Przedmiotem wynalazku niniejszego jest krze¬ slo uniwersalne zwlaszcza do zabiegów radio¬ terapeutycznych, pozwalajace na dowolne i do¬ kladne umiejscowienie pacjenta, jak równiez na obracanie pacjenta dokola osi obrotu w do¬ wolnie obranym punkcie jego ciala. Wykazuje ono duze zalety w zastosowaniu do wykonywa¬ nia zabiegów radioterapeutycznych, gdzie pod¬ dawana traktowaniu czesc ciala winna byc z wszystkich stron równomiernie naswietlana promieniami np. rentgenowskimi.Dotychczas naswietlanie, np. nowotworów w radioterapii nastreczalo wiele trudnosci wo¬ bec stosunkowo sztywnego osadzenia lampy na¬ swietlajacej i wymagalo przemieszczania co pe¬ wien czas pacjenta tak, aby dany nowotwór mógl byc naswietlany ze wszystkich stron. Tego rodzaju postepowanie bylo bardzo zmudne i wy¬ magalo znacznego czasu, gdyz przy kazdej zmianie pozycji trzeba bylo na nowo dokladnie ukladac chorego. Meczylo to pacjenta, a ponadto uniemozliwialo równomierne i dokladne opero¬ wanie promieni na wszystkie czesci nowotworu przy czym niektóre miejsca traktowanego nowo¬ tworu byly niewlasciwie i przez zbyt dlugi czas naswietlane, inne zas zbyt krótko tak, ze zabiegi radioterapeutyczne nie zawsze dawaly pozadane wyniki.Tym niedogodnosciom próbowano juz zaradzic przez odpowiednie wykonanie urzadzenia na¬ swietlajacego, obracajacego sie dokola traktowa¬ nego nowotworu chorego lezacego nieruchomo.Takie rozwiazanie nastreczalo jednak duze trud¬ nosci konstrukcyjne a cala instalacja, wobec trudnosci doprowadzania pradu elektrycznego do róznych czesci aparatury i urzadzen mecha¬ nizmów obrotowych, byla nieporeczna i bardzo kosztowna w wykonaniu.Krzeslo wedlug wynalazku osadzone jest obro¬ towo i umozliwia dowolne i dokladne nastawie¬ nie polozenia chorej czesci pacjenta wzgledem punktu naswietlajacego; pozwala ono na unik*niecie wyzej wymienionych niedogodnoscL Pa¬ cjent xaz ifeoa^iy na l|rzesle nie zmienia na nim juz ^fe^WDlakii^ij slem * dokola punktu naswietlajacego, dzieki czemu nowotwór moze byc .naswietlany równo¬ miernie z wszysfflrich stron, przy czym nie traci sie czasu na kazdorazowe ulozenie pacjenta, dzieki czemu caly zabieg staje sie dla pacjenta mniej meczacy, wymaga w sumie stosunkowo malo czasu dla jego przeprowadzenia i zapewnia skutecznosc zabiegu.Krzeslo uniwersalne wedlug wynalazku po¬ zwala na umiejscowienie nowotworu dokladnie na osi obrotu krzesla niezaleznie od miejsca znajdowania sie tego nowotworu na dowolnej czesci ciala chorego. Jest ono poza tym wyko¬ nane tak, ze umozliwia nachylanie ciala pacjenta pod dowolnym katem wzgledem punktu naswiet¬ lajacego i umozliwia równiez naswietlanie obro¬ towe wewnetrzne, np. ginekologiczne. Krzeslo moze byc podnoszone lub obnizane zaleznie od potrzeby, przy czym obroty moga byc calkowite nieprzerywane lub tez czesciowo nieprzerywane, wzglednie przerywane w celu umozliwienia na¬ swietlania przez dluzszy czas pewnych miejsc