Wynalazek dotyczy sposobu obserwacji i re¬ jestracji procesu wypelniania formy odlewniczej cieklym metalem oraz urzadzenia sluzacego do wykonywania tego sposobu.Proces wypelniania formy odlewniczej cie¬ klym metalem jest dotychczas malo zbadany, chociaz dokladna jego znajomosc ma duze zna¬ czenie chocby ze wzgledu na ustalanie jego wplywu na wystepowanie braków odlewniczych.Bezposrednia obserwacja wypelniania formy metalem jest niedostepna dla oka ludzkiego, koniecznosc zas doswiadczalnego kontrolowania tego zjawiska zmusza do szukania sposobów obserwacji i rejestracji ruchu metalu w zam¬ knietej formie odlewniczej.Urzadzenie, bedace przedmiotem wynalazku, usuwa w zupelnosci powyzsze trudnosci.Na rysunku fig. 1 przedstawia perspektywiczny widok aparatu, fig. 2 — schematycznie uwidocz- *) Wlasciciel patentu oswiadczyl, ze twórca wynalazku jest Andrzej Czajka w Krakowie nione dzialanie aparatu, fig. 3 — widok projek¬ tora z przodu, fig. 4 — przekrój projektora wzdluz linii B-B na fig. 3, fig. 5 — przekrój projektora wzdluz linii C-C na fig. 3, fig. 6 wi¬ dok projektora z.góry, fig. 7 — przekrój projek¬ tora wzdluz linii A-A na fig. 3, fig. 8 — uklad polaczen elektrycznych.Aparat, przedstawiony na fig. 1, umozliwia sledzenie i rejestrowanie ruchu cieklego metalu w formie odlewniczej przez utrwalanie na ru¬ chomej tasmie papieru swiatloczulego smug swietlnych, powstalych w wyniku zwierania kontaktów elektrycznych, umieszczonych w róz¬ nych punktach formy odlewniczej i polaczonych z szeregiem zarówek elektrycznych, znajdujacych sie w aparacie.Dzialanie tego urzadzenia przedstawia schema¬ tycznie fig. 2.Ciekly metal, wlany do formy A, zwiera kon¬ takt I z kontaktem 2, co powoduje zamkniecie obwodu i zapalenie zarówki elektrycznej 3, któ-rej swiatlo znaczy ciemna Unie l na przesuwaja¬ cej sie ruchem . jednostajnym swiatloczulej tasmie 4. Poczatek tej linii okresla moment dojscia cieklego metalu do kontaktu 2. Równo¬ czesnie z rejestracja linii poziomych na tej sa¬ mej tasmie papieru swiatloczulego odbywa sie rejestracja czasu w postaci linii pionowych c, które znacza na tasmie postep czasu. Odbywa sie to w ten sposób, ze mechanizm zegarowy 5 w regularnych pólsekundowych odstepach czasu zwiera obwód zarówki 6, której blyski kresla wspomniane pionowe linie.W miare posuwania sie strugi cieklego metalu sa zwierane nastepne kontakty, co zostaje za¬ rejestrowane w postaci dalszych linii poziomych na tasmie papieru swiatloczulego. Znajac polo¬ zenie kontaktów i ich wzajemne rozmieszczenie w formie odlewniczej, okresla sie nastepnie na podstawie zapisanej tasmy szybkosc zalewania formy.Zasadnicza czesc aparatu stanowi projektor, uwidoczniony na fig. 3. Równolegle do osi pio¬ nowej projektora jest umieszczonych 11 otwor¬ ków, a o srednicy 0,75 mm. Otworki te oswietlane sa indywidualnie zarówkami i, uwidocznionymi na fig. 4. Poza tym, równiez równolegle do osi pionowej, znajduje sie w projektorze szczelina b szerokosci 0,1 mm. Szczeline b oswietla zarów¬ ka 6 (fig. 5 i 7), znaczac na przesuwajacej sie tasmie swiatloczulej odstepy pólsekundowe.W celu równomiernego rozlozenia promieni swietlnych w szczelinie b oraz w celu wzmoc¬ nienia ich dzialania na tasme swiatloczula, mie¬ dzy szczelina b a zarówka 6 umieszczono so¬ czewke skupiajaca c, przedstawiona równiez w przekrojach A-A i C-C.Aparat jest