Istniejace aparaty do odwzorowania, pomiaru lub porównywania badanej powierzchni z wzor¬ cami opieraja sie na zasadach pomiarów mecha¬ nicznych, elektrycznych, optycznych i tym po¬ dobnych. Wiekszosc z nich spelnia zadawalajaco swoje zadanie, jednak ceny tych aparatów sa bez wyjatku bardzo wysokie, a ich konstrukcja skomplikowana. Brak jest natomiast prostego i taniego aparatu, pozwalajacego na pomiar nie¬ równosci lub porównanie powierzchni badanej z wzorcem, latwego do zastosowania w kazdym warsztacie mechanicznym.Czesto gladkosc przedmiotów porównywuje sie w warsztatach z wzorcami „na oko" lub doty¬ kiem, co szczególnie przy malych nierównosciach moze prowadzic do znacznych pomylek.Sposób i urzadzenie wedlug wynalazku po¬ zwala na szybkie i dokladne zbadanie gladkosci powierzchni przez porównanie szybkosci splywa- * Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Janusz Haman w Krakowie. nia lepkiej cieczy po powierzchni wzorcowej i powierzchni badanej.Na rysunku przedstawiono zasade, na której oparto sie przy opracowywaniu sposobu (fig. 1), oraz urzadzenie do wykonywania tego sposobu (fig. 2).Jezeli do nierównej powierzchni badanej e przylozymy plytke a z powierzchnia polerowa¬ na b lub ustawimy ja w pewnej nieznacznej od tej powierzchni odleglosci, po czym w kierunku x—Vi to znaczy prostopadle do profilu nierów¬ nosci, skierujemy strumien cieczy o lepkosci od¬ powiednio dobranej, pozwalajac mu plynac je¬ dynie przez stworzona szczeline, to ilosc cieczy, przeplywajacej przez nia w jednostce czasu, za¬ lezy od wielkosci nierównosci i wynosi: Q = v • f • a cm3/sek gdzie Q oznacza ilosc cieczy, przeplywajacej w jednostce czasu, mierzona w cm3/sek, v — szybkosc przeplywu w cm/sek, f — sume po¬ wierzchni wglebien, utworzonych przez nierów-nosci na rysunku (nie zakreskowanych c) w cm2, a — staly wspólczynnik liczbowy.Przepuszczajac przez szczeline okreslona, stale te sama objetosc cieczy i badajac czas jej prze¬ plywu przez szczeline, mozemy okreslic po¬ wierzchnie /.Czas przeplywu stalej objetosci cieczy S przez szczeline wyraza sie równaniem: S = Qt S = v • f • a ¦ t cm3 S t= v:j^ sek gdzie t jest czasem przeplywu.Przy pominieciu oporów przeplywu szybkosc przeplywu nie jest zalezna od przekroju szcze¬ liny, S i a zas sa wartosciami stalymi, wobec czego t = f(f) i wykres funkcji t ma ksztalt hiperboli, a zatem w miare zmniejszania sie /, a wiec i wysokosci nierównosci, czas pomiaru (a tym samym dokladnosc pomiaru) bedzie szybko wzrastal.Sposób wedlug wynalazku stosuje sie w szcze¬ gólnosci do pomiarów gladkosci wyrobów maso¬ wych przez porównanie z wzorcem, wykonanym wedlug granicznej dopuszczalnej gladkosci dla danej powierzchni. Czas przeplywu wzorcowej objetosci cieczy, równy lub wiekszy od czasu przeplywu, otrzymanego przy badaniu wzorca, okresla powierzchnie równa lub lepsza co do gladkosci.Urzadzenie do wykonania sposobu wedlug wy¬ nalazku sklada sie z plytki metalowej a z wy¬ cietym rowkiem odplywowym d oraz rowkiem doplywowym p. Pomiedzy tymi rowkami lezy powierzchnia polerowana b, która styka sie z ba¬ dana powierzchnia e lub moze byc umieszczona nieznacznie ponad ta powierzchnia.Powierzchnia pomiarowa wraz z rowkiem do¬ plywowym jest otoczona uszczelnieniem gumo¬ wym f, zapewniajacym przeplyw cieczy jedynie przez szczeline miedzy powierzchnia pomiaro¬ wa b i powierzchnia badana e. Rowek doply¬ wowy p polaczony jest otworem g i lacznikiem gumowym h ze zbiornikiem szklanym i, posia¬ dajacym dwie kreski pomiarowe Je i l. Korzy¬ stnie jest umiescic rowki odplywowe po obu stronach rowka doplywowego.Pomiaru dokonuje sie w sposób nastepujacy.Plytke pomiarowa wraz z rurka ustawia sie na powierzchni badanej w ten sposób, by powierz¬ chnia pomiarowa b zetknela sie z powierzchnia badana e lub znajdowala sie nad nia w pewnej nieznacznej ustalonej odleglosci.'Rurke napelnia sie ciecza tak dlugo, az ciecz zacznie wyplywac rowkiem odplywowym d, po czym napelnianie nalezy przerwac. W momencie gdy wyciekajacy dalej plyn minie kreske górna k rozpoczyna sie mierzenie czasu i konczy sie gdy plyn dojdzie do kreski dolnej Z. Otrzymany czas porównywamy z czasem, otrzymanym przy pomiarze na wzorcu, lub z tablicami, pozwalajacymi wyznaczyc wiel¬ kosc nierównosci.Inny sposób polega na mierzeniu ilosci cieczy, która przeplywa w stalym, okreslonym prze¬ ciagu czasu, i porównaniu z iloscia cieczy, otrzy¬ manej przy pomiarach powierzchni wzorcowej. PL