Przedmiotem wynalazku jest przekladnia hy¬ drauliczna do pojazdów mechanicznych szcze¬ gólnie samochodów, w której jeden lub kilka stopni polaczone sa z przystawka obracajaca sie zgodnie z obrotami wirnika.Znane napedy tego rodzaju przenosza w prze¬ kladni hydraulicznej redukcyjny moment wir¬ nika na naped, za posrednictwem zwrotnego ze¬ spolu napedowego. Moment wirnika turbiny przenosi sie bezposrednio lub posrednio z walu turbiny na os pojazdu. Kolo wirnika pompy obracajace sie zgodnie z kierunkiem obrotów wirnika turbiny ma wieksze od niego obroty.Znany naped „Trilog" posiada konstrukcje, w której po wyrównaniu sie ilosci obrotów wir¬ nika pompy i wirnika turbiny (praca bez po¬ slizgu), nastepuje sprzegniecie ich i dalej prze¬ kladnia pracuje jako zwyczajne sprzeglo me¬ chaniczne.Wynalazek odnosi sie do przekladni hydrau¬ licznej do napedu do pojazdów mechanicznych, w szczególnosci do samochodów i lokomotyw waskotorowych w której poszczególne stopnie przelozenia sa sprzegalne z przystawka obraca¬ jaca sie w tym samym kierunku co wirnik turbiny, przy czym wirnik przystawki umieszczo¬ ny jest miedzy wirnikiem pompy i wirnikiem turbiny.Wynalazek polega na tym, ze przy przystawce wlaczonej wirnik przystawki obraca sie wolniej od kola turbiny, tak ze przy jednostopniowej przekladni mozna osiagnac dwa stopnie prze¬ lozenia, sprzegajac odpowiednio os napedzana z wirnikami. Laczac wirniki turbiny i przystawki mozna osiagnac wzrost sprawnosci przekladni przy odpowiednio dobranych przelozeniach.Rozwazania i próby wykazaly, ze gdy wirnik turbiny obraca sie czterokrotnie szybciej od wir¬ nika przystawki wzrost sprawnosci przekladni jest maly. W przypadku gdy wirnik turbiny obra¬ ca sie z predkoscia mniejsza niz póltorakrotnapredkosc obrotu wirnika przystawki dlawienie obrotów silnika napedzajacego jest duze.Natomiast w tych granicach osiaga sie znaczne polepszenie sprawnosci przekladni przy prawie równym obciazeniu w zakresie od przelozenia z nieruchomym wirnikiem przystawki do pracy przekladni w drugim zakresie, w którym wirnik przystawki i wirnik turbiny napedzaja wspólnie wal napedowy. Zakres przekladni mozna dalej rozszerzyc, tak ze przy maksymalnej szybkosci pojazdu wirnik turbiny obraca sie szybciej od wirnika pompy. W tym celu na wale kierownicy umieszcza! sie przesuwnie czesc podwójnego sprzegla, która to czesc albo blokuje wirnik przy¬ stawki albo sprzega go, za posrednictwem prze¬ kladni zebatej z wirnikiem turbiny.Dla jednego przelozenia mozna jeszcze dobrac trzeci zakres jazdy, przez zastosowanie zespolu zwrotnego, tak ze na wal napedowy przenosi sie róznica momentów przystawki i turbiny. Do tego celu mozna stosowac zespól zwrotny, skladajacy sie z trzech kól zebatych wlaczanych tak, by jego kolo zebate obracajace sie na wale wirnika przy¬ stawki, moglo byc albo zablokowane, albo tylko sprzegane z wirnikiem przystawki, albo wreszcie przy obrotach wirnika przystawki zgodnych z obrotami turbiny moglo sie niezaleznie obracac, podczas gdy kola zebate od strony napedu mozna sprzegac z walem zdawczym za pomoca sprzegla wolnobieznego, przy czym w przypadku nierucho¬ mej przystawki zespól zwrotny obraca sie luzem.Naped zwrotny mozna tez wykonac tak, by miedzy jego kolo zebate obracajace sie luzem na wale wirnika przystawki, a kolo zebate luzem obracajace sie na wale turbiny wlaczyc potrójne sprzeglo, które sprzegaloby wirnik przystawki albo z przekladnia