaja sie z szere¬ gu czynnosci, wykonywanych w okreslonej ko¬ lejnosci, stanowiacych cykl operacyjny. Ilosc mozliwych stanów dzialania jest dla danego urzadzenia roboczego zazwyczaj okreslona na stale, ale kolejnosc wykonywania poszczegól¬ nych operacji, czas ich trwania, dlugosc przeby¬ tej drogi przez luchoma czesc urzadzenia itp. sa bardzo czesto zmienne, zalezne od rodzaju za¬ dania jakie w konkretnym przypadku urzadze¬ nie robocze spelnia. Dotychczas stosowane ukla¬ dy do automatyzacji tego rodzaju urzadzen by¬ ly malo wszechstronne, nadawaly sie wylacznie do specjalnych przypadków urzadzen robo¬ czych, dla których byly zaprojektowane, oraz wymagaly zazwyczaj duzej ilosci czasu na przy- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wy- nalazu jest inz. Aleksander Legatowicz. stosowanie ukladu do nowego cyklu operacyj¬ nego. Wynalazek stanowi uklad wszechstronny, umozliwiajacy automatyzacje wszelkich urza¬ dzen roboczych, które moga byc sterowane elek¬ trycznie, oraz zapewniajacy latwosc szybkiego przystosowania ukladu do nowego cyklu opera¬ cyjnego.Do wyboru wlasciwego stanu dzialania urza¬ dzenia roboczego sluzy uklad, zlozony z tasmy filmowej, fotokomórki i wybieraka telefoni¬ cznego. Cykl operacyjny naswietlany jest na ta¬ smie filmowej. Kazdemu przejsciu na nowy stan dzialania urzadzenia roboczego odpowiada jedno zdjecie w postaci odpowiedniej ilosci po* przecznych kresek. Tasma, przesuwajac sie w polu widzenia fotokomórki, powoduja po* wstanie tej samej ilosci impulsów przerwowych pradu fotoelektrycznego, które wzmocnione i Od¬ wrócone poprzez przekaznik powoduja przesta¬ wienie sie o odpowiednia ilosc pól stykowychwybieraka telefonicznego * obrotowego i dopro^ wadzenie napiecia do cewki przekaznika, które¬ go wlaczenie sprowadza urzadzenie robocze do wlasciwego stanu dzialania. Do ustalenia chwili zakonczenia operacji na podstawie dojscia do odpowiedniego polozenia ruchomej czesci urza¬ dzenia roboczego lub czasu jej trwania stosuje sie urzadzenie kontrolne, zlozone z bebenków, zawierajacych zdejmowane polaczenia wycin¬ ków komutatora z pierscieniami slizgowymi i polaczonych ze soba na zasadzie licznika o- brotów. Uklad przystosowany jest tez do wspól¬ pracy z wszelkimi innymi metodami kontroli pod warunkiem, ze dojscie czynnosci do stanu, w którym ma byc ona zakonczona moze byc za¬ rejestrowane w postaci przerwy w obwodzie elektrycznym.Na rysunku uwidocznione sa glówne czesci ukladu, przy czym fig. 1 przedstawia schematy¬ cznie urzadzenie kontrolne, a fig. 2 — uklad polaczen centrali sterujacej.Jezeli zakonczenie operacji zalezy od dojscia do odpowiedniego polozenia ruchomej czesci u- rzadzenia roboczego stosuje sie urzadzenie kon¬ trolne, którego zasade dzialania przedstawia fig. 1. Urzadzenie to sklada sie z jednego lub wiecej jednakowych bebenków, w których na podstawie izolacyjnej umieszczone sa ponume¬ rowane wycinki komutatora WK oraz pierscien ciagly PC. Kazdy z wycinków komutatora jest polaczony z pierscieniem slizgowym przy pomo¬ cy polaczenia