nowotworu, a przez krótszy czas innych zaleznie od potrzeby.Krzeslo wedlug wynalazku przedstawiono, ty¬ tulem przykladu, na rysunku, przy czym wyna¬ lazek nie ogranicza sie oczywiscie scisle do przy¬ kladu przedstawionego na rysunku, moze byc inaczej konstrukcyjnie wykonane, nie wykracza¬ jac poza ramy wynalazku.Fig. 1 przedstawia widok perspektywiczny krzesla przy poziomym nastawieniu jego sklado¬ wych czesci nastawnych, fig. 2 — podobny widok krzesla przy zagieciu niektórych jego czesci, np. -w postaci krzesla ginekologicznego, fig. 3 — podobny widok krzesla przy innym nastawieniu jego ruchomych czesci, fig. 4 — przekrój piono¬ wy krzesla wzdluz linii A — A na fig. 1, fig. 5 — widok z góry krzesla, fig. 6 — widok z góry szczególu konstrukcyjnego osadzenia czesci prze¬ suwnych, fig. 7 — widok z boku tej czesci, a fig. 8 — sposób osadzenia w lozyskach czesci przesuwnych.Krzeslo wedlug wynalazku sklada sie z naste¬ pujacych czesci zasadniczych; z ciezkiej podsta¬ wy 1, w postaci krzyza o odpowiednio rozstawio¬ nych ramionach wraz z mechanizmem obroto¬ wym, osadzonym w wydrazonym cokole 2, z ze¬ spolu suwnic 3 i 4 oraz z wlasciwego krzesla wy¬ konanego z nastawnych czesci 5, 5', 5", 5m.Podstawa 1 krzesla wykonana, jak wyzej za¬ znaczono, najlepiej w postaci krzyza i posiada kólka lub rolki toczne 6, 6', 6", 6'", osadzone na obrotowych pionowo osiach zwrotnych, pozwa¬ lajace na przetaczanie krzesla w dowolne miej¬ sca sali, np. radiologicznej oraz osadzone w pod¬ stawie 2, np. w dwóch najlepiej przyleglych ra¬ mionach krzyza srub unieruchamiajacych 7, V, umozliwiajace unieruchomienie calej podstawy krzesla w pozadanym polozeniu pod urzadzeniem naswietlajacym. Ponad cokolem 2, oslaniajacym mechanizm obrotowy krzesla, sa osadzone na glowicy obrotowej 16 w polozeniu prostopadlym wzgledem siebie dwie suwnice 3 i 4, umozliwia¬ jace przesuwanie wlasciwego krzesla 5 wzgledem podstawy 1 w dwóch prostopadlych do siebie kierunkach tak, ze wzgledem osi obrotu nastawic mozna dowolny zespól czesci 5, 5', 5" 5W krzesla.Zespól górnych czesci 5, 5', 5", 5m krzesla jest przymocowany do górnej suwnicy 4 za pomoca przegubu 8, umozliwiajacego nachylenie calego krzesla wzgledem podstawy pod dowolnym ka¬ tem, przy czym do trwalego nastawienia nachy¬ lenia krzesla wzgledem podstawy sluzyc moze sruba nastawcza 9, unoszaca górna czesc krzesla po przeciwnej stronie przegubu 8. Sruba ta jest przytwierdzona do górnej suwnicy 4 i laczy suw¬ nice te z podstawa 5 krzesla.Górna czesc krzesla sklada sie z osadzonych przegubowo wzgledem siebie czesci skladowych 5, 5', 5", 5"', które moga byc wyscielane podusz¬ kami pozwalajacymi pacjentowi na wygodne lezenie na krzesle. Czesci te moga stanowic nie¬ zalezne odcinki np. 5 podtrzymujace tulowie pa¬ cjenta, 5" glowe lub plecy, 5' uda a 5m stopy.Czesc 5" zaopatrzyc mozna jeszcze ewentualnie w wyscielana podpore 10 dla oparcia glowy w podobny sposób jak w