zasilany zmiennym pradem elek¬ trycznym, pobieranym z sieci pradu za pomoca doprowadzenia 7, przedstawionego na fig. 8.Zamykajac wylacznik 8, wprowadza sie prad w pierwotny obwód transformatora 9. Wtórny obwód transformatora przez rózne zaciski umo¬ zliwia stosowanie róznych napiec. Silniczek elektryczny 10, sprzezony przekladnia zebata 11 z rolka kasety 12, przesuwa swiatloczula ta- sme#4 przed projektorem 13. Przelacznikiem 14 napiec oraz opornikiem 15 osiaga sie regulacje napiecia roboczego silniczka elektrycznego 10, a tym samym jego szybkosc obrotowa i w efek¬ cie rózna szybkosc przesuwu tasmy swiatloczu¬ lej przed projektorem/ Szybkosc przesuwu tasmy jest uzalezniona i zmienia sie ja w zaleznosci od wielkosci formy odlewniczej, przeznaczonej do obserwacji. Dla przykladu przytacza sie, ze dla form duzych szybkosc ta wynosi 10 mm/sek, dla form srednich szybkosc ta wynosi 18 mm/sek., dla form malych zas 28 mm/sek. Obwód sil¬ niczka elektrycznego 10 jest zamykany wylacz¬ nikiem 16.Z wtórnego obwodu transformatora zasilany jest sygnalowy uklad swietlny aparatu, sklada¬ jacy sie z zarówki sekundowej 6, wlaczanej w obwód co 0,5 sekundy przez dokladny mecha¬ nizm zegarowy 5, niezalezny od silniczka elek¬ trycznego 10, i z ukladu zarówek 3, zapalanych kolejno przez strumien metalu, zalewajacy forme, która zwiera wmontowany w forme kontakt 1 z kontaktem 2 i nastepnymi. Zamkniecie wy¬ lacznika 17 uruchamia zarówke sekundowa 6.Równolegle do zarówek 3, oswietlajacych pro¬ jektor 13, dzialaja zarówki kontrolne 18, umie¬ szczone na górnej, zewnetrznej czesci aparatu.Pozwalaja one na dorazna obserwacje ruchu metalu w formie podczas jej zalewania.Kontakty, znajdujace sie we wnetrzu formy, sa polaczone przewodami z gniazdkami 19 apa¬ ratu. Polaczenie kontaktów dokonuje sie w ten sposób, ze poczatek wtórnego obwodu transfor¬ matora 9 jest wyprowadzony do pierwszego gniazdka 19 i podlaczony do kontaktu 1, znaj¬ dujacego sie w zbiorniku wlewowym formy A.Kontakty badanych punktów formy wlacza sie kolejno w dalsze gniazdka 19.Kolejnosc postepowania przy uzyciu aparatu opisano ponizej. Kontakty 1, 2 i nastepne umie¬ szcza sie w formie odlewniczej w miejscach, wyznaczonych do badania. Przewody, prowa¬ dzace od kontaktów 1, 2 i nastepnych w farmie, laczy sie kolejno z gniazdkami aparatu. Do ko¬ mory aparatu zaklada sie kasete 12 z papierowa swiatloczula tasma 4, po czym odwija sie po¬ czatek tej tasmy przed projektorem 13 i zamo- cowuje w czesci kasety 12. W zaleznosci od wiel¬ kosci formy i przewidywanego czasu jej zalewa¬ nia ustala sie szybkosc przewijania sie tasmy przelacznikiem 14 i opornikiem 15. Podlacza sie aparat do sieci oraz zamyka pierwotny obwód transformatora wylacznikiem 8. Wylacz¬ nikiem 17 uruchamia sie dzialanie zarówki se¬ kundowej 6 i sprawdza sie jej dzialanie w okien¬ ku kontrolnym 20, umieszczonym na górnej, zewnetrznej czesci aparatu. W chwili rozpocze¬ cia zalewania formy metalem uruchamia sie wylacznikiem 16 silniczek elektryczny 10, prze¬ wijajacy swiatloczula tasme 4. w cztery sekundy po ukazaniu sie czerwonego swiatla kontrol¬ nego 21 wylacza sie aparat kolejno wylaczni¬ kami 16, 17 i 8. - 2 -Po wykonaniu pomiarów wyjmuje sie tasme swiatloczula, znajdujaca sie w kasecie 12 z ko¬ mory aparatu, wywoluje i utrwala, po czym odczytuje sie momenty zalewania badanych punktów formy. PL