Znane sa rozruszniki samoczynne, sluzace do rozruchu silników elektrycznych, zwlaszcza sil¬ ników asynchronicznych, umieszczone bezposre¬ dnio na wale silnika i pracujace na zasadzie dzialania sily odsrodkowej. Rozruszniki te po¬ woduja samoczynne wlaczanie lub wylaczanie obwodu pradu wirnika lub opornika rozrucho¬ wego. Znane sa równiez rozruszniki o dwóch lub wiekszej liczbie stopni rozruchu, zaopatrzone badz w stopniowane sprezyny, badz tez w kilka kolejno dzialajacych mas zamachowych. Zaleta tych samoczynnych rozruszników jest ulatwienie obslugi, polegajace na zastapieniu praca samo¬ czynna tak czesto wadliwego odsuwania szczotek i zwierania, jak równiez na dokladniejszym za¬ chowaniu przebiegu pradu rozruchowego i zna¬ cznej oszczednosci na miedzi, gdyz rozrusznik zastepuje niezbedne w innych przypadkach pier¬ scienie slizgowe, szczotki, zwieracze i rozrusz¬ niki reczne. Wada dotychczas znanych postaci wykonania rozruszników samoczynnych polega na ich stosunkowo skomplikowanej budowie, czesto niekorzystnie wplywajacej na pewnosc pracy, jak i na tym, ze wymagaja one dosc duzo miejsca, co powoduje znaczne zwiekszenie masy konstrukcyjnej silnika.Wynalazek dotyczy samoczynnego rozrusznika do silników elektrycznych, zwlaszcza silników asynchronicznych, posiadajacego wszystkie za¬ lety dotychczas znanych rozruszników, nie wykazujacego jednak ich wad. Rozrusznik we¬ dlug wynalazku, pracujacy na zasadzie dzialania sily odsrodkowej i posiadajacy conajmniej dwa stopnie rozruchu, odpowiadajace stopniowanym liczbom obrotów, odznacza sie tym, ze posiada wycinek wychylajacy sie pod dzialaniem sily od¬ srodkowej, polaczony z conajmniej jedna spre¬ zyna przeciw dzialajaca sile odsrodkowej, przy czym posiada on urzadzenie, które przy wzrasta¬ jacej liczbie obrotów stopniowo zmienia stosunek momentów obrotu, wywieranych na wycinek przez sile odsrodkowa i sprezyne.Celowo przydziela sie wycinkowi kilka ele¬ mentów stalych, po których moze on kolejno to¬ czyc de pod wplywem wzrastajacej sily odsrod¬ kowej, tak ze os wychylenia wycinka stopniowo zmienia swe polozenie.Na rysunku uwidoczniono tytulem przykladu dwie postacie wykonania przedmiotu wynalazku, przy czym fig. 1 przedstawia widok poosiowy jednej postaci wykonania rozrusznika wedlug wynalazku w polozeniu spoczynku, fig. 2 —4 przedstawiaja ten sam rozrusznik przy róznych liczbach obrotów, fig. 5 przedstawia druga po¬ stac wykonania rozrusznika w widoku poosio¬ wym i w czesciowym przekroju przy pelnej licz¬ bie obrotów, a fig. 6 — ten sam rozrusznik w przekroju osiowym.Rozrusznik, przedstawiony na fig. 1 — 4, posia¬ da osadzony na wale 1 silnika kadlub 2, zaopa¬ trzony w równolegle do walu silnika wystajace czopy 3, 4, 5. Ponadto rozrusznik posiada wygie¬ ty wycinek 6, przechodzacy miedzy walem 1 a czopami 3, 4, 5, przy czym do jednego z jego konców jest przymocowana sprezyna naciagowa 7, zakotwiona na kadlubie 2. Wypuklo zakrzy¬ wiona powierzchnia segmentu 6 posiada trzy wykroje, z których kazdy wspólpracuje z jed¬ nym z czopów 3, 4,5. W uwidocznionym na fig. 1 polozeniu spoczynku wycinek pod dzialaniem sprezyny 7 opiera sie z jednej strony o wal 1, z drugiej zas strony o czop 3.Gdy wal 1 silnika wraz z kadlubem 2 zaczyna sie obracac, powstaje pod wplywem sily odsrod¬ kowej dzialajacy na wycinek 6 moment obrotu, zmierzajacy do wychylenia wycinka 6 dokola czopa 3 (fig. 1) w kierunku ruchu wskazówek ze¬ gara, któremu jednak przeciwdziala moment obrotu wywolany sprezyna 7. Skoro liczba obro¬ tów silnika przy rozruchu przekroczy okreslona wartosc ni moment wychylenia wycinka 6 wzgle¬ dem czopa 3 przewyzszy moment obrotu, wywo¬ lany sprezyna 7, na skutek czego wycinek 6 wy¬ chyli sie dokola czopa 3, stanowiacego os obrotu, o tyle, az oprze sie o nastepny czop 4 (fig. 2), na skutek czego zostaje on chwilowo zatrzymany w swym ruchu wychylnym. W celu dalszego wy¬ chylenia sie pod wplywem sily odsrodkowej musialby wycinek 6 wychylic sie dokola czopa 4 jako osi obrotu, w odniesieniu do której moment obrotu wywolany sprezyna 7 jest teraz wiekszy niz poprzednio w odniesieniu do czopa 3. Na sku¬ tek tego dopiero przy przekroczeniu okreslonej wiekszej liczby obrotów ni moment wychylenia wycinka 6 w odniesieniu do czopa 4 przewyzszy moment obrotu w odniesieniu do tego