fotelu dentystycznym.Podpora glowy moze byc osadzona na ramieniu 11 i odpowiednio przesuwana zaleznie od wiel¬ kosci osoby poddawanej leczeniu radioterapeu- nycznymu. Poszczególne ruchome czesci krzesla moga byc dowolnie nastawiane i unieruchamia¬ ne wzgledem siebie za pomoca trwale przytwier¬ dzonych obreczy przegubowych 12, IX, 12", unie¬ ruchamianych we wlasciwym polozeniu przez zacisniecie raczek 13, 13*, 13"* Mechanizm obrotowy krzesla wedlug wyna¬ lazku jest napedzany silnikiem 14 polaczonym z dowolnym reduktorem obrotów 15, przekazu¬ jacym ruch obrotowy poprzez odpowiednie urza¬ dzenia, o których mowa bedzie dalej, na wal obrotowy 26 obracajacy glowice 16, stanowiaca podstawe suwnic 3, 4 a lacznie z nia cala górna^ czesc 5, 5', 5", 5W krzesla.W celu umozliwienia swobodnego i dokladnego nastawienia punktu ciala poddawanego naswiet¬ laniu na osi obrotu krzesla, przewidziane sa na¬ rzady wylaczajace czasowo sprzeglo mieAzy wa- 2tan napedowym 26 a walem pionowym 19, np.W postaci pedalu 17. Ilosc obrotów na minute górnej czesci krzesla wzgledem jego podstawy regulowac mozna za (pomoca gaiki nastawczej 18.Na fig. 4 jest uwidoczniony dokladniej mecha¬ nizm napedowy krzesla. W cokole 2 znajduje sie pionowy wal obrotowy 19, na którym jest osa¬ dzona obrotowo glowica 16 opierajaca sie na nieruchomym cokole 2 poprzez lozysko kulkowe 20. Wal 19 jest osadzony równiez najlepiej w lo¬ zysku kulkowym 21. Do walu przytwierdzone jest cierne sprzeglo, które moze byc wykonane npw w postaci rozpieranych sprezynami 24 tarcz Obrotowych 22, 23. Tarcza sprzeglowa 23 jest na¬ pedzana krazkiem ciernym 25, otrzymujacym obroty z reduktora obrotów 15 za posrednictwem walka 26. Krazek cierny 25 jest osadzony prze¬ suwnie na walku 26 i zaleznie od przesuniecia go od srodka ku obwodowi lub odwrotnie za pomoca galki 18, mozna zwiekszyc lub zmniej¬ szyc predkosc obrotu górnej czesci krzesla wzgle¬ dem podstawy. W celu wylaczenia sprzegla 22, 23, 24 trzeba podniesc za pomoca wspomnianego wyzej ^pedalu 17 tarcze 23, rozlaczajac ja w ten sposób od styku z krazkiem ciernym 25.Suwnice 3, 4 sa przytwierdzone do glowicy obrotowej 16 i osadzone prostopadle wzgledem siebie, jak to uwidoczniono na fig. 5, przy czyim suwnica 3 moze sie przesuwac w kierunkach strzalek 27, a suwnica 4 — w kierunkach strza¬ lek 28 wzajemnie prostopadle. Suwnice sa osa¬ dzone kazda, jak to uwidoczniono na fig. 7 i 8, na krazkach %9, po których przesuwaja sie prety prowadnicze 31, umozliwiajace mimosrodowe przestawienie suwnic w rozmaitych polozeniach wzgledem siebie. Krazki 29 wskazane jest osa¬ dzic dla umozliwienia jak najlzejszego przesu¬ wania na lozyskach np. kulkowych 30. Do unie¬ ruchomienia suwnic w pozadanym polozeniu sluza raczki zakleszczajace 32, 33 osadzone na kazdej z suwnic. Na fig. 6 uwidoczniono osadze¬ nie raczki zakleszczajacej jednej z suwnic krzesla.Przy zabiegach radioterapeutycznyeh poslugi¬ wac