L, które daje sie latwo recznie usunac lub zalozyc. Po komutatorach i po pier¬ scieniach chodza szczotki polaczone jak wska¬ zuje fig. 1. Pierwszy bebenek sprzezony jest z ruchem kontrolowanej czesci urzadzenia robo¬ czego, przy czym przesuniecie o jeden wycinek odpowiada dokladnosci kontroli polozenia ru¬ chomej czesci urzadzenia roboczego. Po dokona¬ niu calkowitego obrotu bebenek pierwszy prze¬ suwa o 1 wycinek bebenek drugi itd. W ten sposób przy zastosowaniu m bebenków o n wy¬ cinkach urzadzenie obejmuje nm dokladnosci kontroli polozenia. Jezeli na kazdym z beben¬ ków pod szczotkami ustawia sie wycinki, nie majace polaczenia z pierscieniami, nastapi przerwa w obwodzie, powodujaca zadzialanie odpowiedniego przekaznika w centrali steruja¬ cej i sprowadzenie urzadzenia roboczego do no¬ wego stanu dzialania. Celem ustalenia jednego miejsca zatrzymania ruchomej czesci urzadze¬ nia roboczego wystarczy zdjac polaczenie z pier¬ scieniem jednego wycinka na kazdym bebenku.Jezeli podczas ruchu poruszajaca sie czesc urzadzenia roboczego winna przejsc kilka miejsc przerwowych na bebenkach bez zatrzymania, kazdy odcinek miedzy przerwami traktowany jest z punktu widzenia sterowania jako osobna operacja, przy czym na tasmie naswietlony jest stale ten sam stan dzialania.Jezeli zakonczenie operacji powinno nastapic po uplywie okreslonego czasu od chwili jej roz¬ poczecia, stosuje sie urzadzenie kontrolne, przedstawione na fig. 1, napedzane silniczkiem o stalej liczbie obrotów, wlaczanym w chwili rozpoczecia operacji. Rozkladowi miejsc przer¬ wowych na bebenkach odpowiada wówczas rozklad czasów trwania operacji.Uklad polaczen centrali sterujacej przedsta¬ wia fig. 2.Po wlaczeniu napiecia przez wylacznik wstep¬ ny ws na uklad prostowniczy PR centrala jest przystosowana do sterowania recznego przy po¬ mocy przycisków, co jest sygnalizowane przez zapalenie sie zarówki ZR. Chwilowe nacisniecie przycisków Rl, R2, R3 powoduje doprowadze¬ nie napiecia do uzwojenia przekazników 1, 2, 3, powodujac przelaczenie ich kontaktów 1IIT, 2IIT, 3IIT, które wlaczaja odpowiedni stan dzialania urzadzenia roboczego. Po zwolnieniu przycisku napiecie jest doprowadzone przez kontakt P211.Nacisniecie przycisku RT powoduje doprowa¬ dzenie napiecia do uzwojenia przekaznika T, uruchamiajacego poprzez kontakty Tm i TV sil¬ nik napedu tasmy M. Zatrzymanie silnika na¬ stepuje z chwila otwarcia kontaktów KT, spo¬ wodowanego przycisnieciem przycisku KT' przez krzywke na bebenku rozrzadczym BR, którego ruch sprzezony jest z ruchem tasmy TF w taki sposób, ze przy przesunieciu tasmy o jedno zdjecie bebenek wykonuje calkowity obrót. Po¬ lozenie tasmy mozna odczytac na liczniku obro¬ tów NR, sprzezonym z ruchem bebenka BR. Na¬ cisniecie przycisku RZ powoduje doprowadzenie napiecia do uzwojenia przekaznika Z, urucha¬ miajacego poprzez kontakty Zm i Ziv silnik na¬ pedu tasmy w kierunku powrotnym. Zatrzyma¬ nie silnika nastepuje skutkiem nacisniecia wy¬ lacznika krancowego KZ po dojsciu tasmy do polozenia wyjsciowego. Kontakt