czopa wy¬ wolany przez sprezyne 7 i dopiero przy tej wie¬ kszej liczbie obrotów wycinek 6 wychyli sie do¬ kola czppa 4 az do oparcia sie o nastepny czop 5 (fig. 3). Gdy liczba obrotów silnika przekroczy dalsza wyzsza wartosc n$ nastapi dalsze wychy¬ lenie wycinka 6 dokola czopa 5, az wycinek 0 oprze sie swa wklesla powierzchnia o wal 1 (fig. 4), co spowoduje ostateczne zakonczenie ru¬ chu wychylnego. Wycinek 6 przy wzrastajacej sile odsrodkowej toczy sie wiec kolejno po czo¬ pach 3, 4, 5, sluzacych jako elementy stale i to toczy sie stopniowo przy trzech okreslonych sto¬ pniowanych wzgledem siebie liczbach obrotów, przy których mozna stopniowo wplywac na ob¬ wód pradu silnika, np. za pomoca nie uwidocz¬ nionych na rysunku elementów kontaktowych.Przy zmniejszaniu sie liczby obrotów walu 1 silnika segment 6 wychyla sie w odwrotny spo¬ sób stopniowo dokola czopów 5, 4, 3 pod wply¬ wem sprezyny 7 i powraca w swoje polozenie wyjsciowe.W postaci wykonania, uwidocznionej na fig. 5 i 6, wal 1 silnika jest zaopatrzony w izolowany kadlub 2, skladajacy sie ze srodkowej piasty i dwóch kolnierzy bocznych. Pomiedzy kolnie¬ rzami miesci sie nieruchomy czop 3, a ponadto kolnierze na pewnej czesci swego obwodu sa za¬ opatrzone kazdy w trzy pary kontaktów 8, 9, 10, z których kazdy jest zaopatrzony w srube zacis¬ kowa, sluzaca do przylaczania przewodów elek¬ trycznych. Kazde dwie pary polozonych naprze¬ ciwko siebie kontaktów tworza zespól czterech kontaktów, np. S, 9. W pustej przestrzeni kadlu¬ ba 2 pomiedzy kolnierzami miesci sie wycinek 6 z materialu izolacyjnego, zakrzywiony w przy¬ blizeniu na ksztalt luku kola, przy czym posiada on na jednym koncu szczeline U, za posrednic¬ twem której opiera sie w polozeniu spoczyn¬ ku o czop 3. Srubowa sprezyna naciagowa 7 jest z jednej strony zaczepiona za czop 16, osa¬ dzony miedzy kolnierzami kadluba 2, z.drugiej zas strony jest zakotwiona w uszku sruby 13, wystajacej poprzez odpowiednia szczeline w wy¬ cinku 6 i wkreconej w czop 15, przechodzacy przez te szczeline. Nakretka 14 sluzy do zabez¬ pieczania sruby 13 w kazdorazowo nastawionym polozeniu, przy czym nakretka ta tak opiera sie o ekscentrycznie w stosunku do czopa 15 zakrzy¬ wiona powierzchnie na jednym koncu wycinka 6, ze sruba 13 nie moze pod dzialaniem sprezyny 7 slizgac sie lub wychylac sie wraz z czopem 15.Sruba nastawcza 12 wpuszczona w segment 6 w polozeniu spoczynku wycinka opiera sie jed¬ nym koncem o wal 1 silnika. Wycinek 6 w swej srodkowej czesci posiada przekrój teowy i na srodkowym odcinku jest zaopatrzony w trzy otwory, przez które przechodza rurkowe kon¬ takty 17, 18, 19, wspóldzialajace kazdyz jednym z zespolów kontaktów 8, 9, 10 i to w taki sposób, ze kontakty jednego zespolu sa wzajemnie — 2 —zwarte odpowiednim rurkowym kontaktem na wycinku 6.Skoro przy rozruchu liczba obrotów silnika przekroczy wartosc ni moment obrotu wywie¬ rany przez sile odsrodkowa na wycinek 6 prze¬ wyzszy w odniesieniu do czopa 3 moment obro¬ tu, wywolany sprezyna 7, tak ze segment wy¬ chyli sie dokola czopa 3 jako osi obrotu, az kontakt 17 wejdzie pomiedzy cztery nieruchome kontakty 8 i zewrze je. Przy dalszej wiekszej liczbie obrotów n2 wycinek 6 wychyli sie dokola kontaktu 17 jako osi obrotu, az kontakt 18 ze¬ tknie sie z kontaktami 9, a przy jeszcze wiekszej liczbie obrotów n$ wycinek 6 wychyli sie analo¬ gicznie dokola kontaktu 18 jako osi obrotu, az kontakt 19 zetknie sie z nieruchomymi kontak¬ tami 9, laczac je ze soba.W przypadku, gdy opisany rozrusznik zostaje przylaczony do silnika trójfazowego uzywa sie tylko trzy pary kontaktów 8, 9, 10 kazdego nie¬ ruchomego zespolu kontaktów. Liczba zespolów nieruchomych kontaktów ustala liczbe stopni rozruchu i moze byc oczywiscie wieksza lub mniejsza od podanej w opisanych wyzej przy¬ kladach.Jako elementy stale, po których toczy sie wy¬ cinek 6, sluza w powyzszej postaci wykonania same kontakty. W celu zapewnienia pewnego stykania sie kontaktów 17, 18, 19 z zespolami kontaktów nieruchomych 8, 9, 10 równiez przy niezbyt dokladnym wykonaniu rozrusznika wskazane jest, by otwory dla kontaktów 17 i 19 w segmencie 6 byly nieco wieksze od otworu dla kontaktu 18, jak to przedstawiono na fig. 5, aze¬ by kontakty 17 i 19 byly w pewnych granicach ruchome wzgledem wycinka 6. PL