sie mozna krzeslem wedlug wynalazku w nastepujacy sposób. Chcac np. naswietlac no¬ wotwór na piersi pacjenta kladzie sie go na wy¬ prostowanej górnej czesci krzesla, ustawionej jak na fig. 1. Dla dokladnego ustalenia punktu obrotu zawiesza sie ewentualnie pod punktem naswietlajacym pion i luzuje sie raczki 32, 33, przez co mozna przesunac górna czesc krzesla w dwóch kierunkach prostopadle do siebie tak, aby uzyskac polozenie naswietlanego punktu ciala nad osia obrotu krzesla dokladnie pod pio¬ nem, po czym lekarz naciska pedal 17 i próbnie obraca krzeslo, stwierdzajac czy podcza* obrotu pacjenta nowotwór bedzie sie zawsze znajdowal w pozadanym polozeniu. Po stwierdzeniu doklad¬ nosci nastawienia zakleszcza sie raczki 32 i 33, unieruchamiajac tym samym suwnice ^Uw za¬ danym polozeniu, po czym zwalniajac pedal 17 powoduje sie zetkniecie tarczy 23 z napedowym krazkiem ciernym 25 a po wlaczeniu silnika 14 górna czesc krzesla zaczyna sie obracac wzgle¬ dem punktu naswietlajacego. Chcac naswietlac pacjentowi np. nowotwór w czesci posladkowej, mozna pacjenta ulozyc na brzuchu na krzesle wygietym np. wedlug fig. 2, po czym centruje sie nowotwór jak podano wyzej. Na krzesle we¬ dlug wynalazku mozliwe jest zatem dokonywa¬ nie naswietlan obrotowo we wszelkich poloze¬ niach chorego i przy wszelkich nowotworach, tak zewnetrznych jak i znajdujacych sie w róz¬ nych jamach dala.Krzeslo wedlug wynalazku moze byc jeszcze wyposazone w pierscien 34, na którym mozna osadzic ograniczniki obrotów 35, 35' tak, ie krze¬ slo wykonywac bedzie ruch obrotowy jedynie na pewnej dlugosci luku pierscienia. Ograniczniki obrotu moga byc wykonane w postaci dzwigienek wystajacych i przelaczajacych przelacznik 36, zmieniajacy kierunek obrotów, czy to silnika, czy tez mechanizmu napedu sprzegla. Stosowac mozna zatem dowolne urzadzenie, np. w postaci przekaznika elektrycznego, mechanicznego, hy¬ draulicznego lub innego.Ponadto pierscien 34 mozna wykonac w ten sposób, ze jego obwód zaopatruje sie w odpowie¬ dnie otwory do zamocowania odpowiedniej za¬ slony promieni biegnacych do fotokomórki prze¬ kaznikowej. Mozna w ten sposób powodowac za¬ trzymywanie na pewien czas krzesla w pewnych polozeniach, zaleznie od stosowanych na obwo¬ dzie pierscienia zaslon dla promieni. Stosujac takie urzadzenie elektroniczne mozna tez uzy¬ skac odpowiednie regulowanie szybkosci obrotu krzesla przy stosowaniu cieniowanych zaslon tak, ze krzeslo w pewnym ulamku luku obraca¬ loby sie predzej, potem znów wolniej zaleznie od potrzeby.Jak z powyzszego wynika obroty górnej czesci krzesla wobec podstawy moga byc regulowane za pomoca dowolnych urzadzen i w dowolny sposób. h-tej^N Krzeslo wedlug wynalazku moze posiadac wal pionowy 19, dajacy sie przedluzac np. przez wy¬ konanie go z teleskopowo osadzonych odcinków, hydraulicznie wypychanych i unoszacych glo¬ wice 16 do góry lub opuszczajacych ja zaleznie od potrzeby. - 3 - PL