Z1 sluzy do do¬ prowadzenia napiecia do cewki przekaznika Z po zwolnieniu przycisku RZ. Kontakty T*v i Zv sluza do wzajemnego blokowania obu kierun¬ ków ruchu silnika. Nacisniecie przycisku RW powoduje doprowadzenie napiecia do uzwoje¬ nia wybieraka telefonicznego W, powodujac przestawienie sie jego o 1 pole. Polozenie wy¬ bieraka sygnalizowane jest przez zapalenie sie odpowiedniej zarówki Zl, Z2, 23,..., ZZ, do któ¬ rych napiecie doprowadzone jest przez szczotke wybieraka W. — 2 -Celem przystosowania ukladu do pracy auto¬ matycznej od poczatku cyklu nalezy zaleznie od wymagan procesu roboczego odpowiednio usta¬ wic wylacznik CP, który przy kontaktach zam¬ knietych przystosowuje uklad do pracy ciaglej, a przy otwartych do pracy przerywanej po za¬ konczeniu kazdego cyklu, nastepnie przy pomo¬ cy przycisku ustawic wybierak na pozycji, przy której zapali sie zarówka ZZ i nacisnac przy¬ cisk RA. Doprowadzone zostaje wówczas napie¬ cie do uzwojenia przekaznika A, który przysto¬ sowuje centrale do pracy automatycznej. Otwar¬ cie kontaktu biernego przekaznika A' powodu¬ je zgasniecie zarówki ZR, natomiast zamkniecie sie kontaktów czynnych A11 i A™ powoduje do¬ prowadzenie napiecia do zarówki ZA, do wzma¬ cniacza WZ, powodujac je§o rozgrzewanie sie, oraz poprzez kontakty przekaznika T" i szczot¬ ke wybieraka Wm do uzwojenia przekaznika Z, powodujac uruchomienie tasmy w kierunku powrotnym. Gdy tasma dojdzie do polozenia wyjsciowego, przekaznik Z zostaje wylaczony na skutek nacisniecia wylacznika krancowego KZ. Zamkniecie sie kontaktów biernych przeka¬ znika Z11 powoduje doprowadzenie napiecia do zarówki ZF, oswietlajacej fotokomórke F oraz o ile wzmacniacz jest juz rozgrzany, przeplyw pradu przez uzwojenie przekaznika I. Zamknie¬ cie kontaktów czynnych przekaznika V powo¬ duje doprowadzenie napiecia poprzez kontakty TH i P2iv d0 uzwojenia przekaznika PI. Zam¬ kniecie sie kontaktów czynnych przekaznika PI' i PI" powoduje doprowadzenie napiecia poprzez szczotke wybieraka W", oraz kontakty wylacz¬ nika CP lub przycisku recznego RN do uzwoje¬ nia przekaznika T i uruchomienie tasmy. Z chwi¬ la pojawienia «ie w polu widzenia fotokomórki pierwszej kreski, przestaje plynac prad w uzwo¬ jeniu przekaznika I. Otwarcie kontaktów czyn¬ nych przekaznika I' powoduje przerwe pradu w uzwojeniu przekaznika PI natomiast zamkniecie kontaktów biernych przekaznika I" powoduje do¬ prowadzenie napiecia poprzez kontakt T' do u- zwojenia wybieraka telefonicznego W, powodu¬ jac przestawienie sie jego o jedno pole. Wielo¬ krotne wlaczanie i przerywanie pradu w uzwoje¬ niu przekaznika I, zalezne od ilosci kresek na tasmie, powoduje ustawienie sie wybieraka na odpowiednim polu. Gdy tasma przesunie sie o ca¬ le zdjecie, otwarcie kontaktów KT powoduje przerwanie pradu w uzwojeniu przekaznika T i zatrzymanie tasmy. Zamkniecie sie kontak¬ tów biernych przekaznika T" powoduje dopro¬ wadzenie napiecia poprzez kontakty P2IV i I1 do uzwojenia przekaznika PI. Zamkniecie sie kontaktów czynnych przekaznika PI' i