albo z napedem zwrotnym albo blokowaloby go. Korzystna jest konstrukcja przelacznika sprzegla podwójnego sprzegajacego przekladnie znajdujaca sie miedzy wirnikiem przystawki a turbina w postaci przelacznika sa¬ moczynnego, stosujac w tym celu dwa odpo¬ wiednio umocowane sprzegla wolnego biegu lub jedno podwójne sprzeglo wolnego biegu lub tez znane podwójne sprzeglo zgodnego biegu. Prze¬ laczanie biegów jest wtedy samoczynne w zakre¬ sach przekladni.Na rysunku przedstawiono kilka przykladów wykonania wynalazku, przy czym fig. l przedsta¬ wia naped skladajacy sie z przekladni hydrau¬ licznej ze sprzeglem podwójnym, przelaczanym i przekladnie miedzy wirnikiem przystawki a tur¬ bina, fig. 2 — czesc mechaniczna napedu wedlug fig. 1, sprzegnietego dodatkowo z napedem zwrotnym miedzy wirnikiem przystawki a walem napedzajacym, fig. 3 — odmiane napedu wedlug fig. 1, jednak ze sprzeglem podwójnym, zgodno- bieznym, samoczynnym.Wirnik P pompy napedzany jest za posred¬ nictwem walu 1 silnikiem nie przedstawionym na rysunku, podczas gdy wirnik T turbiny jest pola¬ czony z walem napedzajacym 2, a obracalny wir¬ nik L przystawki jest polaczony z walem pus¬ tym 3. Na wale 3 umieszczono podwójne sprzeglo 4, 4', np. sprzeglo tarczowe, które umozliwia po¬ przez czesc sprzegla 41 sprzeganie wirnika L przystawki z podstawa przekladni, albo poprzez czesc sprzegla 4 z kolem zebatym 5 obracajacym sie na wale napedzajacym 2. Gdy wirnik L jest sprzegniety z kolem zebatym 5 momenty obroto¬ we wirnika przystawki przenosza sie na wal na¬ pedzajacy 2 przez kola zebate 5, 6, wal boczny 21 i kola: zebate 7, 8.W zespole przedstawionym na fig. 2 dla uzy¬ skania trzech przelozen jazdy wlaczono miedzy czesc stala napedu a sprzeglo podwójne 9, 9\ od¬ powiadajace sprzeglu podwójnemu 4, 4' na fig. 1, naped zwrotny 15, 16, 17. Kolo zebate 15 tego na¬ pedu luzem obracajace sie na pustym wale 3 wir¬ nika. L przystawki posiada tez na swojej lewej stronie okladziny tarczowe, które przy zwarciu czesci 9' sprzegla podwójnego przez przesuniecie w lewo kola zebatego 15 stykaja sie z okladzina tarczowa czesci nieruchomej — stalej tak, ze blo¬ kuja kolo kierownic. Przy przesunieciu w prawo ruchomej czesci sprzegla 9, 9' polaczonej prze¬ suwnie z pustym walem 3 wirnika przystawki czesc momentu wirnika L przenosi sie na wal napedzajacy 2 przez przekladnie 10, 11, 12, 13.Miedzy kolem zebatym 17 napedu zwrotnego na wale 2\ a tym walem wlaczone jest sprzeglo wol¬ nego biegu 18, które umozliwia w swoim kierun¬ ku luznych obrotów stosowanie przelozenia przy zablokowanym wirniku przystawki.Na fig. 3 przedstawiono polaczenie przekladni o budowie jednobiegowej z samoczynnym sprze¬ glem podwójnym.Wirnik L przystawki przez swój pusty wal 3 jest sprzegany za posrednictwem klów 19 z cze¬ scia nieruchoma zaopatrzona w kly 20 lub z kla¬ mi 21 kola zebatego 22 przekladni 22, 23, przez osiowe przesuniecie tulei sprzegla podwójnego, na której sa osadzone kly 19. Przelaczanie sprze¬ gla moze nastepowac samoczynnie w znany spo¬ sób, np. w zaleznosci od obrotów. Przy samoczyi nym sprzeganiu tulei 19 z kolem zebatym 22 (przy czym wirnik przystawki nie moze miec wiekszych obrotów anizeli kolo turbiny) moment obrotowy wirnika przystawki L przenosi sie po¬ przez kola zebate 22, 23 na wal napedzajacy 26,a moment wirnika T turbiny (podobnie jak przy ruchu z zablokowanym kolem kierownic) przez wal 2, kola zebate 24, 25 na wal 26. PL