PI" po¬ woduje doprowadzenie napiecia poprzez szczot¬ ke wybieraka W11 do uzwojenia jednego z prze¬ kazników 1, 2 lub 3 zaleznie od tego, na którym polu poprzednio wybierak zostal ustawiony.Z chwila zamkniecia sie kontaktów czynnych jednego z przekazników 1", 2" lub 3" zostaje doprowadzone napiecie poprzez szczotke wybie¬ raka W" kontakty Pl\ PI", P2Vi, PI™ oraz od¬ powiednie urzadzenie kontrolne KI, K2 lub K3 do uzwojenia przekaznika T, powodujac uru¬ chomienie tasmy. Beben rozrzadczy BR natych¬ miast po uruchomieniu powoduje chwilowe na¬ cisniecie przycisku KP2'. Zamkniecie sie kon¬ taktów KP2 powoduje doprowadzenie napiecia do uzwojenia przekaznika .P2. Dalej nastepuje w sposób poprzednio opisany przestawienie wy¬ bieraka na pole, odpowiadajace drugiej opera¬ cji juz w czasie trwania pierwszej. Uzwojenie przekaznika P2 jest w tym czasie pod napie¬ ciem, doprowadzonym poprzez kontakty P2', je¬ den z kontaktów 1', 2' lub 3' jedno z urzadzen kontrolnych KI, K2 lub K3 jeden z kontaktów!" 2H lub 3" oraz kontakt P2V. z chwila, gdy w urzadzeniu kontrolnym, odpowiadajacym pierwszej operacji, nastapi przerwa, przestaje plynac prad w uzwojeniu przekaznika P2. Otwar¬ cie kontaktów czynnych przekaznika P21 powodu¬ je przerwanie pradu w uzwojeniach przekazni¬ ków 1, 2, 3. Natomiast zamkniecie sie kontaktów biernych P2™ powoduje doprowadzenie napie¬ cia do uzwojenia przekaznika PI. Dalej naste¬ puje w sposób wyzej opisany wlaczanie przeka¬ znika, odpowiadajacego drugiej operacji itd.Jezeli na tasmie naswietlona jest taka ilosc kresek, ze wybierak powraca na to samo pole to po zamknieciu sie kontaktów biernych T^1 zostaje doprowadzone napiecie poprzez szczotke wybieraka W11 oraz kontakty P2m do uzwojenia przekaznika PI. Wówczas otwarcie kontaktów przekaznika P2' nie powoduje wylaczenia pradu w uzwojeniu przekaznika, odpowiadajacego pierwszej operacji. Podobny skutek mozna uzy¬ skac, nie naswietlajac na danym zdjeciu ani je¬ dnej kreski. Na ostatnim zdjeciu nalezy naswie¬ tlic tyle kresek, azeby wybierak ustawil sie na pozycji Z. Wówczas z chwila zamkniecia sie kontaktów biernych przekaznika T" zostaje wlaczony ruch powrotny tasmy juz w czasie trwania ostatniej operacji. Po zakonczeniu osta¬ tniej operacji cykl rozpoczyna sie od poczatku* od razu, badz po nacisnieciu przycisku RN, za¬ leznie od polozenia wylacznika CP.Celem uruchomienia ukladu od srodka cyklu nalezy przy pomocy przycisków ustawic odpo¬ wiednio tasme i wybierak a nastepnie nacisnac przycisk RA. Po rozgrzaniu sie wzmacniacza zo- — 3 -staje doprowadzone napiecie do uzwojen prze¬ kazników I, PI oraz przekaznika odpowiednie¬ go stanu dzialania urzadzenia roboczego.Nacisniecie przycisku O powoduje wylaczenie wszystkich przekazników i sprowadzenie ukladu do stanu, przystosowanego do sterowania recz¬ nego.Centrala umozliwia przy zastosowaniu wybie¬ raka 50 polowego uzyskanie 49 stanów dzialania urzadzenia roboczego.Przy zastosowaniu tasmy stosowanej w tech¬ nice filmowej cykl operacyjny moze zawierac przeszlo 10000 operacji. PL